૩. તતિયપણ્ણાસકં

(૧૧) ૧. ફાસુવિહારવગ્ગો

૧. સારજ્જસુત્તં

૧૦૧. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, સેખવેસારજ્જકરણા ધમ્મા. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધો હોતિ, સીલવા હોતિ, બહુસ્સુતો હોતિ, આરદ્ધવીરિયો હોતિ, પઞ્ઞવા હોતિ.

‘‘યં, ભિક્ખવે, અસ્સદ્ધસ્સ સારજ્જં હોતિ, સદ્ધસ્સ તં સારજ્જં ન હોતિ. તસ્માયં ધમ્મો સેખવેસારજ્જકરણો.

‘‘યં, ભિક્ખવે, દુસ્સીલસ્સ સારજ્જં હોતિ, સીલવતો તં સારજ્જં ન હોતિ. તસ્માયં ધમ્મો સેખવેસારજ્જકરણો.

‘‘યં, ભિક્ખવે, અપ્પસ્સુતસ્સ સારજ્જં હોતિ, બહુસ્સુતસ્સ તં સારજ્જં ન હોતિ. તસ્માયં ધમ્મો સેખવેસારજ્જકરણો.

‘‘યં, ભિક્ખવે, કુસીતસ્સ સારજ્જં હોતિ, આરદ્ધવીરિયસ્સ તં સારજ્જં ન હોતિ. તસ્માયં ધમ્મો સેખવેસારજ્જકરણો.

‘‘યં, ભિક્ખવે, દુપ્પઞ્ઞસ્સ સારજ્જં હોતિ, પઞ્ઞવતો તં સારજ્જં ન હોતિ. તસ્માયં ધમ્મો સેખવેસારજ્જકરણો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ સેખવેસારજ્જકરણા ધમ્મા’’તિ. પઠમં.

૨. ઉસ્સઙ્કિતસુત્તં

૧૦૨. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ઉસ્સઙ્કિતપરિસઙ્કિતો હોતિ પાપભિક્ખૂતિ અપિ અકુપ્પધમ્મોપિ [અપિ અકુપ્પધમ્મો (સી. સ્યા. કં.)].

કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વેસિયાગોચરો વા હોતિ, વિધવાગોચરો વા હોતિ, થુલ્લકુમારિકાગોચરો વા હોતિ, પણ્ડકગોચરો વા હોતિ, ભિક્ખુનીગોચરો વા હોતિ.

‘‘ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ઉસ્સઙ્કિતપરિસઙ્કિતો હોતિ પાપભિક્ખૂતિ અપિ અકુપ્પધમ્મોપી’’તિ. દુતિયં.

૩. મહાચોરસુત્તં

૧૦૩. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો મહાચોરો સન્ધિમ્પિ છિન્દતિ, નિલ્લોપમ્પિ હરતિ, એકાગારિકમ્પિ કરોતિ, પરિપન્થેપિ તિટ્ઠતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, મહાચોરો વિસમનિસ્સિતો ચ હોતિ, ગહનનિસ્સિતો ચ, બલવનિસ્સિતો ચ, ભોગચાગી ચ, એકચારી ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, મહાચોરો વિસમનિસ્સિતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, મહાચોરો નદીવિદુગ્ગં વા નિસ્સિતો હોતિ પબ્બતવિસમં વા. એવં ખો, ભિક્ખવે, મહાચોરો વિસમનિસ્સિતો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, મહાચોરો ગહનનિસ્સિતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, મહાચોરો તિણગહનં વા નિસ્સિતો હોતિ રુક્ખગહનં વા રોધં [ગેધં (સી.) અ. નિ. ૩.૫૧] વા મહાવનસણ્ડં વા. એવં ખો, ભિક્ખવે, મહાચોરો ગહનનિસ્સિતો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, મહાચોરો બલવનિસ્સિતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, મહાચોરો રાજાનં વા રાજમહામત્તાનં વા નિસ્સિતો હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘સચે મં કોચિ કિઞ્ચિ વક્ખતિ, ઇમે મે રાજાનો વા રાજમહામત્તા વા પરિયોધાય અત્થં ભણિસ્સન્તી’તિ. સચે નં કોચિ કિઞ્ચિ આહ, ત્યસ્સ રાજાનો વા રાજમહામત્તા વા પરિયોધાય અત્થં ભણન્તિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, મહાચોરો બલવનિસ્સિતો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, મહાચોરો ભોગચાગી હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, મહાચોરો અડ્ઢો હોતિ મહદ્ધનો મહાભોગો. તસ્સ એવં હોતિ – ‘સચે મં કોચિ કિઞ્ચિ વક્ખતિ, ઇતો ભોગેન પટિસન્થરિસ્સામી’તિ. સચે નં કોચિ કિઞ્ચિ આહ, તતો ભોગેન પટિસન્થરતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, મહાચોરો ભોગચાગી હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, મહાચોરો એકચારી હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, મહાચોરો એકકોવ ગહણાનિ [નિગ્ગહણાનિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] કત્તા હોતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ‘મા મે ગુય્હમન્તા બહિદ્ધા સમ્ભેદં અગમંસૂ’તિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, મહાચોરો એકચારી હોતિ.

