(૧૫) ૫. તિકણ્ડકીવગ્ગો

૧. અવજાનાતિસુત્તં

૧૪૧. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે પઞ્ચ? દત્વા અવજાનાતિ, સંવાસેન અવજાનાતિ, આધેય્યમુખો [આદિય્યમુખો (સી.), આદેય્યમુખો (સ્યા. કં.), આદિયમુખો (પી.) અટ્ઠકથાય પઠમસંવણ્ણનાનુરૂપં. પુ. પ. ૧૯૩ પસ્સિતબ્બં] હોતિ, લોલો હોતિ, મન્દો મોમૂહો હોતિ [મન્દો હોતિ મોમૂહો (સી.)].

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો દત્વા અવજાનાતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પુગ્ગલસ્સ દેતિ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહં દેમિ; અયં પટિગ્ગણ્હાતી’તિ. તમેનં દત્વા અવજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો દત્વા અવજાનાતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સંવાસેન અવજાનાતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પુગ્ગલેન સદ્ધિં સંવસતિ દ્વે વા તીણિ વા વસ્સાનિ. તમેનં સંવાસેન અવજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સંવાસેન અવજાનાતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આધેય્યમુખો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો પરસ્સ વણ્ણે વા અવણ્ણે વા ભાસિયમાને તં ખિપ્પઞ્ઞેવ અધિમુચ્ચિતા [અધિમુચ્ચિતો (સ્યા.)] હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આધેય્યમુખો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો લોલો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ઇત્તરસદ્ધો હોતિ ઇત્તરભત્તી ઇત્તરપેમો ઇત્તરપ્પસાદો. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો લોલો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો મન્દો મોમૂહો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો કુસલાકુસલે ધમ્મે ન જાનાતિ, સાવજ્જાનવજ્જે ધમ્મે ન જાનાતિ, હીનપ્પણીતે ધમ્મે ન જાનાતિ, કણ્હસુક્કસપ્પટિભાગે ધમ્મે ન જાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો મન્દો મોમૂહો હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. પઠમં.

૨. આરભતિસુત્તં

૧૪૨. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો આરભતિ ચ વિપ્પટિસારી ચ હોતિ; તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ.

[પુ. પ. ૧૯૧] ‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો આરભતિ, ન વિપ્પટિસારી હોતિ; તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન આરભતિ, વિપ્પટિસારી હોતિ; તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન આરભતિ ન વિપ્પટિસારી હોતિ; તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન આરભતિ ન વિપ્પટિસારી હોતિ; તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો આરભતિ ચ વિપ્પટિસારી ચ હોતિ, તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘આયસ્મતો ખો આરમ્ભજા [આરબ્ભજા (પી. ક.), આરભજા (સ્યા. કં.)] આસવા સંવિજ્જન્તિ, વિપ્પટિસારજા આસવા પવડ્ઢન્તિ [સંવડ્ઢન્તિ (ક.)], સાધુ વતાયસ્મા આરમ્ભજે આસવે પહાય વિપ્પટિસારજે આસવે પટિવિનોદેત્વા ચિત્તં પઞ્ઞઞ્ચ ભાવેતુ [ભાવેતું (સી. પી.)]; એવમાયસ્મા અમુના પઞ્ચમેન પુગ્ગલેન સમસમો ભવિસ્સતી’’’તિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો આરભતિ ન વિપ્પટિસારી હોતિ, તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘આયસ્મતો ખો આરમ્ભજા આસવા સંવિજ્જન્તિ, વિપ્પટિસારજા આસવા ન પવડ્ઢન્તિ, સાધુ વતાયસ્મા આરમ્ભજે આસવે પહાય ચિત્તં પઞ્ઞઞ્ચ ભાવેતુ; એવમાયસ્મા અમુના પઞ્ચમેન પુગ્ગલેન સમસમો ભવિસ્સતી’’’તિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો ન આરભતિ વિપ્પટિસારી હોતિ, તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘આયસ્મતો ખો આરમ્ભજા આસવા ન સંવિજ્જન્તિ, વિપ્પટિસારજા આસવા પવડ્ઢન્તિ, સાધુ વતાયસ્મા વિપ્પટિસારજે આસવે પટિવિનોદેત્વા ચિત્તં પઞ્ઞઞ્ચ ભાવેતુ; એવમાયસ્મા અમુના પઞ્ચમેન પુગ્ગલેન સમસમો ભવિસ્સતી’’’ તિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, ય્વાયં પુગ્ગલો ન આરભતિ ન વિપ્પટિસારી હોતિ, તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ તે ઉપ્પન્ના પાપકા અકુસલા ધમ્મા અપરિસેસા નિરુજ્ઝન્તિ, સો એવમસ્સ વચનીયો – ‘આયસ્મતો ખો આરમ્ભજા આસવા ન સંવિજ્જન્તિ, વિપ્પટિસારજા આસવા ન પવડ્ઢન્તિ, સાધુ વતાયસ્મા ચિત્તં પઞ્ઞઞ્ચ ભાવેતુ; એવમાયસ્મા અમુના પઞ્ચમેન પુગ્ગલેન સમસમો ભવિસ્સતી’’’તિ.

