(૧૪) ૪. રાજવગ્ગો

૧. પઠમચક્કાનુવત્તનસુત્તં

૧૩૧. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રાજા ચક્કવત્તી ધમ્મેનેવ ચક્કં વત્તેતિ [પવત્તેતિ (સ્યા. પી. ક.)]; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં [અપ્પતિવત્તિયં (સી.)] કેનચિ મનુસ્સભૂતેન પચ્ચત્થિકેન પાણિના.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રાજા ચક્કવત્તી અત્થઞ્ઞૂ ચ હોતિ, ધમ્મઞ્ઞૂ ચ, મત્તઞ્ઞૂ ચ, કાલઞ્ઞૂ ચ, પરિસઞ્ઞૂ ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રાજા ચક્કવત્તી ધમ્મેનેવ ચક્કં પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં કેનચિ મનુસ્સભૂતેન પચ્ચત્થિકેન પાણિના.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ધમ્મેનેવ અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિં.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અત્થઞ્ઞૂ, ધમ્મઞ્ઞૂ, મત્તઞ્ઞૂ, કાલઞ્ઞૂ, પરિસઞ્ઞૂ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ધમ્મેનેવ અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તેતિ; તં હોતિ ધમ્મચક્કં અપ્પટિવત્તિયં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિ’’ન્તિ. પઠમં.

૨. દુતિયચક્કાનુવત્તનસુત્તં

૧૩૨. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ચક્કવત્તિસ્સ જેટ્ઠો પુત્તો પિતરા પવત્તિતં ચક્કં ધમ્મેનેવ અનુપ્પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં કેનચિ મનુસ્સભૂતેન પચ્ચત્થિકેન પાણિના.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો ચક્કવત્તિસ્સ જેટ્ઠો પુત્તો અત્થઞ્ઞૂ ચ હોતિ, ધમ્મઞ્ઞૂ ચ, મત્તઞ્ઞૂ ચ, કાલઞ્ઞૂ ચ, પરિસઞ્ઞૂ ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ચક્કવત્તિસ્સ જેટ્ઠો પુત્તો પિતરા પવત્તિતં ચક્કં ધમ્મેનેવ અનુપ્પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં કેનચિ મનુસ્સભૂતેન પચ્ચત્થિકેન પાણિના.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો તથાગતેન અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તિતં સમ્મદેવ અનુપ્પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિં.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સારિપુત્તો અત્થઞ્ઞૂ, ધમ્મઞ્ઞૂ, મત્તઞ્ઞૂ, કાલઞ્ઞૂ, પરિસઞ્ઞૂ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો તથાગતેન અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તિતં સમ્મદેવ અનુપ્પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિ’’ન્તિ. દુતિયં.

૩. ધમ્મરાજાસુત્તં

૧૩૩. ‘‘યોપિ સો [યોપિ ખો (સી. સ્યા. પી.)], ભિક્ખવે, રાજા ચક્કવત્તી ધમ્મિકો ધમ્મરાજા, સોપિ ન અરાજકં ચક્કં વત્તેતી’’તિ. એવં વુત્તે અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કો પન, ભન્તે, રઞ્ઞો ચક્કવત્તિસ્સ ધમ્મિકસ્સ ધમ્મરઞ્ઞો રાજા’’તિ? ‘‘ધમ્મો, ભિક્ખૂ’’તિ ભગવા અવોચ.

