(૬) ૧. નીવરણવગ્ગો

૧. આવરણસુત્તં

૫૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, આવરણા નીવરણા ચેતસો અજ્ઝારુહા પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણા. કતમે પઞ્ચ? કામચ્છન્દો, ભિક્ખવે, આવરણો નીવરણો ચેતસો અજ્ઝારુહો પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણો. બ્યાપાદો, ભિક્ખવે, આવરણો નીવરણો ચેતસો અજ્ઝારુહો પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણો. થિનમિદ્ધં, ભિક્ખવે, આવરણં નીવરણં ચેતસો અજ્ઝારુહં પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણં. ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં, ભિક્ખવે, આવરણં નીવરણં ચેતસો અજ્ઝારુહં પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણં. વિચિકિચ્છા, ભિક્ખવે, આવરણા નીવરણા ચેતસો અજ્ઝારુહા પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણા. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ આવરણા નીવરણા ચેતસો અજ્ઝારુહા પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણા.

‘‘સો વત, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમે પઞ્ચ આવરણે નીવરણે ચેતસો અજ્ઝારુહે પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણે અપ્પહાય, અબલાય પઞ્ઞાય દુબ્બલાય અત્તત્થં વા ઞસ્સતિ પરત્થં વા ઞસ્સતિ ઉભયત્થં વા ઞસ્સતિ ઉત્તરિ [ઉત્તરિં (સી. સ્યા. કં. પી.)] વા મનુસ્સધમ્મા અલમરિયઞાણદસ્સનવિસેસં સચ્છિકરિસ્સતીતિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, નદી પબ્બતેય્યા દૂરઙ્ગમા [દૂરગમા (સી.)] સીઘસોતા હારહારિની. તસ્સા પુરિસો ઉભતો નઙ્ગલમુખાનિ વિવરેય્ય. એવઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, મજ્ઝે નદિયા સોતો વિક્ખિત્તો વિસટો બ્યાદિણ્ણો નેવ [ન ચેવ (ક.)] દૂરઙ્ગમો અસ્સ ન [ન ચ (ક.)] સીઘસોતો ન [ન ચ (ક.)] હારહારી [હારહારિણી (સી.)]. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, સો વત ભિક્ખુ ઇમે પઞ્ચ આવરણે નીવરણે ચેતસો અજ્ઝારુહે પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણે અપ્પહાય, અબલાય પઞ્ઞાય દુબ્બલાય અત્તત્થં વા ઞસ્સતિ પરત્થં વા ઞસ્સતિ ઉભયત્થં વા ઞસ્સતિ ઉત્તરિ વા મનુસ્સધમ્મા અલમરિયઞાણદસ્સનવિસેસં સચ્છિકરિસ્સતીતિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘સો વત, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમે પઞ્ચ આવરણે નીવરણે ચેતસો અજ્ઝારુહે પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણે પહાય, બલવતિયા પઞ્ઞાય અત્તત્થં વા ઞસ્સતિ પરત્થં વા ઞસ્સતિ ઉભયત્થં વા ઞસ્સતિ ઉત્તરિ વા મનુસ્સધમ્મા અલમરિયઞાણદસ્સનવિસેસં સચ્છિકરિસ્સતીતિ ઠાનમેતં વિજ્જતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, નદી પબ્બતેય્યા દૂરઙ્ગમા સીઘસોતા હારહારિની. તસ્સા પુરિસો ઉભતો નઙ્ગલમુખાનિ પિદહેય્ય. એવઞ્હિ સો, ભિક્ખવે, મજ્ઝે નદિયા સોતો અવિક્ખિત્તો અવિસટો અબ્યાદિણ્ણો દૂરઙ્ગમો ચેવ અસ્સ સીઘસોતો ચ હારહારી ચ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, સો વત ભિક્ખુ ઇમે પઞ્ચ આવરણે નીવરણે ચેતસો અજ્ઝારુહે પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણે પહાય, બલવતિયા પઞ્ઞાય અત્તત્થં વા ઞસ્સતિ પરત્થં વા ઞસ્સતિ ઉભયત્થં વા ઞસ્સતિ ઉત્તરિ વા મનુસ્સધમ્મા અલમરિયઞાણદસ્સનવિસેસં સચ્છિકરિસ્સતીતિ ઠાનમેતં વિજ્જતી’’તિ. પઠમં.

૨. અકુસલરાસિસુત્તં

૫૨. ‘‘અકુસલરાસીતિ, ભિક્ખવે, વદમાનો પઞ્ચ નીવરણે [ઇમે પઞ્ચ નીવરણે (સી.)] સમ્મા વદમાનો વદેય્ય. કેવલો હાયં [હયં (સી.), ચાયં (સ્યા. કં.), સાયં (ક.)], ભિક્ખવે, અકુસલરાસિ યદિદં પઞ્ચ નીવરણા. કતમે પઞ્ચ? કામચ્છન્દનીવરણં, બ્યાપાદનીવરણં, થિનમિદ્ધનીવરણં, ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચનીવરણં, વિચિકિચ્છાનીવરણં. અકુસલરાસીતિ, ભિક્ખવે, વદમાનો ઇમે પઞ્ચ નીવરણે સમ્મા વદમાનો વદેય્ય. કેવલો હાયં, ભિક્ખવે, અકુસલરાસિ યદિદં પઞ્ચ નીવરણા’’તિ. દુતિયં.