‘‘ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, ઇમે ચત્તારો પુગ્ગલા અમુના પઞ્ચમેન પુગ્ગલેન એવં ઓવદિયમાના એવં અનુસાસિયમાના અનુપુબ્બેન આસવાનં ખયં પાપુણન્તી’’તિ [પુ. પ. ૧૯૧]. દુતિયં.

૩. સારન્દદસુત્તં

૧૪૩. એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય વેસાલિં પિણ્ડાય પાવિસિ. તેન ખો પન સમયેન પઞ્ચમત્તાનં લિચ્છવિસતાનં સારન્દદે ચેતિયે સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘‘પઞ્ચન્નં રતનાનં પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં. કતમેસં પઞ્ચન્નં? હત્થિરતનસ્સ પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં, અસ્સરતનસ્સ પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં, મણિરતનસ્સ પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં, ઇત્થિરતનસ્સ પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં, ગહપતિરતનસ્સ પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં. ઇમેસં પઞ્ચન્નં રતનાનં પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિ’’ન્તિ.

અથ ખો તે લિચ્છવી મગ્ગે પુરિસં ઠપેસું [પેસેસું (સ્યા. ક.)] – ‘‘યદા ત્વં [યથા ત્વં (સી. પી.)], અમ્ભો પુરિસ, પસ્સેય્યાસિ ભગવન્તં, અથ અમ્હાકં આરોચેય્યાસી’’તિ. અદ્દસા ખો સો પુરિસો ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં; દિસ્વાન યેન તે લિચ્છવી તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તે લિચ્છવી એતદવોચ – ‘‘અયં સો, ભન્તે, ભગવા ગચ્છતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો; યસ્સદાનિ કાલં મઞ્ઞથા’’તિ.

અથ ખો તે લિચ્છવી યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠંસુ. એકમન્તં ઠિતા ખો તે લિચ્છવી ભગવન્તં એતદવોચું –

‘‘સાધુ, ભન્તે, યેન સારન્દદં ચેતિયં તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’તિ. અધિવાસેસિ ભગવા તુણ્હીભાવેન. અથ ખો ભગવા યેન સારન્દદં ચેતિયં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા તે લિચ્છવી એતદવોચ – ‘‘કાય નુત્થ, લિચ્છવી, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના, કા ચ પન વો અન્તરાકથા વિપ્પકતા’’તિ? ‘‘ઇધ, ભન્તે, અમ્હાકં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘પઞ્ચન્નં રતનાનં પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં. કતમેસં પઞ્ચન્નં? હત્થિરતનસ્સ પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં, અસ્સરતનસ્સ પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં, મણિરતનસ્સ પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં, ઇત્થિરતનસ્સ પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં, ગહપતિરતનસ્સ પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં. ઇમેસં પઞ્ચન્નં રતનાનં પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિ’’’ન્તિ.