‘‘ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહઙ્ગેહિ સમન્નાગતો મહાચોરો સન્ધિમ્પિ છિન્દતિ નિલ્લોપમ્પિ હરતિ એકાગારિકમ્પિ કરોતિ પરિપન્થેપિ તિટ્ઠતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પાપભિક્ખુ ખતં ઉપહતં અત્તાનં પરિહરતિ, સાવજ્જો ચ હોતિ સાનુવજ્જો વિઞ્ઞૂનં, બહુઞ્ચ અપુઞ્ઞં પસવતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ વિસમનિસ્સિતો ચ હોતિ, ગહનનિસ્સિતો ચ, બલવનિસ્સિતો ચ, ભોગચાગી ચ, એકચારી ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ વિસમનિસ્સિતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ વિસમેન કાયકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, વિસમેન વચીકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, વિસમેન મનોકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ વિસમનિસ્સિતો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ ગહનનિસ્સિતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ મિચ્છાદિટ્ઠિકો હોતિ અન્તગ્ગાહિકાય દિટ્ઠિયા સમન્નાગતો. એવં ખો, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ ગહનનિસ્સિતો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ બલવનિસ્સિતો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ રાજાનં વા રાજમહામત્તાનં વા નિસ્સિતો હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘સચે મં કોચિ કિઞ્ચિ વક્ખતિ, ઇમે મે રાજાનો વા રાજમહામત્તા વા પરિયોધાય અત્થં ભણિસ્સન્તી’તિ. સચે નં કોચિ કિઞ્ચિ આહ, ત્યસ્સ રાજાનો વા રાજમહામત્તા વા પરિયોધાય અત્થં ભણન્તિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ બલવનિસ્સિતો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ ભોગચાગી હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ લાભી હોતિ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં. તસ્સ એવં હોતિ – ‘સચે મં કોચિ કિઞ્ચિ વક્ખતિ, ઇતો લાભેન પટિસન્થરિસ્સામી’તિ. સચે નં કોચિ કિઞ્ચિ આહ, તતો લાભેન પટિસન્થરતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ ભોગચાગી હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ એકચારી હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ એકકોવ પચ્ચન્તિમેસુ જનપદેસુ નિવાસં કપ્પેતિ. સો તત્થ કુલાનિ ઉપસઙ્કમન્તો લાભં લભતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પાપભિક્ખુ એકચારી હોતિ.

‘‘ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પાપભિક્ખુ ખતં ઉપહતં અત્તાનં પરિહરતિ, સાવજ્જો ચ હોતિ સાનુવજ્જો વિઞ્ઞૂનં, બહુઞ્ચ અપુઞ્ઞં પસવતી’’તિ. તતિયં.

૪. સમણસુખુમાલસુત્તં

૧૦૪. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સમણેસુ સમણસુખુમાલો હોતિ.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યાચિતોવ બહુલં ચીવરં પરિભુઞ્જતિ, અપ્પં અયાચિતો; યાચિતોવ બહુલં પિણ્ડપાતં પરિભુઞ્જતિ, અપ્પં અયાચિતો; યાચિતોવ બહુલં સેનાસનં પરિભુઞ્જતિ, અપ્પં અયાચિતો; યાચિતોવ બહુલં ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં પરિભુઞ્જતિ, અપ્પં અયાચિતો. યેહિ ખો પન સબ્રહ્મચારીહિ સદ્ધિં વિહરતિ, ત્યસ્સ [ત્યાસ્સ (ક.) અ. નિ. ૪.૮૭] મનાપેનેવ બહુલં કાયકમ્મેન સમુદાચરન્તિ, અપ્પં અમનાપેન; મનાપેનેવ બહુલં વચીકમ્મેન સમુદાચરન્તિ, અપ્પં અમનાપેન; મનાપેનેવ બહુલં મનોકમ્મેન સમુદાચરન્તિ, અપ્પં અમનાપેન; મનાપંયેવ ઉપહારં ઉપહરન્તિ, અપ્પં અમનાપં. યાનિ ખો પન તાનિ વેદયિતાનિ પિત્તસમુટ્ઠાનાનિ વા સેમ્હસમુટ્ઠાનાનિ વા વાતસમુટ્ઠાનાનિ વા સન્નિપાતિકાનિ વા ઉતુપરિણામજાનિ વા વિસમપરિહારજાનિ વા ઓપક્કમિકાનિ વા કમ્મવિપાકજાનિ વા, તાનિસ્સ ન બહુદેવ ઉપ્પજ્જન્તિ. અપ્પાબાધો હોતિ, ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી, આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ સમણેસુ સમણસુખુમાલો હોતિ.

‘‘યઞ્હિ તં, ભિક્ખવે, સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘સમણેસુ સમણસુખુમાલો’તિ, મમેવ તં, ભિક્ખવે, સમ્મા [મમેવ તં સમ્મા (?)] વદમાનો વદેય્ય – ‘સમણેસુ સમણસુખુમાલો’તિ. અહઞ્હિ, ભિક્ખવે, યાચિતોવ બહુલં ચીવરં પરિભુઞ્જામિ, અપ્પં અયાચિતો; યાચિતોવ બહુલં પિણ્ડપાતં પરિભુઞ્જામિ, અપ્પં અયાચિતો; યાચિતોવ બહુલં સેનાસનં પરિભુઞ્જામિ, અપ્પં અયાચિતો; યાચિતોવ બહુલં ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારં પરિભુઞ્જામિ, અપ્પં અયાચિતો. યેહિ ખો પન ભિક્ખૂહિ સદ્ધિં વિહરામિ, તે મં મનાપેનેવ બહુલં કાયકમ્મેન સમુદાચરન્તિ, અપ્પં અમનાપેન; મનાપેનેવ બહુલં વચીકમ્મેન સમુદાચરન્તિ, અપ્પં અમનાપેન; મનાપેનેવ બહુલં મનોકમ્મેન સમુદાચરન્તિ, અપ્પં અમનાપેન; મનાપંયેવ ઉપહારં ઉપહરન્તિ, અપ્પં અમનાપં. યાનિ ખો પન તાનિ વેદયિતાનિ – પિત્તસમુટ્ઠાનાનિ વા સેમ્હસમુટ્ઠાનાનિ વા વાતસમુટ્ઠાનાનિ વા સન્નિપાતિકાનિ વા ઉતુપરિણામજાનિ વા વિસમપરિહારજાનિ વા ઓપક્કમિકાનિ વા કમ્મવિપાકજાનિ વા – તાનિ મે ન બહુદેવ ઉપ્પજ્જન્તિ. અપ્પાબાધોહમસ્મિ, ચતુન્નં ખો પનસ્મિ [ચતુન્નં ખો પન (સી.), ચતુન્નં (સ્યા. પી.)] ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી [નિકામલાભી હોમિ (સી. ક.)] અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી, આસવાનં ખયા…પે… સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામિ.

‘‘યઞ્હિ તં, ભિક્ખવે, સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘સમણેસુ સમણસુખુમાલો’તિ, મમેવ તં, ભિક્ખવે, સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘સમણેસુ સમણસુખુમાલો’’’તિ. ચતુત્થં.

