(૧૩) ૩. ગિલાનવગ્ગો

૧. ગિલાનસુત્તં

૧૨૧. એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન ગિલાનસાલા તેનુપસઙ્કમિ. અદ્દસા ખો ભગવા અઞ્ઞતરં ભિક્ખું દુબ્બલં ગિલાનકં; દિસ્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ –

‘‘યં કિઞ્ચિ [યં કિઞ્ચિ (સ્યા. કં.)], ભિક્ખવે, ભિક્ખું દુબ્બલં [ભિક્ખવે દુબ્બલં (સી. સ્યા. કં. પી.)] ગિલાનકં પઞ્ચ ધમ્મા ન વિજહન્તિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – ‘નચિરસ્સેવ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સતી’’’તિ.

‘‘કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અસુભાનુપસ્સી કાયે વિહરતિ, આહારે પટિકૂલસઞ્ઞી, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞી [સબ્બત્થપિ એવમેવ દિસ્સતિ], સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્ચાનુપસ્સી, મરણસઞ્ઞા ખો પનસ્સ અજ્ઝત્તં સૂપટ્ઠિતા હોતિ. યં કિઞ્ચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખું દુબ્બલં ગિલાનકં ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા ન વિજહન્તિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – ‘નચિરસ્સેવ આસવાનં ખયા…પે… સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરિસ્સતી’’’તિ. પઠમં.

૨. સતિસૂપટ્ઠિતસુત્તં

૧૨૨. ‘‘યો હિ કોચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા પઞ્ચ ધમ્મે ભાવેતિ પઞ્ચ ધમ્મે બહુલીકરોતિ, તસ્સ દ્વિન્નં ફલાનં અઞ્ઞતરં ફલં પાટિકઙ્ખં – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞા, સતિ વા ઉપાદિસેસે અનાગામિતા.

‘‘કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો અજ્ઝત્તઞ્ઞેવ સતિ સૂપટ્ઠિતા હોતિ ધમ્માનં ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય, અસુભાનુપસ્સી કાયે વિહરતિ, આહારે પટિકૂલસઞ્ઞી, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞી, સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્ચાનુપસ્સી. યો હિ કોચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા ઇમે પઞ્ચ ધમ્મે ભાવેતિ ઇમે પઞ્ચ ધમ્મે બહુલીકરોતિ, તસ્સ દ્વિન્નં ફલાનં અઞ્ઞતરં ફલં પાટિકઙ્ખં – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞા, સતિ વા ઉપાદિસેસે અનાગામિતા’’તિ. દુતિયં.

૩. પઠમઉપટ્ઠાકસુત્તં

૧૨૩. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનો દૂપટ્ઠાકો [દુપટ્ઠાકો (સ્યા. કં. પી. ક.) મહાવ. ૩૬૬] હોતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? અસપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં ન જાનાતિ, ભેસજ્જં નપ્પટિસેવિતા હોતિ, અત્થકામસ્સ ગિલાનુપટ્ઠાકસ્સ ન યથાભૂતં આબાધં આવિકત્તા હોતિ અભિક્કમન્તં વા અભિક્કમતીતિ પટિક્કમન્તં વા પટિક્કમતીતિ ઠિતં વા ઠિતોતિ, ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં [તિપ્પાનં (સી.) મહાવ. ૩૬૬] ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અનધિવાસકજાતિકો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનો દૂપટ્ઠાકો હોતિ.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનો સૂપટ્ઠાકો હોતિ. કતમેહિ પઞ્ચહિ? સપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં જાનાતિ, ભેસજ્જં પટિસેવિતા હોતિ, અત્થકામસ્સ ગિલાનુપટ્ઠાકસ્સ યથાભૂતં આબાધં આવિકત્તા હોતિ અભિક્કમન્તં વા અભિક્કમતીતિ પટિક્કમન્તં વા પટિક્કમતીતિ ઠિતં વા ઠિતોતિ, ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અધિવાસકજાતિકો હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનો સૂપટ્ઠાકો હોતી’’તિ. તતિયં.

૪. દુતિયઉપટ્ઠાકસુત્તં

૧૨૪. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનુપટ્ઠાકો નાલં ગિલાનં ઉપટ્ઠાતું. કતમેહિ પઞ્ચહિ? નપ્પટિબલો હોતિ ભેસજ્જં સંવિધાતું; સપ્પાયાસપ્પાયં ન જાનાતિ, અસપ્પાયં ઉપનામેતિ, સપ્પાયં અપનામેતિ; આમિસન્તરો ગિલાનં ઉપટ્ઠાતિ, નો મેત્તચિત્તો; જેગુચ્છી હોતિ ઉચ્ચારં વા પસ્સાવં વા વન્તં વા ખેળં વા નીહરિતું; નપ્પટિબલો હોતિ ગિલાનં કાલેન કાલં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતું સમાદપેતું [સમાદાપેતું (?) મહાવ. ૩૬૬] સમુત્તેજેતું સમ્પહંસેતું. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનુપટ્ઠાકો નાલં ગિલાનં ઉપટ્ઠાતું.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનુપટ્ઠાકો અલં ગિલાનં ઉપટ્ઠાતું. કતમેહિ પઞ્ચહિ? પટિબલો હોતિ ભેસજ્જં સંવિધાતું; સપ્પાયાસપ્પાયં જાનાતિ, અસપ્પાયં અપનામેતિ, સપ્પાયં ઉપનામેતિ; મેત્તચિત્તો ગિલાનં ઉપટ્ઠાતિ, નો આમિસન્તરો; અજેગુચ્છી હોતિ ઉચ્ચારં વા પસ્સાવં વા વન્તં વા ખેળં વા નીહરિતું; પટિબલો હોતિ ગિલાનં કાલેન કાલં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતું સમાદપેતું સમુત્તેજેતું સમ્પહંસેતું. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ગિલાનુપટ્ઠાકો અલં ગિલાનં ઉપટ્ઠાતુ’’ન્તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમઅનાયુસ્સાસુત્તં