‘‘ઇધ, ભિક્ખુ, રાજા ચક્કવત્તી ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મઞ્ઞેવ નિસ્સાય ધમ્મં સક્કરોન્તો ધમ્મં ગરું કરોન્તો ધમ્મં અપચાયમાનો ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતુ ધમ્માધિપતેય્યો ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહતિ અન્તોજનસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખુ, રાજા ચક્કવત્તી ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મઞ્ઞેવ નિસ્સાય ધમ્મં સક્કરોન્તો ધમ્મં ગરું કરોન્તો ધમ્મં અપચાયમાનો ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતુ ધમ્માધિપતેય્યો ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહતિ ખત્તિયેસુ અનુયન્તેસુ [અનુયુત્તેસુ (સી.) અ. નિ. ૩.૧૪] …પે… બલકાયસ્મિં બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમજાનપદેસુ સમણબ્રાહ્મણેસુ મિગપક્ખીસુ. સ ખો સો, ભિક્ખુ, રાજા ચક્કવત્તી ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મઞ્ઞેવ નિસ્સાય ધમ્મં સક્કરોન્તો ધમ્મં ગરું કરોન્તો ધમ્મં અપચાયમાનો ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતુ ધમ્માધિપતેય્યો ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહિત્વા અન્તોજનસ્મિં ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહિત્વા ખત્તિયેસુ અનુયન્તેસુ બલકાયસ્મિં બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમજાનપદેસુ સમણબ્રાહ્મણેસુ મિગપક્ખીસુ ધમ્મેનેવ ચક્કં પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં કેનચિ મનુસ્સભૂતેન પચ્ચત્થિકેન પાણિના.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખુ, તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મઞ્ઞેવ નિસ્સાય ધમ્મં સક્કરોન્તો ધમ્મં ગરું કરોન્તો ધમ્મં અપચાયમાનો ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતુ ધમ્માધિપતેય્યો ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહતિ ભિક્ખૂસુ – ‘એવરૂપં કાયકમ્મં સેવિતબ્બં, એવરૂપં કાયકમ્મં ન સેવિતબ્બં; એવરૂપં વચીકમ્મં સેવિતબ્બં, એવરૂપં વચીકમ્મં ન સેવિતબ્બં; એવરૂપં મનોકમ્મં સેવિતબ્બં, એવરૂપં મનોકમ્મં ન સેવિતબ્બં; એવરૂપો આજીવો સેવિતબ્બો, એવરૂપો આજીવો ન સેવિતબ્બો; એવરૂપો ગામનિગમો સેવિતબ્બો, એવરૂપો ગામનિગમો ન સેવિતબ્બો’તિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખુ, તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મઞ્ઞેવ નિસ્સાય ધમ્મં સક્કરોન્તો ધમ્મં ગરું કરોન્તો ધમ્મં અપચાયમાનો ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતુ ધમ્માધિપતેય્યો ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહતિ ભિક્ખુનીસુ [ભિક્ખૂસુ ભિક્ખુનીસુ (સી. પી.)] …પે… ઉપાસકેસુ…પે… ઉપાસિકાસુ – ‘એવરૂપં કાયકમ્મં સેવિતબ્બં, એવરૂપં કાયકમ્મં ન સેવિતબ્બં; એવરૂપં વચીકમ્મં સેવિતબ્બં, એવરૂપં વચીકમ્મં ન સેવિતબ્બં; એવરૂપં મનોકમ્મં સેવિતબ્બં, એવરૂપં મનોકમ્મં ન સેવિતબ્બં; એવરૂપો આજીવો સેવિતબ્બો, એવરૂપો આજીવો ન સેવિતબ્બો; એવરૂપો ગામનિગમો સેવિતબ્બો, એવરૂપો ગામનિગમો ન સેવિતબ્બો’’’તિ.

‘‘સ ખો સો, ભિક્ખુ, તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મઞ્ઞેવ નિસ્સાય ધમ્મં સક્કરોન્તો ધમ્મં ગરું કરોન્તો ધમ્મં અપચાયમાનો ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતુ ધમ્માધિપતેય્યો ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહિત્વા ભિક્ખૂસુ, ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહિત્વા ભિક્ખુનીસુ, ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહિત્વા ઉપાસકેસુ, ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહિત્વા ઉપાસિકાસુ ધમ્મેનેવ અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. યસ્સંદિસંસુત્તં