૫. ફાસુવિહારસુત્તં

૧૦૫. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ફાસુવિહારા. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો મેત્તં કાયકમ્મં પચ્ચુપટ્ઠિતં હોતિ સબ્રહ્મચારીસુ આવિ ચેવ રહો ચ, મેત્તં વચીકમ્મં…પે… મેત્તં મનોકમ્મં પચ્ચુપટ્ઠિતં હોતિ સબ્રહ્મચારીસુ આવિ ચેવ રહો ચ. યાનિ તાનિ સીલાનિ અખણ્ડાનિ અચ્છિદ્દાનિ અસબલાનિ અકમ્માસાનિ ભુજિસ્સાનિ વિઞ્ઞુપ્પસત્થાનિ અપરામટ્ઠાનિ સમાધિસંવત્તનિકાનિ, તથારૂપેહિ સીલેહિ સીલસામઞ્ઞગતો વિહરતિ સબ્રહ્મચારીહિ આવિ ચેવ રહો ચ. યાયં દિટ્ઠિ અરિયા નિય્યાનિકા નિય્યાતિ તક્કરસ્સ સમ્મા દુક્ખક્ખયાય, તથારૂપાય દિટ્ઠિયા દિટ્ઠિસામઞ્ઞગતો વિહરતિ સબ્રહ્મચારીહિ આવિ ચેવ રહો ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ફાસુવિહારા’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. આનન્દસુત્તં

૧૦૬. એકં સમયં ભગવા કોસમ્બિયં વિહરતિ ઘોસિતારામે. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, ભિક્ખુ સઙ્ઘે [ભિક્ખુંસંઘો (સ્યા. પી.)] વિહરન્તો ફાસું વિહરેય્યા’’તિ? ‘‘યતો ખો, આનન્દ, ભિક્ખુ અત્તના [અત્તના ચ (પી. ક.)] સીલસમ્પન્નો હોતિ, નો [નો ચ (ક.)] પરં અધિસીલે સમ્પવત્તા [સમ્પવત્તા હોતિ (ક.)]; એત્તાવતાપિ ખો, આનન્દ, ભિક્ખુ સઙ્ઘે વિહરન્તો ફાસું વિહરેય્યા’’તિ.

‘‘સિયા પન, ભન્તે, અઞ્ઞોપિ પરિયાયો યથા ભિક્ખુ સઙ્ઘે વિહરન્તો ફાસું વિહરેય્યા’’તિ? ‘‘સિયા, આનન્દ [આનન્દાતિ ભગવા આવોચ (સ્યા. પી.)]! યતો ખો, આનન્દ, ભિક્ખુ અત્તના સીલસમ્પન્નો હોતિ, નો પરં અધિસીલે સમ્પવત્તા; અત્તાનુપેક્ખી ચ હોતિ, નો પરાનુપેક્ખી; એત્તાવતાપિ ખો, આનન્દ, ભિક્ખુ સઙ્ઘે વિહરન્તો ફાસું વિહરેય્યા’’તિ.

‘‘સિયા પન, ભન્તે, અઞ્ઞોપિ પરિયાયો યથા ભિક્ખુ સઙ્ઘે વિહરન્તો ફાસું વિહરેય્યા’’તિ? ‘‘સિયા, આનન્દ! યતો ખો, આનન્દ, ભિક્ખુ અત્તના સીલસમ્પન્નો હોતિ, નો પરં અધિસીલે સમ્પવત્તા; અત્તાનુપેક્ખી ચ હોતિ, નો પરાનુપેક્ખી; અપઞ્ઞાતો ચ હોતિ, તેન ચ અપઞ્ઞાતકેન નો પરિતસ્સતિ; એત્તાવતાપિ ખો, આનન્દ, ભિક્ખુ સઙ્ઘે વિહરન્તો ફાસું વિહરેય્યા’’તિ.

‘‘સિયા પન, ભન્તે, અઞ્ઞોપિ પરિયાયો યથા ભિક્ખુ સઙ્ઘે વિહરન્તો ફાસું વિહરેય્યા’’તિ? ‘‘સિયા, આનન્દ! યતો ખો, આનન્દ, ભિક્ખુ અત્તના સીલસમ્પન્નો હોતિ, નો પરં અધિસીલે સમ્પવત્તા; અત્તાનુપેક્ખી ચ હોતિ, નો પરાનુપેક્ખી; અપઞ્ઞાતો ચ હોતિ, તેન ચ અપઞ્ઞાતકેન નો પરિતસ્સતિ; ચતુન્નઞ્ચ [ચતુન્નં (પી. ક.)] ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી; એત્તાવતાપિ ખો, આનન્દ, ભિક્ખુ સઙ્ઘે વિહરન્તો ફાસું વિહરેય્યા’’તિ.

‘‘સિયા પન, ભન્તે, અઞ્ઞોપિ પરિયાયો યથા ભિક્ખુ સઙ્ઘે વિહરન્તો ફાસું વિહરેય્યા’’તિ? ‘‘સિયા, આનન્દ! યતો ખો, આનન્દ, ભિક્ખુ અત્તના સીલસમ્પન્નો હોતિ, નો પરં અધિસીલે સમ્પવત્તા; અત્તાનુપેક્ખી ચ હોતિ, નો પરાનુપેક્ખી; અપઞ્ઞાતો ચ હોતિ, તેન ચ અપઞ્ઞાતકેન નો પરિતસ્સતિ; ચતુન્નઞ્ચ ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી; આસવાનઞ્ચ [આસવાનં (સી. પી. ક.)] ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ; એત્તાવતાપિ ખો, આનન્દ, ભિક્ખુ સઙ્ઘે વિહરન્તો ફાસું વિહરેય્ય.

‘‘ઇમમ્હા ચાહં, આનન્દ, ફાસુવિહારા અઞ્ઞો ફાસુવિહારો ઉત્તરિતરો વા પણીતતરો વા નત્થીતિ વદામી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. સીલસુત્તં

૧૦૭. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલસમ્પન્નો હોતિ, સમાધિસમ્પન્નો હોતિ, પઞ્ઞાસમ્પન્નો હોતિ, વિમુત્તિસમ્પન્નો હોતિ, વિમુત્તિઞાણદસ્સનસમ્પન્નો હોતિ.