૩. પધાનિયઙ્ગસુત્તં

૫૩. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, પધાનિયઙ્ગાનિ. કતમાનિ પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધો હોતિ, સદ્દહતિ તથાગતસ્સ બોધિં – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. અપ્પાબાધો હોતિ અપ્પાતઙ્કો; સમવેપાકિનિયા ગહણિયા સમન્નાગતો નાતિસીતાય નાચ્ચુણ્હાય મજ્ઝિમાય પધાનક્ખમાય; અસઠો હોતિ અમાયાવી; યથાભૂતં અત્તાનં આવિકત્તા સત્થરિ વા વિઞ્ઞૂસુ વા સબ્રહ્મચારીસુ; આરદ્ધવીરિયો વિહરતિ અકુસલાનં ધમ્માનં પહાનાય કુસલાનં ધમ્માનં ઉપસમ્પદાય, થામવા દળ્હપરક્કમો અનિક્ખિત્તધુરો કુસલેસુ ધમ્મેસુ; પઞ્ઞવા હોતિ, ઉદયત્થગામિનિયા પઞ્ઞાય સમન્નાગતો અરિયાય નિબ્બેધિકાય સમ્મા દુક્ખક્ખયગામિનિયા. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ પધાનિયઙ્ગાની’’તિ. તતિયં.

૪. સમયસુત્તં

૫૪. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, અસમયા પધાનાય. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જિણ્ણો હોતિ જરાયાભિભૂતો. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો અસમયો પધાનાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ બ્યાધિતો હોતિ બ્યાધિનાભિભૂતો. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો અસમયો પધાનાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, દુબ્ભિક્ખં હોતિ દુસ્સસ્સં દુલ્લભપિણ્ડં, ન સુકરં ઉઞ્છેન પગ્ગહેન યાપેતું. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો અસમયો પધાનાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભયં હોતિ અટવિસઙ્કોપો, ચક્કસમારૂળ્હા જાનપદા પરિયાયન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો અસમયો પધાનાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો ભિન્નો હોતિ. સઙ્ઘે ખો પન, ભિક્ખવે, ભિન્ને અઞ્ઞમઞ્ઞં અક્કોસા ચ હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં પરિભાસા ચ હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં પરિક્ખેપા ચ હોન્તિ, અઞ્ઞમઞ્ઞં પરિચ્ચજા ચ હોન્તિ. તત્થ અપ્પસન્ના ચેવ નપ્પસીદન્તિ, પસન્નાનઞ્ચ એકચ્ચાનં અઞ્ઞથત્તં હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમો અસમયો પધાનાય. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ અસમયા પધાનાયાતિ.

‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, સમયા પધાનાય. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ દહરો હોતિ યુવા સુસુ કાળકેસો ભદ્રેન યોબ્બનેન સમન્નાગતો પઠમેન વયસા. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો સમયો પધાનાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અપ્પાબાધો હોતિ અપ્પાતઙ્કો, સમવેપાકિનિયા ગહણિયા સમન્નાગતો નાતિસીતાય નાચ્ચુણ્હાય મજ્ઝિમાય પધાનક્ખમાય. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો સમયો પધાનાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, સુભિક્ખં હોતિ સુસસ્સં સુલભપિણ્ડં, સુકરં ઉઞ્છેન પગ્ગહેન યાપેતું. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો સમયો પધાનાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, મનુસ્સા સમગ્ગા સમ્મોદમાના અવિવદમાના ખીરોદકીભૂતા અઞ્ઞમઞ્ઞં પિયચક્ખૂહિ સમ્પસ્સન્તા વિહરન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો સમયો પધાનાય.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, સઙ્ઘો સમગ્ગો સમ્મોદમાનો અવિવદમાનો એકુદ્દેસો ફાસુ વિહરતિ. સઙ્ઘે ખો પન, ભિક્ખવે, સમગ્ગે ન ચેવ અઞ્ઞમઞ્ઞં અક્કોસા હોન્તિ, ન ચ અઞ્ઞમઞ્ઞં પરિભાસા હોન્તિ, ન ચ અઞ્ઞમઞ્ઞં પરિક્ખેપા હોન્તિ, ન ચ અઞ્ઞમઞ્ઞં પરિચ્ચજા હોન્તિ. તત્થ અપ્પસન્ના ચેવ પસીદન્તિ, પસન્નાનઞ્ચ ભિય્યોભાવો [ભીય્યોભાવાય (ક.)] હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઞ્ચમો સમયો પધાનાય. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ સમયા પધાનાયા’’તિ. ચતુત્થં.