૧૩૪. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રાજા ખત્તિયો મુદ્ધાવસિત્તો યસ્સં યસ્સં દિસાયં વિહરતિ, સકસ્મિંયેવ વિજિતે વિહરતિ.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રાજા ખત્તિયો મુદ્ધાવસિત્તો ઉભતો સુજાતો હોતિ માતિતો ચ પિતિતો ચ, સંસુદ્ધગહણિકો, યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન; અડ્ઢો હોતિ મહદ્ધનો મહાભોગો પરિપુણ્ણકોસકોટ્ઠાગારો; બલવા ખો પન હોતિ ચતુરઙ્ગિનિયા સેનાય સમન્નાગતો અસ્સવાય ઓવાદપટિકરાય; પરિણાયકો ખો પનસ્સ હોતિ પણ્ડિતો વિયત્તો મેધાવી પટિબલો અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્ને અત્થે ચિન્તેતું; તસ્સિમે ચત્તારો ધમ્મા યસં પરિપાચેન્તિ. સો ઇમિના યસપઞ્ચમેન [યસેન પઞ્ચમેન (ક.), પઞ્ચમેન (સી.)] ધમ્મેન સમન્નાગતો યસ્સં યસ્સં દિસાયં વિહરતિ, સકસ્મિંયેવ વિજિતે વિહરતિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, ભિક્ખવે, હોતિ વિજિતાવીનં.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ યસ્સં યસ્સં દિસાયં વિહરતિ, વિમુત્તચિત્તોવ [વિમુત્તચિત્તો (સી. પી.), વિમુત્તચિત્તો ચ (ક.)] વિહરતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ – રાજાવ ખત્તિયો મુદ્ધાવસિત્તો જાતિસમ્પન્નો; બહુસ્સુતો હોતિ સુતધરો સુતસન્નિચયો, યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપાસ્સ ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા – રાજાવ ખત્તિયો મુદ્ધાવસિત્તો અડ્ઢો મહદ્ધનો મહાભોગો પરિપુણ્ણકોસકોટ્ઠાગારો; આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ – રાજાવ ખત્તિયો મુદ્ધાવસિત્તો બલસમ્પન્નો; પઞ્ઞવા હોતિ ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતો અરિયાય નિબ્બેધિકાય સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા – રાજાવ ખત્તિયો મુદ્ધાવસિત્તો પરિણાયકસમ્પન્નો; તસ્સિમે ચત્તારો ધમ્મા વિમુત્તિં પરિપાચેન્તિ. સો ઇમિના વિમુત્તિપઞ્ચમેન ધમ્મેન સમન્નાગતો યસ્સં યસ્સં દિસાયં વિહરતિ વિમુત્તચિત્તોવ વિહરતિ. તં કિસ્સ હેતુ? એવઞ્હેતં, ભિક્ખવે, હોતિ વિમુત્તચિત્તાન’’ન્તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમપત્થનાસુત્તં

૧૩૫. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ખત્તિયસ્સ મુદ્ધાવસિત્તસ્સ જેટ્ઠો પુત્તો રજ્જં પત્થેતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો ખત્તિયસ્સ મુદ્ધાવસિત્તસ્સ જેટ્ઠો પુત્તો ઉભતો સુજાતો હોતિ માતિતો ચ પિતિતો ચ, સંસુદ્ધગહણિકો, યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન; અભિરૂપો હોતિ દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો; માતાપિતૂનં પિયો હોતિ મનાપો; નેગમજાનપદસ્સ પિયો હોતિ મનાપો; યાનિ તાનિ રઞ્ઞં ખત્તિયાનં મુદ્ધાવસિત્તાનં સિપ્પટ્ઠાનાનિ હત્થિસ્મિં વા અસ્સસ્મિં વા રથસ્મિં વા ધનુસ્મિં વા થરુસ્મિં વા તત્થ સિક્ખિતો હોતિ અનવયો.

‘‘તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખોમ્હિ ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ, સંસુદ્ધગહણિકો, યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન. કસ્માહં રજ્જં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો. કસ્માહં રજ્જં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ માતાપિતૂનં પિયો મનાપો. કસ્માહં રજ્જં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ નેગમજાનપદસ્સ પિયો મનાપો. કસ્માહં રજ્જં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ યાનિ તાનિ રઞ્ઞં ખત્તિયાનં મુદ્ધાવસિત્તાનં સિપ્પટ્ઠાનાનિ હત્થિસ્મિં વા અસ્સસ્મિં વા રથસ્મિં વા ધનુસ્મિં વા થરુસ્મિં વા, તત્થ [તત્થમ્હિ (સી.), તત્થપિ (ક.)] સિક્ખિતો અનવયો. કસ્માહં રજ્જં ન પત્થેય્ય’ન્તિ! ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ખત્તિયસ્સ મુદ્ધાવસિત્તસ્સ જેટ્ઠો પુત્તો રજ્જં પત્થેતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આસવાનં ખયં પત્થેતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધો હોતિ, સદ્દહતિ તથાગતસ્સ બોધિં – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. અપ્પાબાધો હોતિ અપ્પાતઙ્કો, સમવેપાકિનિયા ગહણિયા સમન્નાગતો નાતિસીતાય નાચ્ચુણ્હાય મજ્ઝિમાય પધાનક્ખમાય; અસઠો હોતિ અમાયાવી, યથાભૂતં અત્તાનં આવિકત્તા સત્થરિ વા વિઞ્ઞૂસુ વા સબ્રહ્મચારીસુ; આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ; પઞ્ઞવા હોતિ ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતો અરિયાય નિબ્બેધિકાય સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા.