૧૨૫. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા અનાયુસ્સા. કતમે પઞ્ચ? અસપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં ન જાનાતિ, અપરિણતભોજી ચ હોતિ, અકાલચારી ચ હોતિ, અબ્રહ્મચારી ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા અનાયુસ્સા.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા આયુસ્સા. કતમે પઞ્ચ? સપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં જાનાતિ, પરિણતભોજી ચ હોતિ, કાલચારી ચ હોતિ, બ્રહ્મચારી ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા આયુસ્સા’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયઅનાયુસ્સાસુત્તં

૧૨૬. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા અનાયુસ્સા. કતમે પઞ્ચ? અસપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં ન જાનાતિ, અપરિણતભોજી ચ હોતિ, દુસ્સીલો ચ, પાપમિત્તો ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા અનાયુસ્સા.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા આયુસ્સા. કતમે પઞ્ચ? સપ્પાયકારી હોતિ, સપ્પાયે મત્તં જાનાતિ, પરિણતભોજી ચ હોતિ, સીલવા ચ, કલ્યાણમિત્તો ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા આયુસ્સા’’તિ. છટ્ઠં.

૭. વપકાસસુત્તં

૧૨૭. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ નાલં સઙ્ઘમ્હા વપકાસિતું [વિ + અપ + કાસિતું = વપકાસિતું]. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ચીવરેન, અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન, અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન સેનાસનેન, અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન, કામસઙ્કપ્પબહુલો ચ વિહરતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ નાલં સઙ્ઘમ્હા વપકાસિતું.

‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં સઙ્ઘમ્હા વપકાસિતું. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ચીવરેન, સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન, સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન સેનાસનેન, સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન, નેક્ખમ્મસઙ્કપ્પબહુલો [ન કામસઙ્કપ્પબહુલો (ક.)] ચ વિહરતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલં સઙ્ઘમ્હા વપકાસિતુ’’ન્તિ. સત્તમં.

૮. સમણસુખસુત્તં

૧૨૮. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, સમણદુક્ખાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ચીવરેન, અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન, અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન સેનાસનેન, અસન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન, અનભિરતો ચ બ્રહ્મચરિયં ચરતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ સમણદુક્ખાનિ.

‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, સમણસુખાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ચીવરેન, સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન પિણ્ડપાતેન, સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન સેનાસનેન, સન્તુટ્ઠો હોતિ ઇતરીતરેન ગિલાનપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેન, અભિરતો ચ બ્રહ્મચરિયં ચરતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ સમણસુખાની’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પરિકુપ્પસુત્તં

૧૨૯. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આપાયિકા નેરયિકા પરિકુપ્પા અતેકિચ્છા. કતમે પઞ્ચ? માતા [માતરં (ક.)] જીવિતા વોરોપિતા હોતિ, પિતા [પિતરં (ક.)] જીવિતા વોરોપિતો [વોરોપિતા (ક.)] હોતિ, અરહં [અરહન્તં (ક.), અરહા (સ્યા.)] જીવિતા વોરોપિતો હોતિ, તથાગતસ્સ દુટ્ઠેન ચિત્તેન લોહિતં ઉપ્પાદિતં હોતિ, સઙ્ઘો ભિન્નો હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આપાયિકા નેરયિકા પરિકુપ્પા અતેકિચ્છા’’તિ. નવમં.

૧૦. બ્યસનસુત્તં

૧૩૦. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, બ્યસનાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? ઞાતિબ્યસનં, ભોગબ્યસનં, રોગબ્યસનં, સીલબ્યસનં, દિટ્ઠિબ્યસનં. ન, ભિક્ખવે, સત્તા ઞાતિબ્યસનહેતુ વા ભોગબ્યસનહેતુ વા રોગબ્યસનહેતુ વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જન્તિ. સીલબ્યસનહેતુ વા, ભિક્ખવે, સત્તા દિટ્ઠિબ્યસનહેતુ વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જન્તિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ બ્યસનાનિ.

‘‘પઞ્ચિમા, ભિક્ખવે, સમ્પદા. કતમા પઞ્ચ? ઞાતિસમ્પદા, ભોગસમ્પદા, આરોગ્યસમ્પદા, સીલસમ્પદા, દિટ્ઠિસમ્પદા. ન, ભિક્ખવે, સત્તા ઞાતિસમ્પદાહેતુ વા ભોગસમ્પદાહેતુ વા આરોગ્યસમ્પદાહેતુ વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જન્તિ. સીલસમ્પદાહેતુ વા, ભિક્ખવે, સત્તા દિટ્ઠિસમ્પદાહેતુ વા કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જન્તિ. ઇમા ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ સમ્પદા’’તિ. દસમં.

ગિલાનવગ્ગો તતિયો.