‘‘ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો અઞ્જલિકરણીયો અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. સત્તમં.

૮. અસેખસુત્તં

૧૦૮. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ પાહુનેય્યો દક્ખિણેય્યો…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ.

‘‘કતમેહિ, પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અસેખેન સીલક્ખન્ધેન સમન્નાગતો હોતિ, અસેખેન સમાધિક્ખન્ધેન સમન્નાગતો હોતિ, અસેખેન પઞ્ઞાક્ખન્ધેન સમન્નાગતો હોતિ, અસેખેન વિમુત્તિક્ખન્ધેન સમન્નાગતો હોતિ, અસેખેન વિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધેન સમન્નાગતો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. ચાતુદ્દિસસુત્તં

૧૦૯. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ચાતુદ્દિસો હોતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતો વિહરતિ આચારગોચરસમ્પન્નો અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવી, સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ; બહુસ્સુતો હોતિ સુતધરો સુતસન્નિચયો, યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપાસ્સ ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા; સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન; ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી; આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. ઇમેહિ, ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ચાતુદ્દિસો હોતી’’તિ. નવમં.

૧૦. અરઞ્ઞસુત્તં

૧૧૦. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવિતું. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ…પે… સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ; બહુસ્સુતો હોતિ…પે… દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા; આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ; ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી; આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવિતુ’’ન્તિ. દસમં.

ફાસુવિહારવગ્ગો પઠમો.

તસ્સુદ્દાનં –

સારજ્જં સઙ્કિતો ચોરો, સુખુમાલં ફાસુ પઞ્ચમં;

આનન્દ સીલાસેખા ચ, ચાતુદ્દિસો અરઞ્ઞેન ચાતિ.

(૧૨) ૨. અન્ધકવિન્દવગ્ગો

૧. કુલૂપકસુત્તં

૧૧૧. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો કુલૂપકો ભિક્ખુ કુલેસુ અપ્પિયો ચ હોતિ અમનાપો ચ અગરુ ચ અભાવનીયો ચ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અસન્થવવિસ્સાસી [અસન્થુતવિસ્સાસી (સી.), અસન્ધવવિસ્સાસી (ક.)] ચ હોતિ, અનિસ્સરવિકપ્પી ચ, વિસ્સટ્ઠુપસેવી [વિયત્થુપસેવી (સી.), બ્યત્થુપસેવી (સ્યા. કં.), વ્યત્તૂપસેવી (પી.)] ચ, ઉપકણ્ણકજપ્પી ચ, અતિયાચનકો ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો કુલૂપકો ભિક્ખુ કુલેસુ અપ્પિયો ચ હોતિ અમનાપો ચ અગરુ ચ અભાવનીયો ચ.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો કુલૂપકો ભિક્ખુ કુલેસુ પિયો ચ હોતિ મનાપો ચ ગરુ ચ ભાવનીયો ચ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ન અસન્થવવિસ્સાસી ચ હોતિ, ન અનિસ્સરવિકપ્પી ચ, ન વિસ્સટ્ઠુપસેવી ચ, ન ઉપકણ્ણકજપ્પી ચ, ન અતિયાચનકો ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો કુલૂપકો ભિક્ખુ કુલેસુ પિયો ચ હોતિ મનાપો ચ ગરુ ચ ભાવનીયો ચા’’તિ. પઠમં.

૨. પચ્છાસમણસુત્તં

૧૧૨. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પચ્છાસમણો ન આદાતબ્બો. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અતિદૂરે વા ગચ્છતિ અચ્ચાસન્ને વા, ન પત્તપરિયાપન્નં ગણ્હતિ, આપત્તિસામન્તા ભણમાનં ન નિવારેતિ, ભણમાનસ્સ અન્તરન્તરા કથં ઓપાતેતિ, દુપ્પઞ્ઞો હોતિ જળો એળમૂગો. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પચ્છાસમણો ન આદાતબ્બો.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પચ્છાસમણો આદાતબ્બો. કતમેહિ પઞ્ચહિ? નાતિદૂરે ગચ્છતિ ન અચ્ચાસન્ને, પત્તપરિયાપન્નં ગણ્હતિ, આપત્તિસામન્તા ભણમાનં નિવારેતિ, ભણમાનસ્સ ન અન્તરન્તરા કથં ઓપાતેતિ, પઞ્ઞવા હોતિ અજળો અનેળમૂગો. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પચ્છાસમણો આદાતબ્બો’’તિ. દુતિયં.

૩. સમ્માસમાધિસુત્તં

૧૧૩. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અભબ્બો સમ્માસમાધિં ઉપસમ્પજ્જ વિહરિતું. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્ખમો હોતિ રૂપાનં, અક્ખમો સદ્દાનં, અક્ખમો ગન્ધાનં, અક્ખમો રસાનં, અક્ખમો ફોટ્ઠબ્બાનં. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અભબ્બો સમ્માસમાધિં ઉપસમ્પજ્જ વિહરિતું.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ભબ્બો સમ્માસમાધિં ઉપસમ્પજ્જ વિહરિતું. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ રૂપાનં, ખમો સદ્દાનં, ખમો ગન્ધાનં, ખમો રસાનં, ખમો ફોટ્ઠબ્બાનં. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ ભબ્બો સમ્માસમાધિં ઉપસમ્પજ્જ વિહરિતુ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. અન્ધકવિન્દસુત્તં

૧૧૪. એકં સમયં ભગવા મગધેસુ વિહરતિ અન્ધકવિન્દે. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં આનન્દં ભગવા એતદવોચ –

‘‘યે તે, આનન્દ, ભિક્ખૂ નવા અચિરપબ્બજિતા અધુનાગતા ઇમં ધમ્મવિનયં, તે વો, આનન્દ, ભિક્ખૂ પઞ્ચસુ ધમ્મેસુ સમાદપેતબ્બા [સમાદાપેતબ્બા (?)] નિવેસેતબ્બા પતિટ્ઠાપેતબ્બા. કતમેસુ પઞ્ચસુ? ‘એથ તુમ્હે, આવુસો, સીલવા હોથ, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતા વિહરથ આચારગોચરસમ્પન્ના અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવિનો, સમાદાય સિક્ખથ સિક્ખાપદેસૂ’તિ – ઇતિ પાતિમોક્ખસંવરે સમાદપેતબ્બા નિવેસેતબ્બા પતિટ્ઠાપેતબ્બા.