‘‘તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખોમ્હિ સદ્ધો, સદ્દહામિ તથાગતસ્સ બોધિં – ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો…પે… સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. ‘કસ્માહં આસવાનં ખયં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ અપ્પાબાધો અપ્પાતઙ્કો સમવેપાકિનિયા ગહણિયા સમન્નાગતો નાતિસીતાય નાચ્ચુણ્હાય મજ્ઝિમાય પધાનક્ખમાય. કસ્માહં આસવાનં ખયં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ અસઠો અમાયાવી યથાભૂતં અત્તાનં આવિકત્તા સત્થરિ વા વિઞ્ઞૂસુ વા સબ્રહ્મચારીસુ. કસ્માહં આસવાનં ખયં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ આરદ્ધવીરિયો વિહરામિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ. કસ્માહં આસવાનં ખયં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ પઞ્ઞવા ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતો અરિયાય નિબ્બેધિકાય સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા. કસ્માહં આસવાનં ખયં ન પત્થેય્ય’ન્તિ! ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આસવાનં ખયં પત્થેતી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયપત્થનાસુત્તં

૧૩૬. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ખત્તિયસ્સ મુદ્ધાવસિત્તસ્સ જેટ્ઠો પુત્તો ઓપરજ્જં [ઉપરજ્જં (સ્યા. પી. ક.)] પત્થેતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો ખત્તિયસ્સ મુદ્ધાવસિત્તસ્સ જેટ્ઠો પુત્તો ઉભતો સુજાતો હોતિ માતિતો ચ પિતિતો ચ, સંસુદ્ધગહણિકો, યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન; અભિરૂપો હોતિ દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો; માતાપિતૂનં પિયો હોતિ મનાપો, બલકાયસ્સ પિયો હોતિ મનાપો; પણ્ડિતો હોતિ વિયત્તો મેધાવી પટિબલો અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્ને અત્થે ચિન્તેતું.

‘‘તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખોમ્હિ ઉભતો સુજાતો માતિતો ચ પિતિતો ચ, સંસુદ્ધગહણિકો, યાવ સત્તમા પિતામહયુગા અક્ખિત્તો અનુપક્કુટ્ઠો જાતિવાદેન. કસ્માહં ઓપરજ્જં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ અભિરૂપો દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો. કસ્માહં ઓપરજ્જં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ માતાપિતૂનં પિયો મનાપો. કસ્માહં ઓપરજ્જં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ બલકાયસ્સ પિયો મનાપો. કસ્માહં ઓપરજ્જં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ પણ્ડિતો વિયત્તો મેધાવી પટિબલો અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્ને અત્થે ચિન્તેતું. કસ્માહં ઓપરજ્જં ન પત્થેય્ય’ન્તિ! ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ખત્તિયસ્સ મુદ્ધાવસિત્તસ્સ જેટ્ઠો પુત્તો ઓપરજ્જં પત્થેતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આસવાનં ખયં પત્થેતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ…પે… સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ; બહુસ્સુતો હોતિ…પે… દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા; ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ સુપ્પતિટ્ઠિતચિત્તો [સુપટ્ઠિતચિત્તો (સી. સ્યા.), સૂપટ્ઠિતચિત્તો (ક.)] હોતિ; આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ; પઞ્ઞવા હોતિ, ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતો અરિયાય નિબ્બેધિકાય સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા.