૫. માતાપુત્તસુત્તં

૫૫. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન સાવત્થિયં ઉભો માતાપુત્તા વસ્સાવાસં ઉપગમિંસુ [ઉપસઙ્કમિંસુ (ક.)] – ભિક્ખુ ચ ભિક્ખુની ચ. તે અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ અભિણ્હં દસ્સનકામા અહેસું. માતાપિ પુત્તસ્સ અભિણ્હં દસ્સનકામા અહોસિ; પુત્તોપિ માતરં અભિણ્હં દસ્સનકામો અહોસિ. તેસં અભિણ્હં દસ્સના સંસગ્ગો અહોસિ. સંસગ્ગે સતિ વિસ્સાસો અહોસિ. વિસ્સાસે સતિ ઓતારો અહોસિ. તે ઓતિણ્ણચિત્તા સિક્ખં અપચ્ચક્ખાય દુબ્બલ્યં અનાવિકત્વા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિંસુ.

અથ ખો સમ્બહુલા ભિક્ખૂ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો તે ભિક્ખૂ ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘ઇધ, ભન્તે, સાવત્થિયં ઉભો માતાપુત્તા વસ્સાવાસં ઉપગમિંસુ – ભિક્ખુ ચ ભિક્ખુની ચ, તે અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ અભિણ્હં દસ્સનકામા અહેસું, માતાપિ પુત્તસ્સ અભિણ્હં દસ્સનકામા અહોસિ, પુત્તોપિ માતરં અભિણ્હં દસ્સનકામો અહોસિ. તેસં અભિણ્હં દસ્સના સંસગ્ગો અહોસિ, સંસગ્ગે સતિ વિસ્સાસો અહોસિ, વિસ્સાસે સતિ ઓતારો અહોસિ, તે ઓતિણ્ણચિત્તા સિક્ખં અપચ્ચક્ખાય દુબ્બલ્યં અનાવિકત્વા મેથુનં ધમ્મં પટિસેવિંસૂ’’તિ.

‘‘કિં નુ સો, ભિક્ખવે, મોઘપુરિસો મઞ્ઞતિ – ‘ન માતા પુત્તે સારજ્જતિ, પુત્તો વા પન માતરી’તિ? નાહં, ભિક્ખવે, અઞ્ઞં એકરૂપમ્પિ સમનુપસ્સામિ એવં [યં એવં (સી.)] રજનીયં એવં કમનીયં એવં મદનીયં એવં બન્ધનીયં એવં મુચ્છનીયં એવં અન્તરાયકરં અનુત્તરસ્સ યોગક્ખેમસ્સ અધિગમાય યથયિદં, ભિક્ખવે, ઇત્થિરૂપં. ઇત્થિરૂપે, ભિક્ખવે, સત્તા રત્તા ગિદ્ધા ગથિતા [ગધિતા (સ્યા. પી. ક.)] મુચ્છિતા અજ્ઝોસન્ના [અજ્ઝોપન્ના (બહૂસુ)]. તે દીઘરત્તં સોચન્તિ ઇત્થિરૂપવસાનુગા.

‘‘નાહં, ભિક્ખવે, અઞ્ઞં એકસદ્દમ્પિ…પે… એકગન્ધમ્પિ… એકરસમ્પિ… એકફોટ્ઠબ્બમ્પિ સમનુપસ્સામિ એવં રજનીયં એવં કમનીયં એવં મદનીયં એવં બન્ધનીયં એવં મુચ્છનીયં એવં અન્તરાયકરં અનુત્તરસ્સ યોગક્ખેમસ્સ અધિગમાય યથયિદં, ભિક્ખવે, ઇત્થિફોટ્ઠબ્બં. ઇત્થિફોટ્ઠબ્બે, ભિક્ખવે, સત્તા રત્તા ગિદ્ધા ગથિતા મુચ્છિતા અજ્ઝોસન્ના. તે દીઘરત્તં સોચન્તિ ઇત્થિફોટ્ઠબ્બવસાનુગા.

‘‘ઇત્થી, ભિક્ખવે, ગચ્છન્તીપિ પુરિસસ્સ ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠતિ; ઠિતાપિ…પે… નિસિન્નાપિ… સયાનાપિ… હસન્તીપિ… ભણન્તીપિ… ગાયન્તીપિ… રોદન્તીપિ… ઉગ્ઘાતિતાપિ [ઉગ્ઘાનિતાપિ (સી.)] … મતાપિ પુરિસસ્સ ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠતિ. યઞ્હિ તં, ભિક્ખવે, સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘સમન્તપાસો મારસ્સા’તિ માતુગામંયેવ સમ્મા વદમાનો વદેય્ય – ‘સમન્તપાસો મારસ્સા’’’તિ.

‘‘સલ્લપે અસિહત્થેન, પિસાચેનાપિ સલ્લપે;

આસીવિસમ્પિ આસીદે [આસદ્દે (સ્યા. કં.)], યેન દટ્ઠો ન જીવતિ.

‘‘નત્વેવ એકો એકાય, માતુગામેન સલ્લપે;

મુટ્ઠસ્સતિં તા બન્ધન્તિ, પેક્ખિતેન સિતેન ચ [મ્હિતેન ચ (સ્યા. કં.)].

‘‘અથોપિ દુન્નિવત્થેન, મઞ્જુના ભણિતેન ચ;

નેસો જનો સ્વાસીસદો, અપિ ઉગ્ઘાતિતો મતો.