‘‘કામાધિમુત્તાનં વત, ભો, લિચ્છવીનં [કામાધિમુત્તાનં વત વો લિચ્છવીનં (સી.), કામાધિમુત્તાનં વત વો લિચ્છવી (સ્યા.), કામાધિમુત્તાનંવ વો લિચ્છવી (?)] કામંયેવ આરબ્ભ અન્તરાકથા ઉદપાદિ. પઞ્ચન્નં, લિચ્છવી, રતનાનં પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં. કતમેસં પઞ્ચન્નં? તથાગતસ્સ અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિં, તથાગતપ્પવેદિતસ્સ ધમ્મવિનયસ્સ દેસેતા પુગ્ગલો દુલ્લભો લોકસ્મિં, તથાગતપ્પવેદિતસ્સ ધમ્મવિનયસ્સ દેસિતસ્સ વિઞ્ઞાતા પુગ્ગલો દુલ્લભો લોકસ્મિં, તથાગતપ્પવેદિતસ્સ ધમ્મવિનયસ્સ દેસિતસ્સ વિઞ્ઞાતા [વિઞ્ઞાતસ્સ (સી. પી.) અ. નિ. ૫.૧૯૫] ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો પુગ્ગલો દુલ્લભો લોકસ્મિં, કતઞ્ઞૂ કતવેદી પુગ્ગલો દુલ્લભો લોકસ્મિં. ઇમેસં ખો, લિચ્છવી, પઞ્ચન્નં રતનાનં પાતુભાવો દુલ્લભો લોકસ્મિ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. તિકણ્ડકીસુત્તં

૧૪૪. એકં સમયં ભગવા સાકેતે વિહરતિ તિકણ્ડકીવને [કણ્ડકીવને (સં. નિ. ૫.૯૦૨)]. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘સાધુ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાલેન કાલં અપ્પટિકૂલે પટિકૂલસઞ્ઞી [અપ્પટિક્કૂલે પટિક્કૂલસઞ્ઞી (સી. સ્યા. કં. પી.)] વિહરેય્ય. સાધુ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાલેન કાલં પટિકૂલે અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય. સાધુ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાલેન કાલં અપ્પટિકૂલે ચ પટિકૂલે ચ પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય. સાધુ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાલેન કાલં પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય. સાધુ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાલેન કાલં પટિકૂલઞ્ચ અપ્પટિકૂલઞ્ચ તદુભયં અભિનિવજ્જેત્વા ઉપેક્ખકો વિહરેય્ય સતો સમ્પજાનો.

‘‘કિઞ્ચ [કથઞ્ચ (સી. પી. ક.)], ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થવસં પટિચ્ચ અપ્પટિકૂલે પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય? ‘મા મે રજનીયેસુ ધમ્મેસુ રાગો ઉદપાદી’તિ – ઇદં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થવસં પટિચ્ચ અપ્પટિકૂલે પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થવસં પટિચ્ચ પટિકૂલે અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય? ‘મા મે દોસનીયેસુ ધમ્મેસુ દોસો ઉદપાદી’તિ – ઇદં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થવસં પટિચ્ચ પટિકૂલે અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થવસં પટિચ્ચ અપ્પટિકૂલે ચ પટિકૂલે ચ પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય? ‘મા મે રજનીયેસુ ધમ્મેસુ રાગો ઉદપાદિ, મા મે દોસનીયેસુ ધમ્મેસુ દોસો ઉદપાદી’તિ – ઇદં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થવસં પટિચ્ચ અપ્પટિકૂલે ચ પટિકૂલે ચ પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થવસં પટિચ્ચ પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય? ‘મા મે દોસનીયેસુ ધમ્મેસુ દોસો ઉદપાદિ, મા મે રજનીયેસુ ધમ્મેસુ રાગો ઉદપાદી’તિ – ઇદં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થવસં પટિચ્ચ પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલે ચ અપ્પટિકૂલસઞ્ઞી વિહરેય્ય.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થવસં પટિચ્ચ પટિકૂલઞ્ચ અપ્પટિકૂલઞ્ચ તદુભયં અભિનિવજ્જેત્વા ઉપેક્ખકો વિહરેય્ય? ‘સતો સમ્પજાનો મા મે ક્વચનિ [ક્વચિનિ (સી. સ્યા. પી.)] કત્થચિ કિઞ્ચનં [કિઞ્ચન (સી. પી.)] રજનીયેસુ ધમ્મેસુ રાગો ઉદપાદિ, મા મે ક્વચનિ કત્થચિ કિઞ્ચનં દોસનીયેસુ ધમ્મેસુ દોસો ઉદપાદિ, મા મે ક્વચનિ કત્થચિ કિઞ્ચનં મોહનીયેસુ ધમ્મેસુ મોહો ઉદપાદી’તિ – ઇદં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્થવસં પટિચ્ચ પટિકૂલઞ્ચ અપ્પટિકૂલઞ્ચ તદુભયં અભિનિવજ્જેત્વા ઉપેક્ખકો વિહરેય્ય સતો સમ્પજાનો’’તિ. ચતુત્થં.