‘‘તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં ખોમ્હિ સીલવા, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરામિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખામિ સિક્ખાપદેસુ. કસ્માહં આસવાનં ખયં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ બહુસ્સુતો સુતધરો સુતસન્નિચયો, યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં [સત્થા બ્યઞ્જના (સી.)] કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપા મે ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા. કસ્માહં આસવાનં ખયં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ ચતૂસુ સતિપટ્ઠાનેસુ સુપ્પતિટ્ઠિતચિત્તો. કસ્માહં આસવાનં ખયં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ આરદ્ધવીરિયો વિહરામિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય, કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ. કસ્માહં આસવાનં ખયં ન પત્થેય્યં! અહં ખોમ્હિ પઞ્ઞવા ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતો અરિયાય નિબ્બેધિકાય સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા. કસ્માહં આસવાનં ખયં ન પત્થેય્ય’ન્તિ! ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આસવાનં ખયં પત્થેતી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. અપ્પંસુપતિસુત્તં

૧૩૭. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, અપ્પં રત્તિયા સુપન્તિ, બહું જગ્ગન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ઇત્થી, ભિક્ખવે, પુરિસાધિપ્પાયા અપ્પં રત્તિયા સુપતિ, બહું જગ્ગતિ. પુરિસો, ભિક્ખવે, ઇત્થાધિપ્પાયો અપ્પં રત્તિયા સુપતિ, બહું જગ્ગતિ. ચોરો, ભિક્ખવે, આદાનાધિપ્પાયો અપ્પં રત્તિયા સુપતિ, બહું જગ્ગતિ. રાજા [રાજયુત્તો (પી. ક.)], ભિક્ખવે, રાજકરણીયેસુ યુત્તો અપ્પં રત્તિયા સુપતિ, બહું જગ્ગતિ. ભિક્ખુ, ભિક્ખવે, વિસંયોગાધિપ્પાયો અપ્પં રત્તિયા સુપતિ, બહું જગ્ગતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ અપ્પં રત્તિયા સુપન્તિ, બહું જગ્ગન્તી’’તિ. સત્તમં.

૮. ભત્તાદકસુત્તં

૧૩૮. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો નાગો ભત્તાદકો ચ હોતિ ઓકાસફરણો ચ લણ્ડસારણો ચ સલાકગ્ગાહી ચ રઞ્ઞો નાગોત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો અક્ખમો હોતિ રૂપાનં, અક્ખમો સદ્દાનં, અક્ખમો ગન્ધાનં, અક્ખમો રસાનં, અક્ખમો ફોટ્ઠબ્બાનં. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો નાગો ભત્તાદકો ચ ઓકાસફરણો ચ લણ્ડસારણો ચ સલાકગ્ગાહી ચ, રઞ્ઞો નાગોત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ભત્તાદકો ચ હોતિ, ઓકાસફરણો ચ મઞ્ચપીઠમદ્દનો [પીઠમદ્દનો (સી. સ્યા. કં. પી.)] ચ સલાકગ્ગાહી ચ, ભિક્ખુત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્ખમો હોતિ રૂપાનં, અક્ખમો સદ્દાનં, અક્ખમો ગન્ધાનં, અક્ખમો રસાનં, અક્ખમો ફોટ્ઠબ્બાનં. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ભત્તાદકો ચ હોતિ ઓકાસફરણો ચ મઞ્ચપીઠમદ્દનો ચ સલાકગ્ગાહી ચ, ભિક્ખુત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. અક્ખમસુત્તં