‘‘પઞ્ચ કામગુણા એતે, ઇત્થિરૂપસ્મિં દિસ્સરે;

રૂપા સદ્દા રસા ગન્ધા, ફોટ્ઠબ્બા ચ મનોરમા.

‘‘તેસં કામોઘવૂળ્હાનં, કામે અપરિજાનતં;

કાલં ગતિ [ગતિં (સી. સ્યા. કં. પી.)] ભવાભવં, સંસારસ્મિં પુરક્ખતા.

‘‘યે ચ કામે પરિઞ્ઞાય, ચરન્તિ અકુતોભયા;

તે વે પારઙ્ગતા લોકે, યે પત્તા આસવક્ખય’’ન્તિ. પઞ્ચમં;

૬. ઉપજ્ઝાયસુત્તં

૫૬. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન સકો ઉપજ્ઝાયો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા સકં ઉપજ્ઝાયં એતદવોચ – ‘‘એતરહિ મે, ભન્તે, મધુરકજાતો ચેવ કાયો, દિસા ચ મે ન પક્ખાયન્તિ, ધમ્મા ચ મં નપ્પટિભન્તિ, થિનમિદ્ધઞ્ચ મે ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠતિ, અનભિરતો ચ બ્રહ્મચરિયં ચરામિ, અત્થિ ચ મે ધમ્મેસુ વિચિકિચ્છા’’તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ તં સદ્ધિવિહારિકં ભિક્ખું આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અયં, ભન્તે, ભિક્ખુ એવમાહ – ‘એતરહિ મે, ભન્તે, મધુરકજાતો ચેવ કાયો, દિસા ચ મં ન પક્ખાયન્તિ, ધમ્મા ચ મે નપ્પટિભન્તિ, થિનમિદ્ધઞ્ચ મે ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠતિ, અનભિરતો ચ બ્રહ્મચરિયં ચરામિ, અત્થિ ચ મે ધમ્મેસુ વિચિકિચ્છા’’’તિ.

‘‘એવઞ્હેતં, ભિક્ખુ, હોતિ ઇન્દ્રિયેસુ અગુત્તદ્વારસ્સ, ભોજને અમત્તઞ્ઞુનો, જાગરિયં અનનુયુત્તસ્સ, અવિપસ્સકસ્સ કુસલાનં ધમ્માનં, પુબ્બરત્તાપરરત્તં બોધિપક્ખિયાનં ધમ્માનં ભાવનાનુયોગં અનનુયુત્તસ્સ વિહરતો, યં મધુરકજાતો ચેવ કાયો હોતિ, દિસા ચસ્સ ન પક્ખાયન્તિ, ધમ્મા ચ તં નપ્પટિભન્તિ, થિનમિદ્ધઞ્ચસ્સ ચિત્તં પરિયાદાય તિટ્ઠતિ, અનભિરતો ચ બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, હોતિ ચસ્સ ધમ્મેસુ વિચિકિચ્છા. તસ્માતિહ તે, ભિક્ખુ, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારો ભવિસ્સામિ, ભોજને મત્તઞ્ઞૂ, જાગરિયં અનુયુત્તો, વિપસ્સકો કુસલાનં ધમ્માનં, પુબ્બરત્તાપરરત્તં બોધિપક્ખિયાનં ધમ્માનં ભાવનાનુયોગં અનુયુત્તો વિહરિસ્સામી’તિ. એવઞ્હિ તે, ભિક્ખુ, સિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ ભગવતા ઇમિના ઓવાદેન ઓવદિતો ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરન્તો નચિરસ્સેવ – યસ્સત્થાય કુલપુત્તા સમ્મદેવ અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજન્તિ, તદનુત્તરં – બ્રહ્મચરિયપરિયોસાનં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિ. ‘‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’’તિ અબ્ભઞ્ઞાસિ. અઞ્ઞતરો પન સો ભિક્ખુ અરહતં અહોસિ.

અથ ખો સો ભિક્ખુ અરહત્તં પત્તો યેન સકો ઉપજ્ઝાયો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા સકં ઉપજ્ઝાયં એતદવોચ – ‘‘એતરહિ મે, ભન્તે, ન ચેવ [ન ત્વેવ (સી.)] મધુરકજાતો કાયો, દિસા ચ મે પક્ખાયન્તિ, ધમ્મા ચ મં પટિભન્તિ, થિનમિદ્ધઞ્ચ મે ચિત્તં ન પરિયાદાય તિટ્ઠતિ, અભિરતો ચ બ્રહ્મચરિયં ચરામિ, નત્થિ ચ મે ધમ્મેસુ વિચિકિચ્છા’’તિ. અથ ખો સો ભિક્ખુ તં સદ્ધિવિહારિકં ભિક્ખું આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અયં, ભન્તે, ભિક્ખુ એવમાહ – ‘એતરહિ મે, ભન્તે, ન ચેવ મધુરકજાતો કાયો, દિસા ચ મે પક્ખાયન્તિ, ધમ્મા ચ મં પટિભન્તિ, થિનમિદ્ધઞ્ચ મે ચિત્તં ન પરિયાદાય તિટ્ઠતિ, અભિરતો ચ બ્રહ્મચરિયં ચરામિ, નત્થિ ચ મે ધમ્મેસુ વિચિકિચ્છા’’’તિ.