‘‘‘એથ તુમ્હે, આવુસો, ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારા વિહરથ આરક્ખસતિનો નિપક્કસતિનો [નિપકસતિનો (સી. સ્યા.), નેપક્કસતિનો (?)], સારક્ખિતમાનસા સતારક્ખેન ચેતસા સમન્નાગતા’તિ – ઇતિ ઇન્દ્રિયસંવરે સમાદપેતબ્બા નિવેસેતબ્બા પતિટ્ઠાપેતબ્બા.

‘‘‘એથ તુમ્હે, આવુસો, અપ્પભસ્સા હોથ, ભસ્સે પરિયન્તકારિનો’તિ – ઇતિ ભસ્સપરિયન્તે સમાદપેતબ્બા નિવેસેતબ્બા પતિટ્ઠાપેતબ્બા.

‘‘‘એથ તુમ્હે, આવુસો, આરઞ્ઞિકા હોથ, અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવથા’તિ – ઇતિ કાયવૂપકાસે સમાદપેતબ્બા નિવેસેતબ્બા પતિટ્ઠાપેતબ્બા.

‘‘‘એથ તુમ્હે, આવુસો, સમ્માદિટ્ઠિકા હોથ સમ્માદસ્સનેન સમન્નાગતા’તિ – ઇતિ સમ્માદસ્સને સમાદપેતબ્બા નિવેસેતબ્બા પતિટ્ઠાપેતબ્બા. યે તે, આનન્દ, ભિક્ખૂ નવા અચિરપબ્બજિતા અધુનાગતા ઇમં ધમ્મવિનયં, તે વો, આનન્દ, ભિક્ખૂ ઇમેસુ પઞ્ચસુ ધમ્મેસુ સમાદપેતબ્બા નિવેસેતબ્બા પતિટ્ઠાપેતબ્બા’’તિ. ચતુત્થં.

૫. મચ્છરિનીસુત્તં

૧૧૫. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં નિરયે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? આવાસમચ્છરિની હોતિ, કુલમચ્છરિની હોતિ, લાભમચ્છરિની હોતિ, વણ્ણમચ્છરિની હોતિ, ધમ્મમચ્છરિની હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં નિરયે.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં સગ્ગે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ન આવાસમચ્છરિની હોતિ, ન કુલમચ્છરિની હોતિ, ન લાભમચ્છરિની હોતિ, ન વણ્ણમચ્છરિની હોતિ, ન ધમ્મમચ્છરિની હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં સગ્ગે’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. વણ્ણનાસુત્તં

૧૧૬. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં નિરયે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા અપ્પસાદનીયે ઠાને પસાદં ઉપદંસેતિ, અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા પસાદનીયે ઠાને અપ્પસાદં ઉપદંસેતિ, સદ્ધાદેય્યં વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં નિરયે.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં સગ્ગે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા અપ્પસાદનીયે ઠાને અપ્પસાદં ઉપદંસેતિ, અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા પસાદનીયે ઠાને પસાદં ઉપદંસેતિ, સદ્ધાદેય્યં ન વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં સગ્ગે’’તિ. છટ્ઠં.

૭. ઇસ્સુકિનીસુત્તં

૧૧૭. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં નિરયે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, ઇસ્સુકિની ચ હોતિ, મચ્છરિની ચ, સદ્ધાદેય્યં [સદ્ધાદેય્યઞ્ચ (સ્યા.)] વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં નિરયે.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં સગ્ગે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, અનિસ્સુકિની ચ હોતિ, અમચ્છરિની ચ, સદ્ધાદેય્યં ન વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં સગ્ગે’’તિ. સત્તમં.

૮. મિચ્છાદિટ્ઠિકસુત્તં

૧૧૮. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં નિરયે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, મિચ્છાદિટ્ઠિકા ચ હોતિ, મિચ્છાસઙ્કપ્પા ચ, સદ્ધાદેય્યં વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં નિરયે.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં સગ્ગે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, સમ્માદિટ્ઠિકા ચ, હોતિ, સમ્માસઙ્કપ્પા ચ, સદ્ધાદેય્યં ન વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં સગ્ગે’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. મિચ્છાવાચાસુત્તં

૧૧૯. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં નિરયે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, મિચ્છાવાચા ચ હોતિ, મિચ્છાકમ્મન્તા ચ, સદ્ધાદેય્યં વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં નિરયે.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં સગ્ગે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, સમ્માવાચા ચ હોતિ, સમ્માકમ્મન્તા ચ, સદ્ધાદેય્યં ન વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં સગ્ગે’’તિ. નવમં.

૧૦. મિચ્છાવાયામસુત્તં

૧૨૦. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં નિરયે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, અનનુવિચ્ચ અપરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, મિચ્છાવાયામા ચ હોતિ, મિચ્છાસતિની ચ [મિચ્છાસતિ ચ (સ્યા.)], સદ્ધાદેય્યં વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં નિરયે.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં સગ્ગે. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા અવણ્ણારહસ્સ અવણ્ણં ભાસતિ, અનુવિચ્ચ પરિયોગાહેત્વા વણ્ણારહસ્સ વણ્ણં ભાસતિ, સમ્માવાયામા ચ હોતિ, સમ્માસતિની ચ, સદ્ધાદેય્યં ન વિનિપાતેતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા ભિક્ખુની યથાભતં નિક્ખિત્તા એવં સગ્ગે’’તિ. દસમં.

અન્ધકવિન્દવગ્ગો દુતિયો.

તસ્સુદ્દાનં –

કુલૂપકો પચ્છાસમણો, સમાધિઅન્ધકવિન્દં;

મચ્છરી વણ્ણના ઇસ્સા, દિટ્ઠિવાચાય વાયમાતિ.

