૭. અભિણ્હપચ્ચવેક્ખિતબ્બઠાનસુત્તં

૫૭. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, ઠાનાનિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બાનિ ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા. કતમાનિ પઞ્ચ? ‘જરાધમ્મોમ્હિ, જરં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા. ‘બ્યાધિધમ્મોમ્હિ, બ્યાધિં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા. ‘મરણધમ્મોમ્હિ, મરણં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા. ‘સબ્બેહિ મે પિયેહિ મનાપેહિ નાનાભાવો વિનાભાવો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા. ‘કમ્મસ્સકોમ્હિ, કમ્મદાયાદો કમ્મયોનિ કમ્મબન્ધુ કમ્મપટિસરણો. યં કમ્મં કરિસ્સામિ – કલ્યાણં વા પાપકં વા – તસ્સ દાયાદો ભવિસ્સામી’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘જરાધમ્મોમ્હિ, જરં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા? અત્થિ, ભિક્ખવે, સત્તાનં યોબ્બને યોબ્બનમદો, યેન મદેન મત્તા કાયેન દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, મનસા દુચ્ચરિતં ચરન્તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો યો યોબ્બને યોબ્બનમદો સો સબ્બસો વા પહીયતિ તનુ વા પન હોતિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘જરાધમ્મોમ્હિ, જરં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘બ્યાધિધમ્મોમ્હિ, બ્યાધિં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા? અત્થિ, ભિક્ખવે, સત્તાનં આરોગ્યે આરોગ્યમદો, યેન મદેન મત્તા કાયેન દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, મનસા દુચ્ચરિતં ચરન્તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો યો આરોગ્યે આરોગ્યમદો સો સબ્બસો વા પહીયતિ તનુ વા પન હોતિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘બ્યાધિધમ્મોમ્હિ, બ્યાધિં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘મરણધમ્મોમ્હિ, મરણં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા? અત્થિ, ભિક્ખવે, સત્તાનં જીવિતે જીવિતમદો, યેન મદેન મત્તા કાયેન દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, મનસા દુચ્ચરિતં ચરન્તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો યો જીવિતે જીવિતમદો સો સબ્બસો વા પહીયતિ તનુ વા પન હોતિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘મરણધમ્મોમ્હિ, મરણં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘સબ્બેહિ મે પિયેહિ મનાપેહિ નાનાભાવો વિનાભાવો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા? અત્થિ, ભિક્ખવે, સત્તાનં પિયેસુ મનાપેસુ યો છન્દરાગો યેન રાગેન રત્તા કાયેન દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, મનસા દુચ્ચરિતં ચરન્તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો યો પિયેસુ મનાપેસુ છન્દરાગો સો સબ્બસો વા પહીયતિ તનુ વા પન હોતિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘સબ્બેહિ મે પિયેહિ મનાપેહિ નાનાભાવો વિનાભાવો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘કમ્મસ્સકોમ્હિ, કમ્મદાયાદો કમ્મયોનિ કમ્મબન્ધુ કમ્મપટિસરણો, યં કમ્મં કરિસ્સામિ – કલ્યાણં વા પાપકં વા – તસ્સ દાયાદો ભવિસ્સામી’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા? અત્થિ, ભિક્ખવે, સત્તાનં કાયદુચ્ચરિતં વચીદુચ્ચરિતં મનોદુચ્ચરિતં. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો સબ્બસો વા દુચ્ચરિતં પહીયતિ તનુ વા પન હોતિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘કમ્મસ્સકોમ્હિ, કમ્મદાયાદો કમ્મયોનિ કમ્મબન્ધુ કમ્મપટિસરણો, યં કમ્મં કરિસ્સામિ – કલ્યાણં વા પાપકં વા – તસ્સ દાયાદો ભવિસ્સામી’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા.

‘‘સ ખો [સચે (પી. ક.)] સો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો અહઞ્ઞેવેકો જરાધમ્મો [અહઞ્ચેવેકો જરાધમ્મોમ્હિ (ક.)] જરં અનતીતો, અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બે સત્તા જરાધમ્મા જરં અનતીતા’તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સંયોજનાનિ સબ્બસો પહીયન્તિ અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

‘‘સ ખો સો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો અહઞ્ઞેવેકો બ્યાધિધમ્મો બ્યાધિં અનતીતો, અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બે સત્તા બ્યાધિધમ્મા બ્યાધિં અનતીતા’તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સંયોજનાનિ સબ્બસો પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

‘‘સ ખો સો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો અહઞ્ઞેવેકો મરણધમ્મો મરણં અનતીતો, અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બે સત્તા મરણધમ્મા મરણં અનતીતા’તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સંયોજનાનિ સબ્બસો પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

‘‘સ ખો સો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો મય્હેવેકસ્સ સબ્બેહિ પિયેહિ મનાપેહિ નાનાભાવો વિનાભાવો, અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બેસં સત્તાનં પિયેહિ મનાપેહિ નાનાભાવો વિનાભાવો’તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સંયોજનાનિ સબ્બસો પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

‘‘સ ખો સો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો અહઞ્ઞેવેકો કમ્મસ્સકો કમ્મદાયાદો કમ્મયોનિ કમ્મબન્ધુ કમ્મપ્પટિસરણો, યં કમ્મં કરિસ્સામિ – કલ્યાણં વા પાપકં વા – તસ્સ દાયાદો ભવિસ્સામિ; અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બે સત્તા કમ્મસ્સકા કમ્મદાયાદા કમ્મયોનિ કમ્મબન્ધુ કમ્મપ્પટિસરણા, યં કમ્મં કરિસ્સન્તિ – કલ્યાણં વા પાપકં વા – તસ્સ દાયાદા ભવિસ્સન્તી’તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સંયોજનાનિ સબ્બસો પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તી’’તિ.

‘‘બ્યાધિધમ્મા જરાધમ્મા, અથો મરણધમ્મિનો;

યથા ધમ્મા તથા સત્તા [સન્તા (સ્યા. કં.)], જિગુચ્છન્તિ પુથુજ્જના.

‘‘અહઞ્ચે તં જિગુચ્છેય્યં, એવં ધમ્મેસુ પાણિસુ;

ન મેતં પતિરૂપસ્સ, મમ એવં વિહારિનો.

‘‘સોહં એવં વિહરન્તો, ઞત્વા ધમ્મં નિરૂપધિં;

આરોગ્યે યોબ્બનસ્મિઞ્ચ, જીવિતસ્મિઞ્ચ યે મદા.

‘‘સબ્બે મદે અભિભોસ્મિ, નેક્ખમ્મં દટ્ઠુ ખેમતો [નેક્ખમ્મે દટ્ઠુ ખેમતં (અ. નિ. ૩.૩૯) ઉભયત્થપિ અટ્ઠકથાય સમેતિ];

તસ્સ મે અહુ ઉસ્સાહો, નિબ્બાનં અભિપસ્સતો.

‘‘નાહં ભબ્બો એતરહિ, કામાનિ પટિસેવિતું;

અનિવત્તિ [અનિવત્તી (?)] ભવિસ્સામિ, બ્રહ્મચરિયપરાયણો’’તિ. સત્તમં;