‘‘એવઞ્હેતં, ભિક્ખુ, હોતિ ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારસ્સ, ભોજને મત્તઞ્ઞુનો, જાગરિયં અનુયુત્તસ્સ, વિપસ્સકસ્સ કુસલાનં ધમ્માનં, પુબ્બરત્તાપરરત્તં બોધિપક્ખિયાનં ધમ્માનં ભાવનાનુયોગં અનુયુત્તસ્સ વિહરતો, યં ન ચેવ મધુરકજાતો કાયો હોતિ, દિસા ચસ્સ પક્ખાયન્તિ, ધમ્મા ચ તં પટિભન્તિ, થિનમિદ્ધઞ્ચસ્સ ચિત્તં ન પરિયાદાય તિટ્ઠતિ, અભિરતો ચ બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, ન ચસ્સ હોતિ ધમ્મેસુ વિચિકિચ્છા. તસ્માતિહ વો, ભિક્ખવે, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારા ભવિસ્સામ, ભોજને મત્તઞ્ઞુનો, જાગરિયં અનુયુત્તા, વિપસ્સકા કુસલાનં ધમ્માનં, પુબ્બરત્તાપરરત્તં બોધિપક્ખિયાનં ધમ્માનં ભાવનાનુયોગં અનુયુત્તા વિહરિસ્સામા’તિ. એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ. છટ્ઠં.

૭. અભિણ્હપચ્ચવેક્ખિતબ્બઠાનસુત્તં

૫૭. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, ઠાનાનિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બાનિ ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા. કતમાનિ પઞ્ચ? ‘જરાધમ્મોમ્હિ, જરં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા. ‘બ્યાધિધમ્મોમ્હિ, બ્યાધિં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા. ‘મરણધમ્મોમ્હિ, મરણં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા. ‘સબ્બેહિ મે પિયેહિ મનાપેહિ નાનાભાવો વિનાભાવો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા. ‘કમ્મસ્સકોમ્હિ, કમ્મદાયાદો કમ્મયોનિ કમ્મબન્ધુ કમ્મપટિસરણો. યં કમ્મં કરિસ્સામિ – કલ્યાણં વા પાપકં વા – તસ્સ દાયાદો ભવિસ્સામી’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘જરાધમ્મોમ્હિ, જરં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા? અત્થિ, ભિક્ખવે, સત્તાનં યોબ્બને યોબ્બનમદો, યેન મદેન મત્તા કાયેન દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, મનસા દુચ્ચરિતં ચરન્તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો યો યોબ્બને યોબ્બનમદો સો સબ્બસો વા પહીયતિ તનુ વા પન હોતિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘જરાધમ્મોમ્હિ, જરં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘બ્યાધિધમ્મોમ્હિ, બ્યાધિં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા? અત્થિ, ભિક્ખવે, સત્તાનં આરોગ્યે આરોગ્યમદો, યેન મદેન મત્તા કાયેન દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, મનસા દુચ્ચરિતં ચરન્તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો યો આરોગ્યે આરોગ્યમદો સો સબ્બસો વા પહીયતિ તનુ વા પન હોતિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘બ્યાધિધમ્મોમ્હિ, બ્યાધિં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘મરણધમ્મોમ્હિ, મરણં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા? અત્થિ, ભિક્ખવે, સત્તાનં જીવિતે જીવિતમદો, યેન મદેન મત્તા કાયેન દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, મનસા દુચ્ચરિતં ચરન્તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો યો જીવિતે જીવિતમદો સો સબ્બસો વા પહીયતિ તનુ વા પન હોતિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘મરણધમ્મોમ્હિ, મરણં અનતીતો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘સબ્બેહિ મે પિયેહિ મનાપેહિ નાનાભાવો વિનાભાવો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા? અત્થિ, ભિક્ખવે, સત્તાનં પિયેસુ મનાપેસુ યો છન્દરાગો યેન રાગેન રત્તા કાયેન દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરન્તિ, મનસા દુચ્ચરિતં ચરન્તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો યો પિયેસુ મનાપેસુ છન્દરાગો સો સબ્બસો વા પહીયતિ તનુ વા પન હોતિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘સબ્બેહિ મે પિયેહિ મનાપેહિ નાનાભાવો વિનાભાવો’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા.

‘‘કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘કમ્મસ્સકોમ્હિ, કમ્મદાયાદો કમ્મયોનિ કમ્મબન્ધુ કમ્મપટિસરણો, યં કમ્મં કરિસ્સામિ – કલ્યાણં વા પાપકં વા – તસ્સ દાયાદો ભવિસ્સામી’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા? અત્થિ, ભિક્ખવે, સત્તાનં કાયદુચ્ચરિતં વચીદુચ્ચરિતં મનોદુચ્ચરિતં. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો સબ્બસો વા દુચ્ચરિતં પહીયતિ તનુ વા પન હોતિ. ઇદં ખો, ભિક્ખવે, અત્થવસં પટિચ્ચ ‘કમ્મસ્સકોમ્હિ, કમ્મદાયાદો કમ્મયોનિ કમ્મબન્ધુ કમ્મપટિસરણો, યં કમ્મં કરિસ્સામિ – કલ્યાણં વા પાપકં વા – તસ્સ દાયાદો ભવિસ્સામી’તિ અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ઇત્થિયા વા પુરિસેન વા ગહટ્ઠેન વા પબ્બજિતેન વા.