(૧૩) ૩. ગિલાનવગ્ગો

૧. ગિલાનસુત્તં

૧૨૧. એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન ગિલાનસાલા તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો ભગવા અઞ્ઞતરં ભિક્ખું દુબ્બલં ગિલાનકં; દિસ્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

‘‘યં કિઞ્ચિ [યં કિઞ્ચિ (સ્યા. કં.)], ભિક્ખવે, ભિક્ખું દુબ્બલં [ભિક્ખવે દુબ્બલં (સી. સ્યા. કં. પી.)] ગિલાનકં પઞ્ચ ધમ્મા ન વિજહન્તિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – ‘નચિરસ્સેવ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સતી’’’તિ.

‘‘કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અસુભાનુપસ્સી કાયે વિહરતિ, આહારે પટિકૂલસઞ્ઞી, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞી [સબ્બત્થપિ એવમેવ દિસ્સતિ], સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્ચાનુપસ્સી, મરણસઞ્ઞા ખો પનસ્સ અજ્ઝત્તં સૂપટ્ઠિતા હોતિ. યં કિઞ્ચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખું દુબ્બલં ગિલાનકં ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા ન વિજહન્તિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – ‘નચિરસ્સેવ આસવાનં ખયા…પે… સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સતી’’’તિ. પઠમં.

૨. સતિસૂપટ્ઠિતસુત્તં

૧૨૨. ‘‘યો હિ કોચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા પઞ્ચ ધમ્મે ભાવેતિ પઞ્ચ ધમ્મે બહુલીકરોતિ, તસ્સ દ્વિન્નં ફલાનં અઞ્ઞતરં ફલં પાટિકઙ્ખં – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞા, સતિ વા ઉપાદિસેસે અનાગામિતા.

‘‘કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અજ્ઝત્તઞ્ઞેવ સતિ સૂપટ્ઠિતા હોતિ ધમ્માનં ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય, અસુભાનુપસ્સી કાયે વિહરતિ, આહારે પટિકૂલસઞ્ઞી, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞી, સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્ચાનુપસ્સી. યો હિ કોચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા ઇમે પઞ્ચ ધમ્મે ભાવેતિ ઇમે પઞ્ચ ધમ્મે બહુલીકરોતિ, તસ્સ દ્વિન્નં ફલાનં અઞ્ઞતરં ફલં પાટિકઙ્ખં – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞા, સતિ વા ઉપાદિસેસે અનાગામિતા’’તિ. દુતિયં.

૩. પઠમઉપટ્ઠાકસુત્તં

૧૨૩. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનો દૂપટ્ઠાકો [દુપટ્ઠાકો (સ્યા. કં. પી. ક.) મહાવ. ૩૬૬] હોતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અસપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં ન જાનાતિ, ભેસજ્જં નપ્પટિસેવિતા હોતિ, અત્થકામસ્સ ગિલાનુપટ્ઠાકસ્સ ન યથાભૂતં આબાધં આવિકત્તા હોતિ અભિક્કમન્તં વા અભિક્કમતીતિ પટિક્કમન્તં વા પટિક્કમતીતિ ઠિતં વા ઠિતોતિ, ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં [તિપ્પાનં (સી.) મહાવ. ૩૬૬] ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અનધિવાસકજાતિકો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનો દૂપટ્ઠાકો હોતિ.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનો સૂપટ્ઠાકો હોતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? સપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં જાનાતિ, ભેસજ્જં પટિસેવિતા હોતિ, અત્થકામસ્સ ગિલાનુપટ્ઠાકસ્સ યથાભૂતં આબાધં આવિકત્તા હોતિ અભિક્કમન્તં વા અભિક્કમતીતિ પટિક્કમન્તં વા પટિક્કમતીતિ ઠિતં વા ઠિતોતિ, ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અધિવાસકજાતિકો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનો સૂપટ્ઠાકો હોતી’’તિ. તતિયં.

૪. દુતિયઉપટ્ઠાકસુત્તં

૧૨૪. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનુપટ્ઠાકો નાલં ગિલાનં ઉપટ્ઠાતું. કતમેહિ પઞ્ચહિ? નપ્પટિબલો હોતિ ભેસજ્જં સંવિધાતું; સપ્પાયાસપ્પાયં ન જાનાતિ, અસપ્પાયં ઉપનામેતિ, સપ્પાયં અપનામેતિ; આમિસન્તરો ગિલાનં ઉપટ્ઠાતિ, નો મેત્તચિત્તો; જેગુચ્છી હોતિ ઉચ્ચારં વા પસ્સાવં વા વન્તં વા ખેળં વા નીહરિતું; નપ્પટિબલો હોતિ ગિલાનં કાલેન કાલં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતું સમાદપેતું [સમાદાપેતું (?) મહાવ. ૩૬૬] સમુત્તેજેતું સમ્પહંસેતું. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનુપટ્ઠાકો નાલં ગિલાનં ઉપટ્ઠાતું.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનુપટ્ઠાકો અલં ગિલાનં ઉપટ્ઠાતું. કતમેહિ પઞ્ચહિ? પટિબલો હોતિ ભેસજ્જં સંવિધાતું; સપ્પાયાસપ્પાયં જાનાતિ, અસપ્પાયં અપનામેતિ, સપ્પાયં ઉપનામેતિ; મેત્તચિત્તો ગિલાનં ઉપટ્ઠાતિ, નો આમિસન્તરો; અજેગુચ્છી હોતિ ઉચ્ચારં વા પસ્સાવં વા વન્તં વા ખેળં વા નીહરિતું; પટિબલો હોતિ ગિલાનં કાલેન કાલં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતું સમાદપેતું સમુત્તેજેતું સમ્પહંસેતું. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનુપટ્ઠાકો અલં ગિલાનં ઉપટ્ઠાતુ’’ન્તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમઅનાયુસ્સાસુત્તં

૧૨૫. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા અનાયુસ્સા. કતમે પઞ્ચ? અસપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં ન જાનાતિ, અપરિણતભોજી ચ હોતિ, અકાલચારી ચ હોતિ, અબ્રહ્મચારી ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા અનાયુસ્સા.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા આયુસ્સા. કતમે પઞ્ચ? સપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં જાનાતિ, પરિણતભોજી ચ હોતિ, કાલચારી ચ હોતિ, બ્રહ્મચારી ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા આયુસ્સા’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયઅનાયુસ્સાસુત્તં

૧૨૬. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા અનાયુસ્સા. કતમે પઞ્ચ? અસપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં ન જાનાતિ, અપરિણતભોજી ચ હોતિ, દુસ્સીલો ચ, પાપમિત્તો ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા અનાયુસ્સા.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા આયુસ્સા. કતમે પઞ્ચ? સપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં જાનાતિ, પરિણતભોજી ચ હોતિ, સીલવા ચ, કલ્યાણમિત્તો ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા આયુસ્સા’’તિ. છટ્ઠં.