૧૩૯. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો નાગો ન રાજારહો હોતિ ન રાજભોગ્ગો, ન રઞ્ઞો અઙ્ગંત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો અક્ખમો હોતિ રૂપાનં, અક્ખમો સદ્દાનં, અક્ખમો ગન્ધાનં, અક્ખમો રસાનં, અક્ખમો ફોટ્ઠબ્બાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો અક્ખમો હોતિ રૂપાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો હત્થિકાયં વા દિસ્વા અસ્સકાયં વા દિસ્વા રથકાયં વા દિસ્વા પત્તિકાયં વા દિસ્વા સંસીદતિ વિસીદતિ, ન સન્થમ્ભતિ ન સક્કોતિ સઙ્ગામં ઓતરિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો અક્ખમો હોતિ રૂપાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો અક્ખમો હોતિ સદ્દાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો હત્થિસદ્દં વા સુત્વા અસ્સસદ્દં વા સુત્વા રથસદ્દં વા સુત્વા પત્તિસદ્દં વા સુત્વા ભેરિપણવસઙ્ખતિણવનિન્નાદસદ્દં વા સુત્વા સંસીદતિ વિસીદતિ, ન સન્થમ્ભતિ ન સક્કોતિ સઙ્ગામં ઓતરિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો અક્ખમો હોતિ સદ્દાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો અક્ખમો હોતિ ગન્ધાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો યે તે રઞ્ઞો નાગા અભિજાતા સઙ્ગામાવચરા તેસં મુત્તકરીસસ્સ ગન્ધં ઘાયિત્વા સંસીદતિ વિસીદતિ, ન સન્થમ્ભતિ ન સક્કોતિ સઙ્ગામં ઓતરિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો અક્ખમો હોતિ ગન્ધાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો અક્ખમો હોતિ રસાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો એકિસ્સા વા તિણોદકદત્તિયા વિમાનિતો [વિહનીતો (સ્યા.), વિહાનિતો (કત્થચિ)] દ્વીહિ વા તીહિ વા ચતૂહિ વા પઞ્ચહિ વા તિણોદકદત્તીહિ વિમાનિતો સંસીદતિ વિસીદતિ, ન સન્થમ્ભતિ ન સક્કોતિ સઙ્ગામં ઓતરિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો અક્ખમો હોતિ રસાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો અક્ખમો હોતિ ફોટ્ઠબ્બાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો એકેન વા સરવેગેન વિદ્ધો, દ્વીહિ વા તીહિ વા ચતૂહિ વા પઞ્ચહિ વા સરવેગેહિ વિદ્ધો સંસીદતિ વિસીદતિ, ન સન્થમ્ભતિ ન સક્કોતિ સઙ્ગામં ઓતરિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો અક્ખમો હોતિ ફોટ્ઠબ્બાનં.

‘‘ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો નાગો ન રાજારહો હોતિ ન રાજભોગ્ગો ન રઞ્ઞો અઙ્ગંત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ન આહુનેય્યો હોતિ ન પાહુનેય્યો ન દક્ખિણેય્યો ન અઞ્જલિકરણીયો ન અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્ખમો હોતિ રૂપાનં, અક્ખમો સદ્દાનં, અક્ખમો ગન્ધાનં, અક્ખમો રસાનં, અક્ખમો ફોટ્ઠબ્બાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્ખમો હોતિ રૂપાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા રજનીયે રૂપે સારજ્જતિ, ન સક્કોતિ ચિત્તં સમાદહિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્ખમો હોતિ રૂપાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્ખમો હોતિ સદ્દાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતેન સદ્દં સુત્વા રજનીયે સદ્દે સારજ્જતિ, ન સક્કોતિ ચિત્તં સમાદહિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્ખમો હોતિ સદ્દાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્ખમો હોતિ ગન્ધાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા રજનીયે ગન્ધે સારજ્જતિ, ન સક્કોતિ ચિત્તં સમાદહિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્ખમો હોતિ ગન્ધાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્ખમો હોતિ રસાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જિવ્હાય રસં સાયિત્વા રજનીયે રસે સારજ્જતિ, ન સક્કોતિ ચિત્તં સમાદહિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્ખમો હોતિ રસાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્ખમો હોતિ ફોટ્ઠબ્બાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા રજનીયે ફોટ્ઠબ્બે સારજ્જતિ, ન સક્કોતિ ચિત્તં સમાદહિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્ખમો હોતિ ફોટ્ઠબ્બાનં.