‘‘સ ખો [સચે (પી. ક.)] સો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો અહઞ્ઞેવેકો જરાધમ્મો [અહઞ્ચેવેકો જરાધમ્મોમ્હિ (ક.)] જરં અનતીતો, અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બે સત્તા જરાધમ્મા જરં અનતીતા’તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સંયોજનાનિ સબ્બસો પહીયન્તિ અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

‘‘સ ખો સો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો અહઞ્ઞેવેકો બ્યાધિધમ્મો બ્યાધિં અનતીતો, અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બે સત્તા બ્યાધિધમ્મા બ્યાધિં અનતીતા’તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સંયોજનાનિ સબ્બસો પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

‘‘સ ખો સો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો અહઞ્ઞેવેકો મરણધમ્મો મરણં અનતીતો, અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બે સત્તા મરણધમ્મા મરણં અનતીતા’તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સંયોજનાનિ સબ્બસો પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

‘‘સ ખો સો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો મય્હેવેકસ્સ સબ્બેહિ પિયેહિ મનાપેહિ નાનાભાવો વિનાભાવો, અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બેસં સત્તાનં પિયેહિ મનાપેહિ નાનાભાવો વિનાભાવો’તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સંયોજનાનિ સબ્બસો પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તિ.

‘‘સ ખો સો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો અહઞ્ઞેવેકો કમ્મસ્સકો કમ્મદાયાદો કમ્મયોનિ કમ્મબન્ધુ કમ્મપ્પટિસરણો, યં કમ્મં કરિસ્સામિ – કલ્યાણં વા પાપકં વા – તસ્સ દાયાદો ભવિસ્સામિ; અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બે સત્તા કમ્મસ્સકા કમ્મદાયાદા કમ્મયોનિ કમ્મબન્ધુ કમ્મપ્પટિસરણા, યં કમ્મં કરિસ્સન્તિ – કલ્યાણં વા પાપકં વા – તસ્સ દાયાદા ભવિસ્સન્તી’તિ. તસ્સ તં ઠાનં અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખતો મગ્ગો સઞ્જાયતિ. સો તં મગ્ગં આસેવતિ ભાવેતિ બહુલીકરોતિ. તસ્સ તં મગ્ગં આસેવતો ભાવયતો બહુલીકરોતો સંયોજનાનિ સબ્બસો પહીયન્તિ, અનુસયા બ્યન્તીહોન્તી’’તિ.

‘‘બ્યાધિધમ્મા જરાધમ્મા, અથો મરણધમ્મિનો;

યથા ધમ્મા તથા સત્તા [સન્તા (સ્યા. કં.)], જિગુચ્છન્તિ પુથુજ્જના.

‘‘અહઞ્ચે તં જિગુચ્છેય્યં, એવં ધમ્મેસુ પાણિસુ;

ન મેતં પતિરૂપસ્સ, મમ એવં વિહારિનો.

‘‘સોહં એવં વિહરન્તો, ઞત્વા ધમ્મં નિરૂપધિં;

આરોગ્યે યોબ્બનસ્મિઞ્ચ, જીવિતસ્મિઞ્ચ યે મદા.

‘‘સબ્બે મદે અભિભોસ્મિ, નેક્ખમ્મં દટ્ઠુ ખેમતો [નેક્ખમ્મે દટ્ઠુ ખેમતં (અ. નિ. ૩.૩૯) ઉભયત્થપિ અટ્ઠકથાય સમેતિ];

તસ્સ મે અહુ ઉસ્સાહો, નિબ્બાનં અભિપસ્સતો.

‘‘નાહં ભબ્બો એતરહિ, કામાનિ પટિસેવિતું;

અનિવત્તિ [અનિવત્તી (?)] ભવિસ્સામિ, બ્રહ્મચરિયપરાયણો’’તિ. સત્તમં;

૮. લિચ્છવિકુમારકસુત્તં

૫૮. એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં. અથ ખો ભગવા પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય વેસાલિં પિણ્ડાય પાવિસિ. વેસાલિયં પિણ્ડાય ચરિત્વા પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો મહાવનં અજ્ઝોગાહેત્વા અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે દિવાવિહારં નિસીદિ.

તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા લિચ્છવિકુમારકા સજ્જાનિ ધનૂનિ આદાય કુક્કુરસઙ્ઘપરિવુતા મહાવને અનુચઙ્કમમાના અનુવિચરમાના અદ્દસુ ભગવન્તં અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે નિસિન્નં; દિસ્વાન સજ્જાનિ ધનૂનિ નિક્ખિપિત્વા કુક્કુરસઙ્ઘં એકમન્તં ઉય્યોજેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા તુણ્હીભૂતા તુણ્હીભૂતા પઞ્જલિકા ભગવન્તં પયિરુપાસન્તિ.