૭. વપકાસસુત્તં

૧૨૭. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ નાલં સઙ્ઘમ્હા વપકાસિતું [વિ + અપ + કાસિતું = વપકાસિતું]. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ચીવરેન, અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન, અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન સેનાસનેન, અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન, કામસઙ્કપ્પબહુલો ચ વિહરતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ નાલં સઙ્ઘમ્હા વપકાસિતું.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં સઙ્ઘમ્હા વપકાસિતું. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ચીવરેન, સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન, સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન સેનાસનેન, સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન, નેક્ખમ્મસઙ્કપ્પબહુલો [ન કામસઙ્કપ્પબહુલો (ક.)] ચ વિહરતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં સઙ્ઘમ્હા વપકાસિતુ’’ન્તિ. સત્તમં.

૮. સમણસુખસુત્તં

૧૨૮. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, સમણદુક્ખાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ચીવરેન, અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન, અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન સેનાસનેન, અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન, અનભિરતો ચ બ્રહ્મચરિયં ચરતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ સમણદુક્ખાનિ.

‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, સમણસુખાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ચીવરેન, સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન, સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન સેનાસનેન, સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન, અભિરતો ચ બ્રહ્મચરિયં ચરતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ સમણસુખાની’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પરિકુપ્પસુત્તં

૧૨૯. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આપાયિકા નેરયિકા પરિકુપ્પા અતેકિચ્છા. કતમે પઞ્ચ? માતા [માતરં (ક.)] જીવિતા વોરોપિતા હોતિ, પિતા [પિતરં (ક.)] જીવિતા વોરોપિતો [વોરોપિતા (ક.)] હોતિ, અરહં [અરહન્તં (ક.), અરહા (સ્યા.)] જીવિતા વોરોપિતો હોતિ, તથાગતસ્સ દુટ્ઠેન ચિત્તેન લોહિતં ઉપ્પાદિતં હોતિ, સઙ્ઘો ભિન્નો હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આપાયિકા નેરયિકા પરિકુપ્પા અતેકિચ્છા’’તિ. નવમં.

૧૦. બ્યસનસુત્તં

૧૩૦. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, બ્યસનાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? ઞાતિબ્યસનં, ભોગબ્યસનં, રોગબ્યસનં, સીલબ્યસનં, દિટ્ઠિબ્યસનં. ન, ભિક્ખવે, સત્તા ઞાતિબ્યસનહેતુ વા ભોગબ્યસનહેતુ વા રોગબ્યસનહેતુ વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જન્તિ. સીલબ્યસનહેતુ વા, ભિક્ખવે, સત્તા દિટ્ઠિબ્યસનહેતુ વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જન્તિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ બ્યસનાનિ.

‘‘પઞ્ચિમા, ભિક્ખવે, સમ્પદા. કતમા પઞ્ચ? ઞાતિસમ્પદા, ભોગસમ્પદા, આરોગ્યસમ્પદા, સીલસમ્પદા, દિટ્ઠિસમ્પદા. ન, ભિક્ખવે, સત્તા ઞાતિસમ્પદાહેતુ વા ભોગસમ્પદાહેતુ વા આરોગ્યસમ્પદાહેતુ વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જન્તિ. સીલસમ્પદાહેતુ વા, ભિક્ખવે, સત્તા દિટ્ઠિસમ્પદાહેતુ વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જન્તિ. ઇમા ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ સમ્પદા’’તિ. દસમં.

ગિલાનવગ્ગો તતિયો.

તસ્સુદ્દાનં –

ગિલાનો સતિસૂપટ્ઠિ, દ્વે ઉપટ્ઠાકા દુવાયુસા;

વપકાસસમણસુખા, પરિકુપ્પં બ્યસનેન ચાતિ.

(૧૪) ૪. રાજવગ્ગો

૧. પઠમચક્કાનુવત્તનસુત્તં

૧૩૧. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રાજા ચક્કવત્તી ધમ્મેનેવ ચક્કં વત્તેતિ [પવત્તેતિ (સ્યા. પી. ક.)]; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં [અપ્પતિવત્તિયં (સી.)] કેનચિ મનુસ્સભૂતેન પચ્ચત્થિકેન પાણિના.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રાજા ચક્કવત્તી અત્થઞ્ઞૂ ચ હોતિ, ધમ્મઞ્ઞૂ ચ, મત્તઞ્ઞૂ ચ, કાલઞ્ઞૂ ચ, પરિસઞ્ઞૂ ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રાજા ચક્કવત્તી ધમ્મેનેવ ચક્કં પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં કેનચિ મનુસ્સભૂતેન પચ્ચત્થિકેન પાણિના.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ધમ્મેનેવ અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિં.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અત્થઞ્ઞૂ, ધમ્મઞ્ઞૂ, મત્તઞ્ઞૂ, કાલઞ્ઞૂ, પરિસઞ્ઞૂ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ધમ્મેનેવ અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તેતિ; તં હોતિ ધમ્મચક્કં અપ્પટિવત્તિયં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિ’’ન્તિ. પઠમં.

૨. દુતિયચક્કાનુવત્તનસુત્તં

૧૩૨. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ચક્કવત્તિસ્સ જેટ્ઠો પુત્તો પિતરા પવત્તિતં ચક્કં ધમ્મેનેવ અનુપ્પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં કેનચિ મનુસ્સભૂતેન પચ્ચત્થિકેન પાણિના.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો ચક્કવત્તિસ્સ જેટ્ઠો પુત્તો અત્થઞ્ઞૂ ચ હોતિ, ધમ્મઞ્ઞૂ ચ, મત્તઞ્ઞૂ ચ, કાલઞ્ઞૂ ચ, પરિસઞ્ઞૂ ચ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ચક્કવત્તિસ્સ જેટ્ઠો પુત્તો પિતરા પવત્તિતં ચક્કં ધમ્મેનેવ અનુપ્પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં કેનચિ મનુસ્સભૂતેન પચ્ચત્થિકેન પાણિના.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો તથાગતેન અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તિતં સમ્મદેવ અનુપ્પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિં.