‘‘ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ન આહુનેય્યો હોતિ ન પાહુનેય્યો ન દક્ખિણેય્યો ન અઞ્જલિકરણીયો ન અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો નાગો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગંત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખમો હોતિ રૂપાનં, ખમો સદ્દાનં, ખમો ગન્ધાનં, ખમો રસાનં, ખમો ફોટ્ઠબ્બાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખમો હોતિ રૂપાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો હત્થિકાયં વા દિસ્વા અસ્સકાયં વા દિસ્વા રથકાયં વા દિસ્વા પત્તિકાયં વા દિસ્વા ન સંસીદતિ ન વિસીદતિ, સન્થમ્ભતિ સક્કોતિ સઙ્ગામં ઓતરિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખમો હોતિ રૂપાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખમો હોતિ સદ્દાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો હત્થિસદ્દં વા સુત્વા અસ્સસદ્દં વા સુત્વા રથસદ્દં વા સુત્વા પત્તિસદ્દં વા સુત્વા ભેરિપણવસઙ્ખતિણવનિન્નાદસદ્દં વા સુત્વા ન સંસીદતિ ન વિસીદતિ, સન્થમ્ભતિ સક્કોતિ સઙ્ગામં ઓતરિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખમો હોતિ સદ્દાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખમો હોતિ ગન્ધાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો યે તે રઞ્ઞો નાગા અભિજાતા સઙ્ગામાવચરા તેસં મુત્તકરીસસ્સ ગન્ધં ઘાયિત્વા ન સંસીદતિ ન વિસીદતિ, સન્થમ્ભતિ સક્કોતિ સઙ્ગામં ઓતરિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખમો હોતિ ગન્ધાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખમો હોતિ રસાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો એકિસ્સા વા તિણોદકદત્તિયા વિમાનિતો દ્વીહિ વા તીહિ વા ચતૂહિ વા પઞ્ચહિ વા તિણોદકદત્તીહિ વિમાનિતો ન સંસીદતિ ન વિસીદતિ, સન્થમ્ભતિ સક્કોતિ સઙ્ગામં ઓતરિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખમો હોતિ રસાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખમો હોતિ ફોટ્ઠબ્બાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો એકેન વા સરવેગેન વિદ્ધો, દ્વીહિ વા તીહિ વા ચતૂહિ વા પઞ્ચહિ વા સરવેગેહિ વિદ્ધો ન સંસીદતિ ન વિસીદતિ, સન્થમ્ભતિ સક્કોતિ સઙ્ગામં ઓતરિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખમો હોતિ ફોટ્ઠબ્બાનં.

‘‘ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો નાગો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગંત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ રૂપાનં, ખમો સદ્દાનં, ખમો ગન્ધાનં, ખમો રસાનં, ખમો ફોટ્ઠબ્બાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ રૂપાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા રજનીયે રૂપે ન સારજ્જતિ, સક્કોતિ ચિત્તં સમાદહિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ રૂપાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ સદ્દાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતેન સદ્દં સુત્વા રજનીયે સદ્દે ન સારજ્જતિ, સક્કોતિ ચિત્તં સમાદહિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ સદ્દાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ ગન્ધાનં. ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા રજનીયે ગન્ધે ન સારજ્જતિ, સક્કોતિ ચિત્તં સમાદહિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ ગન્ધાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ રસાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જિવ્હાય રસં સાયિત્વા રજનીયે રસે ન સારજ્જતિ, સક્કોતિ ચિત્તં સમાદહિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ રસાનં.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ ફોટ્ઠબ્બાનં? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા રજનીયે ફોટ્ઠબ્બે ન સારજ્જતિ, સક્કોતિ ચિત્તં સમાદહિતું. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ ફોટ્ઠબ્બાનં.

‘‘ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. નવમં.