તેન ખો પન સમયેન મહાનામો લિચ્છવિ મહાવને જઙ્ઘાવિહારં અનુચઙ્કમમાનો અદ્દસ તે લિચ્છવિકુમારકે તુણ્હીભૂતે તુણ્હીભૂતે પઞ્જલિકે ભગવન્તં પયિરુપાસન્તે; દિસ્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો મહાનામો લિચ્છવિ ઉદાનં ઉદાનેસિ – ‘ભવિસ્સન્તિ વજ્જી, ભવિસ્સન્તિ વજ્જી’’’તિ!

‘‘કિં પન ત્વં, મહાનામ, એવં વદેસિ – ‘ભવિસ્સન્તિ વજ્જી, ભવિસ્સન્તિ વજ્જી’’’તિ? ‘‘ઇમે, ભન્તે, લિચ્છવિકુમારકા ચણ્ડા ફરુસા અપાનુભા [અપજહાતિ (સી.), અપાટુભા (સ્યા. કં.), અપજહા (પી.), અપાનુતા (કત્થચિ)]. યાનિપિ તાનિ કુલેસુ પહેણકાનિ [પહીનકાનિ (સી.), પહીણકાનિ (સ્યા. કં. પી.)] પહીયન્તિ, ઉચ્છૂતિ વા બદરાતિ વા પૂવાતિ વા મોદકાતિ વા સંકુલિકાતિ વા [સક્ખલિકાતિ વા (સી. પી.)], તાનિ વિલુમ્પિત્વા વિલુમ્પિત્વા ખાદન્તિ; કુલિત્થીનમ્પિ કુલકુમારીનમ્પિ પચ્છાલિયં ખિપન્તિ. તે દાનિમે તુણ્હીભૂતા તુણ્હીભૂતા પઞ્જલિકા ભગવન્તં પયિરુપાસન્તી’’તિ.

‘‘યસ્સ કસ્સચિ, મહાનામ, કુલપુત્તસ્સ પઞ્ચ ધમ્મા સંવિજ્જન્તિ – યદિ વા રઞ્ઞો ખત્તિયસ્સ મુદ્ધાવસિત્તસ્સ, યદિ વા રટ્ઠિકસ્સ પેત્તનિકસ્સ [મુદ્ધાભિસિત્તસ્સ (ક.) અ. નિ. ૫.૧૩૫, ૧૩૬ પસ્સિતબ્બં], યદિ વા સેનાય સેનાપતિકસ્સ, યદિ વા ગામગામણિકસ્સ, યદિ વા પૂગગામણિકસ્સ, યે વા પન કુલેસુ પચ્ચેકાધિપચ્ચં કારેન્તિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા, નો પરિહાનિ.

‘‘કતમે પઞ્ચ? ઇધ, મહાનામ, કુલપુત્તો ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહિ ભોગેહિ બાહાબલપરિચિતેહિ સેદાવક્ખિત્તેહિ ધમ્મિકેહિ ધમ્મલદ્ધેહિ માતાપિતરો સક્કરોતિ ગરું કરોતિ માનેતિ પૂજેતિ. તમેનં માતાપિતરો સક્કતા ગરુકતા માનિતા પૂજિતા કલ્યાણેન મનસા અનુકમ્પન્તિ – ‘ચિરં જીવ, દીઘમાયું પાલેહી’તિ. માતાપિતાનુકમ્પિતસ્સ, મહાનામ, કુલપુત્તસ્સ વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા, નો પરિહાનિ.

‘‘પુન ચપરં, મહાનામ, કુલપુત્તો ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહિ ભોગેહિ બાહાબલપરિચિતેહિ સેદાવક્ખિત્તેહિ ધમ્મિકેહિ ધમ્મલદ્ધેહિ પુત્તદારદાસકમ્મકરપોરિસે [… સામન્તસંવોહારે (સી. પી.)] સક્કરોતિ ગરું કરોતિ માનેતિ પૂજેતિ. તમેનં પુત્તદારદાસકમ્મકરપોરિસા સક્કતા ગરુકતા માનિતા પૂજિતા કલ્યાણેન મનસા અનુકમ્પન્તિ – ‘ચિરં જીવ, દીઘમાયું પાલેહી’તિ. પુત્તદારદાસકમ્મકરપોરિસાનુકમ્પિતસ્સ, મહાનામ, કુલપુત્તસ્સ વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા, નો પરિહાનિ.

‘‘પુન ચપરં, મહાનામ, કુલપુત્તો ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહિ ભોગેહિ બાહાબલપરિચિતેહિ સેદાવક્ખિત્તેહિ ધમ્મિકેહિ ધમ્મલદ્ધેહિ ખેત્તકમ્મન્તસામન્તસબ્યોહારે સક્કરોતિ ગરું કરોતિ માનેતિ પૂજેતિ. તમેનં ખેત્તકમ્મન્તસામન્તસબ્યોહારા સક્કતા ગરુકતા માનિતા પૂજિતા કલ્યાણેન મનસા અનુકમ્પન્તિ – ‘ચિરં જીવ, દીઘમાયું પાલેહી’તિ. ખેત્તકમ્મન્તસામન્તસબ્યોહારાનુકમ્પિતસ્સ, મહાનામ, કુલપુત્તસ્સ વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા, નો પરિહાનિ.