‘‘કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સારિપુત્તો અત્થઞ્ઞૂ, ધમ્મઞ્ઞૂ, મત્તઞ્ઞૂ, કાલઞ્ઞૂ, પરિસઞ્ઞૂ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો સારિપુત્તો તથાગતેન અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તિતં સમ્મદેવ અનુપ્પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિ’’ન્તિ. દુતિયં.

૩. ધમ્મરાજાસુત્તં

૧૩૩. ‘‘યોપિ સો [યોપિ ખો (સી. સ્યા. પી.)], ભિક્ખવે, રાજા ચક્કવત્તી ધમ્મિકો ધમ્મરાજા, સોપિ ન અરાજકં ચક્કં વત્તેતી’’તિ. એવં વુત્તે અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કો પન, ભન્તે, રઞ્ઞો ચક્કવત્તિસ્સ ધમ્મિકસ્સ ધમ્મરઞ્ઞો રાજા’’તિ? ‘‘ધમ્મો, ભિક્ખૂ’’તિ ભગવા અવોચ.

‘‘ઇધ, ભિક્ખુ, રાજા ચક્કવત્તી ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મઞ્ઞેવ નિસ્સાય ધમ્મં સક્કરોન્તો ધમ્મં ગરું કરોન્તો ધમ્મં અપચાયમાનો ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતુ ધમ્માધિપતેય્યો ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહતિ અન્તોજનસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખુ, રાજા ચક્કવત્તી ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મઞ્ઞેવ નિસ્સાય ધમ્મં સક્કરોન્તો ધમ્મં ગરું કરોન્તો ધમ્મં અપચાયમાનો ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતુ ધમ્માધિપતેય્યો ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહતિ ખત્તિયેસુ અનુયન્તેસુ [અનુયુત્તેસુ (સી.) અ. નિ. ૩.૧૪] …પે… બલકાયસ્મિં બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમજાનપદેસુ સમણબ્રાહ્મણેસુ મિગપક્ખીસુ. સ ખો સો, ભિક્ખુ, રાજા ચક્કવત્તી ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મઞ્ઞેવ નિસ્સાય ધમ્મં સક્કરોન્તો ધમ્મં ગરું કરોન્તો ધમ્મં અપચાયમાનો ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતુ ધમ્માધિપતેય્યો ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહિત્વા અન્તોજનસ્મિં ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહિત્વા ખત્તિયેસુ અનુયન્તેસુ બલકાયસ્મિં બ્રાહ્મણગહપતિકેસુ નેગમજાનપદેસુ સમણબ્રાહ્મણેસુ મિગપક્ખીસુ ધમ્મેનેવ ચક્કં પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં કેનચિ મનુસ્સભૂતેન પચ્ચત્થિકેન પાણિના.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખુ, તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મઞ્ઞેવ નિસ્સાય ધમ્મં સક્કરોન્તો ધમ્મં ગરું કરોન્તો ધમ્મં અપચાયમાનો ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતુ ધમ્માધિપતેય્યો ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહતિ ભિક્ખૂસુ – ‘એવરૂપં કાયકમ્મં સેવિતબ્બં, એવરૂપં કાયકમ્મં ન સેવિતબ્બં; એવરૂપં વચીકમ્મં સેવિતબ્બં, એવરૂપં વચીકમ્મં ન સેવિતબ્બં; એવરૂપં મનોકમ્મં સેવિતબ્બં, એવરૂપં મનોકમ્મં ન સેવિતબ્બં; એવરૂપો આજીવો સેવિતબ્બો, એવરૂપો આજીવો ન સેવિતબ્બો; એવરૂપો ગામનિગમો સેવિતબ્બો, એવરૂપો ગામનિગમો ન સેવિતબ્બો’તિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખુ, તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મઞ્ઞેવ નિસ્સાય ધમ્મં સક્કરોન્તો ધમ્મં ગરું કરોન્તો ધમ્મં અપચાયમાનો ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતુ ધમ્માધિપતેય્યો ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહતિ ભિક્ખુનીસુ [ભિક્ખૂસુ ભિક્ખુનીસુ (સી. પી.)] …પે… ઉપાસકેસુ…પે… ઉપાસિકાસુ – ‘એવરૂપં કાયકમ્મં સેવિતબ્બં, એવરૂપં કાયકમ્મં ન સેવિતબ્બં; એવરૂપં વચીકમ્મં સેવિતબ્બં, એવરૂપં વચીકમ્મં ન સેવિતબ્બં; એવરૂપં મનોકમ્મં સેવિતબ્બં, એવરૂપં મનોકમ્મં ન સેવિતબ્બં; એવરૂપો આજીવો સેવિતબ્બો, એવરૂપો આજીવો ન સેવિતબ્બો; એવરૂપો ગામનિગમો સેવિતબ્બો, એવરૂપો ગામનિગમો ન સેવિતબ્બો’’’તિ.

‘‘સ ખો સો, ભિક્ખુ, તથાગતો અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ધમ્મિકો ધમ્મરાજા ધમ્મઞ્ઞેવ નિસ્સાય ધમ્મં સક્કરોન્તો ધમ્મં ગરું કરોન્તો ધમ્મં અપચાયમાનો ધમ્મદ્ધજો ધમ્મકેતુ ધમ્માધિપતેય્યો ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહિત્વા ભિક્ખૂસુ, ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહિત્વા ભિક્ખુનીસુ, ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહિત્વા ઉપાસકેસુ, ધમ્મિકં રક્ખાવરણગુત્તિં સંવિદહિત્વા ઉપાસિકાસુ ધમ્મેનેવ અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તેતિ; તં હોતિ ચક્કં અપ્પટિવત્તિયં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિ’’ન્તિ. તતિયં.