૧૦. સોતસુત્તં

૧૪૦. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો નાગો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગંત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સોતા ચ હોતિ, હન્તા ચ, રક્ખિતા ચ, ખન્તા ચ, ગન્તા ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સોતા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો યમેનં હત્થિદમ્મસારથિ [હત્થિદમ્મસારથી (સી.)] કારણં કારેતિ – યદિ વા કતપુબ્બં યદિ વા અકતપુબ્બં – તં અટ્ઠિં કત્વા [અટ્ઠિકત્વા (સી. સ્યા. કં. પી.) અ. નિ. ૪.૧૧૪] મનસિ કત્વા સબ્બં ચેતસા [સબ્બચેતસા (?)] સમન્નાહરિત્વા ઓહિતસોતો સુણાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સોતા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો હન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો હત્થિમ્પિ હનતિ [હન્તિ (સી. પી.)], હત્થારુહમ્પિ હનતિ, અસ્સમ્પિ હનતિ, અસ્સારુહમ્પિ હનતિ, રથમ્પિ હનતિ, રથિકમ્પિ [રથારુહમ્પિ (પી.)] હનતિ, પત્તિકમ્પિ હનતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો હન્તા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો રક્ખિતા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો રક્ખતિ પુરિમં કાયં, રક્ખતિ પચ્છિમં કાયં, રક્ખતિ પુરિમે પાદે, રક્ખતિ પચ્છિમે પાદે, રક્ખતિ સીસં, રક્ખતિ કણ્ણે, રક્ખતિ દન્તે, રક્ખતિ સોણ્ડં, રક્ખતિ વાલધિં, રક્ખતિ હત્થારુહં. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો રક્ખિતા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો ખમો હોતિ સત્તિપ્પહારાનં અસિપ્પહારાનં ઉસુપ્પહારાનં ફરસુપ્પહારાનં ભેરિપણવસઙ્ખતિણવનિન્નાદસદ્દાનં. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખન્તા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ગન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો યમેનં હત્થિદમ્મસારથિ દિસં પેસેતિ – યદિ વા ગતપુબ્બં યદિ વા અગતપુબ્બં – તં ખિપ્પમેવ ગન્તા હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ગન્તા હોતિ.

‘‘ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો નાગો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગંત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતા ચ હોતિ, હન્તા ચ, રક્ખિતા ચ, ખન્તા ચ, ગન્તા ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે દેસિયમાને અટ્ઠિંકત્વા મનસિ કત્વા સબ્બં ચેતસા સમન્નાહરિત્વા ઓહિતસોતો ધમ્મં સુણાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉપ્પન્નં કામવિતક્કં નાધિવાસેતિ, પજહતિ વિનોદેતિ (હનતિ) [( ) નત્થિ સી. પી. પોત્થકેસુ અ. નિ. ૪.૧૧૪] બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ; ઉપ્પન્નં બ્યાપાદવિતક્કં…પે… ઉપ્પન્નં વિહિંસાવિતક્કં…પે… ઉપ્પન્નુપ્પન્ને પાપકે અકુસલે ધમ્મે નાધિવાસેતિ, પજહતિ વિનોદેતિ (હનતિ) [( ) નત્થિ સી. પી. પોત્થકેસુ અ. નિ. ૪.૧૧૪] બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હન્તા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ રક્ખિતા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા ન નિમિત્તગ્ગાહી હોતિ નાનુબ્યઞ્જનગ્ગાહી. યત્વાધિકરણમેનં ચક્ખુન્દ્રિયં અસંવુતં વિહરન્તં અભિજ્ઝાદોમનસ્સા પાપકા અકુસલા ધમ્મા અન્વાસ્સવેય્યું, તસ્સ સંવરાય પટિપજ્જતિ; રક્ખતિ ચક્ખુન્દ્રિયં; ચક્ખુન્દ્રિયે સંવરં આપજ્જતિ. સોતેન સદ્દં સુત્વા… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ન નિમિત્તગ્ગાહી હોતિ નાનુબ્યઞ્જનગ્ગાહી. યત્વાધિકરણમેનં મનિન્દ્રિયં અસંવુતં વિહરન્તં અભિજ્ઝાદોમનસ્સા પાપકા અકુસલા ધમ્મા અન્વાસ્સવેય્યું, તસ્સ સંવરાય પટિપજ્જતિ; રક્ખતિ મનિન્દ્રિયં; મનિન્દ્રિયે સંવરં આપજ્જતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ રક્ખિતા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ સીતસ્સ ઉણ્હસ્સ જિઘચ્છાય પિપાસાય ડંસમકસવાતાતપસરીસ [… સિરિંસપ (સી. સ્યા. કં. પી.)] પસમ્ફસ્સાનં; દુરુત્તાનં દુરાગતાનં વચનપથાનં ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અધિવાસકજાતિકો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખન્તા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ગન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યા સા દિસા અગતપુબ્બા ઇમિના દીઘેન અદ્ધુના, યદિદં સબ્બસઙ્ખારસમથો સબ્બૂપધિપટિનિસ્સગ્ગો તણ્હાક્ખયો વિરાગો નિરોધો નિબ્બાનં, તં ખિપ્પઞ્ઞેવ ગન્તા હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ગન્તા હોતિ.

‘‘ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. દસમં.

રાજવગ્ગો ચતુત્થો.