૫. નિરયસુત્તં

૧૪૫. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? પાણાતિપાતી હોતિ, અદિન્નાદાયી હોતિ, કામેસુમિચ્છાચારી હોતિ, મુસાવાદી હોતિ, સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાયી હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ, અદિન્નાદાના પટિવિરતો હોતિ, કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો હોતિ, મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ, સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. મિત્તસુત્તં

૧૪૬. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ મિત્તો ન સેવિતબ્બો. કતમેહિ પઞ્ચહિ? કમ્મન્તં કારેતિ, અધિકરણં આદિયતિ, પામોક્ખેસુ ભિક્ખૂસુ પટિવિરુદ્ધો હોતિ, દીઘચારિકં અનવત્થચારિકં [અવત્થાનચારિકં (સ્યા.)] અનુયુત્તો વિહરતિ, નપ્પટિબલો હોતિ કાલેન કાલં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતું સમાદપેતું સમુત્તેજેતું સમ્પહંસેતું. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ મિત્તો ન સેવિતબ્બો.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ મિત્તો સેવિતબ્બો. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ન કમ્મન્તં કારેતિ, ન અધિકરણં આદિયતિ, ન પામોક્ખેસુ ભિક્ખૂસુ પટિવિરુદ્ધો હોતિ, ન દીઘચારિકં અનવત્થચારિકં અનુયુત્તો વિહરતિ, પટિબલો હોતિ કાલેન કાલં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતું સમાદપેતું સમુત્તેજેતું સમ્પહંસેતું. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ મિત્તો સેવિતબ્બો’’તિ. છટ્ઠં.

૭. અસપ્પુરિસદાનસુત્તં

૧૪૭. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, અસપ્પુરિસદાનાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? અસક્કચ્ચં દેતિ, અચિત્તીકત્વા [અચિત્તિકત્વા (પી.), અચિતિં કત્વા (સ્યા.), અચિત્તિં કત્વા (ક.)] દેતિ, અસહત્થા દેતિ, અપવિદ્ધં [અપવિટ્ટં (સ્યા. કં.)] દેતિ, અનાગમનદિટ્ઠિકો દેતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ અસપ્પુરિસદાનાનિ.

‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસદાનાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? સક્કચ્ચં દેતિ, ચિત્તીકત્વા દેતિ, સહત્થા દેતિ, અનપવિદ્ધં દેતિ, આગમનદિટ્ઠિકો દેતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ સપ્પુરિસદાનાની’’તિ. સત્તમં.

૮. સપ્પુરિસદાનસુત્તં

૧૪૮. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, સપ્પુરિસદાનાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? સદ્ધાય દાનં દેતિ, સક્કચ્ચં દાનં દેતિ, કાલેન દાનં દેતિ, અનુગ્ગહિતચિત્તો [અનગ્ગહિતચિત્તો (સી.)] દાનં દેતિ, અત્તાનઞ્ચ પરઞ્ચ અનુપહચ્ચ દાનં દેતિ.

‘‘સદ્ધાય ખો પન, ભિક્ખવે, દાનં દત્વા યત્થ યત્થ તસ્સ દાનસ્સ વિપાકો નિબ્બત્તતિ, અડ્ઢો ચ હોતિ મહદ્ધનો મહાભોગો, અભિરૂપો ચ હોતિ દસ્સનીયો પાસાદિકો પરમાય વણ્ણપોક્ખરતાય સમન્નાગતો.