‘‘પુન ચપરં, મહાનામ, કુલપુત્તો ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહિ ભોગેહિ બાહાબલપરિચિતેહિ સેદાવક્ખિત્તેહિ ધમ્મિકેહિ ધમ્મલદ્ધેહિ યાવતા બલિપટિગ્ગાહિકા દેવતા સક્કરોતિ ગરું કરોતિ માનેતિ પૂજેતિ. તમેનં બલિપટિગ્ગાહિકા દેવતા સક્કતા ગરુકતા માનિતા પૂજિતા કલ્યાણેન મનસા અનુકમ્પન્તિ – ‘ચિરં જીવ, દીઘમાયું પાલેહી’તિ. દેવતાનુકમ્પિતસ્સ, મહાનામ, કુલપુત્તસ્સ વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા, નો પરિહાનિ.

‘‘પુન ચપરં, મહાનામ, કુલપુત્તો ઉટ્ઠાનવીરિયાધિગતેહિ ભોગેહિ બાહાબલપરિચિતેહિ સેદાવક્ખિત્તેહિ ધમ્મિકેહિ ધમ્મલદ્ધેહિ સમણબ્રાહ્મણે સક્કરોતિ ગરું કરોતિ માનેતિ પૂજેતિ. તમેનં સમણબ્રાહ્મણા સક્કતા ગરુકતા માનિતા પૂજિતા કલ્યાણેન મનસા અનુકમ્પન્તિ – ‘ચિરં જીવ, દીઘમાયું પાલેહી’તિ. સમણબ્રાહ્મણાનુકમ્પિતસ્સ, મહાનામ, કુલપુત્તસ્સ વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા, નો પરિહાનિ.

‘‘યસ્સ કસ્સચિ, મહાનામ, કુલપુત્તસ્સ ઇમે પઞ્ચ ધમ્મા સંવિજ્જન્તિ – યદિ વા રઞ્ઞો ખત્તિયસ્સ મુદ્ધાવસિત્તસ્સ, યદિ વા રટ્ઠિકસ્સ પેત્તનિકસ્સ, યદિ વા સેનાય સેનાપતિકસ્સ, યદિ વા ગામગામણિકસ્સ, યદિ વા પૂગગામણિકસ્સ, યે વા પન કુલેસુ પચ્ચેકાધિપચ્ચં કારેન્તિ, વુદ્ધિયેવ પાટિકઙ્ખા, નો પરિહાની’’તિ.

‘‘માતાપિતુકિચ્ચકરો, પુત્તદારહિતો સદા;

અન્તોજનસ્સ અત્થાય, યે ચસ્સ અનુજીવિનો.

‘‘ઉભિન્નઞ્ચેવ અત્થાય, વદઞ્ઞૂ હોતિ સીલવા;

ઞાતીનં પુબ્બપેતાનં, દિટ્ઠે ધમ્મે ચ જીવતં [જીવિનં (સી.), જીવિતં (સ્યા. કં. પી. ક.)].

‘‘સમણાનં બ્રાહ્મણાનં, દેવતાનઞ્ચ પણ્ડિતો;

વિત્તિસઞ્જનનો હોતિ, ધમ્મેન ઘરમાવસં.

‘‘સો કરિત્વાન કલ્યાણં, પુજ્જો હોતિ પસંસિયો;

ઇધેવ નં પસંસન્તિ, પેચ્ચ સગ્ગે પમોદતી’’તિ. અટ્ઠમં;

૯. પઠમવુડ્ઢપબ્બજિતસુત્તં

૫૯. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો દુલ્લભો વુડ્ઢપબ્બજિતો. કતમેહિ પઞ્ચહિ? દુલ્લભો, ભિક્ખવે, વુડ્ઢપબ્બજિતો નિપુણો, દુલ્લભો આકપ્પસમ્પન્નો, દુલ્લભો બહુસ્સુતો, દુલ્લભો ધમ્મકથિકો, દુલ્લભો વિનયધરો. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો દુલ્લભો વુડ્ઢપબ્બજિતો’’તિ. નવમં.

૧૦. દુતિયવુડ્ઢપબ્બજિતસુત્તં

૬૦. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો દુલ્લભો વુડ્ઢપબ્બજિતો. કતમેહિ પઞ્ચહિ? દુલ્લભો, ભિક્ખવે, વુડ્ઢપબ્બજિતો સુવચો, દુલ્લભો સુગ્ગહિતગ્ગાહી, દુલ્લભો પદક્ખિણગ્ગાહી, દુલ્લભો ધમ્મકથિકો, દુલ્લભો વિનયધરો. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો દુલ્લભો વુડ્ઢપબ્બજિતો’’તિ. દસમં.

નીવરણવગ્ગો પઠમો.