‘‘સક્કચ્ચં ખો પન, ભિક્ખવે, દાનં દત્વા યત્થ યત્થ તસ્સ દાનસ્સ વિપાકો નિબ્બત્તતિ, અડ્ઢો ચ હોતિ મહદ્ધનો મહાભોગો. યેપિસ્સ તે હોન્તિ પુત્તાતિ વા દારાતિ વા દાસાતિ વા પેસ્સાતિ વા કમ્મકરાતિ [કમ્મકારાતિ (ક.)] વા, તેપિ સુસ્સૂસન્તિ સોતં ઓદહન્તિ અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠપેન્તિ.

‘‘કાલેન ખો પન, ભિક્ખવે, દાનં દત્વા યત્થ યત્થ તસ્સ દાનસ્સ વિપાકો નિબ્બત્તતિ, અડ્ઢો ચ હોતિ મહદ્ધનો મહાભોગો; કાલાગતા ચસ્સ અત્થા પચુરા હોન્તિ.

‘‘અનુગ્ગહિતચિત્તો ખો પન, ભિક્ખવે, દાનં દત્વા યત્થ યત્થ તસ્સ દાનસ્સ વિપાકો નિબ્બત્તતિ, અડ્ઢો ચ હોતિ મહદ્ધનો મહાભોગો; ઉળારેસુ ચ પઞ્ચસુ કામગુણેસુ ભોગાય ચિત્તં નમતિ.

‘‘અત્તાનઞ્ચ પરઞ્ચ અનુપહચ્ચ ખો પન, ભિક્ખવે, દાનં દત્વા યત્થ યત્થ તસ્સ દાનસ્સ વિપાકો નિબ્બત્તતિ, અડ્ઢો ચ હોતિ મહદ્ધનો મહાભોગો; ન ચસ્સ કુતોચિ ભોગાનં ઉપઘાતો આગચ્છતિ અગ્ગિતો વા ઉદકતો વા રાજતો વા ચોરતો વા અપ્પિયતો વા દાયાદતો વા [અપ્પિયતો વા દાયાદતો વા (સી. સ્યા. કં. પી.), અપ્પિયદાયાદતો વા (ક.)]. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ સપ્પુરિસદાનાની’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પઠમસમયવિમુત્તસુત્તં

૧૪૯. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સમયવિમુત્તસ્સ ભિક્ખુનો પરિહાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ? કમ્મારામતા, ભસ્સારામતા, નિદ્દારામતા, સઙ્ગણિકારામતા, યથાવિમુત્તં ચિત્તં ન પચ્ચવેક્ખતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા સમયવિમુત્તસ્સ ભિક્ખુનો પરિહાનાય સંવત્તન્તિ.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સમયવિમુત્તસ્સ ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ન કમ્મારામતા, ન ભસ્સારામતા, ન નિદ્દારામતા, ન સઙ્ગણિકારામતા, યથાવિમુત્તં ચિત્તં પચ્ચવેક્ખતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા સમયવિમુત્તસ્સ ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. નવમં.

૧૦. દુતિયસમયવિમુત્તસુત્તં

૧૫૦. [કથા. ૨૬૭] ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સમયવિમુત્તસ્સ ભિક્ખુનો પરિહાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ? કમ્મારામતા, ભસ્સારામતા, નિદ્દારામતા, ઇન્દ્રિયેસુ અગુત્તદ્વારતા, ભોજને અમત્તઞ્ઞુતા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા સમયવિમુત્તસ્સ ભિક્ખુનો પરિહાનાય સંવત્તન્તિ.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સમયવિમુત્તસ્સ ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ન કમ્મારામતા, ન ભસ્સારામતા, ન નિદ્દારામતા, ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારતા, ભોજને મત્તઞ્ઞુતા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા સમયવિમુત્તસ્સ ભિક્ખુનો અપરિહાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. દસમં.

તિકણ્ડકીવગ્ગો પઞ્ચમો.