(૭) ૨. સઞ્ઞાવગ્ગો

૧. પઠમસઞ્ઞાસુત્તં

૬૧. ‘‘પઞ્ચિમા, ભિક્ખવે, સઞ્ઞા ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના. કતમા પઞ્ચ? અસુભસઞ્ઞા, મરણસઞ્ઞા, આદીનવસઞ્ઞા, આહારે પટિકૂલસઞ્ઞા, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા [અનભિરતિસઞ્ઞા (ક.) અ. નિ. ૫.૧૨૧-૧૨૨, ૩૦૩-૩૦૪ પસ્સિતબ્બં] – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ સઞ્ઞા ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’’તિ. પઠમં.

૨. દુતિયસઞ્ઞાસુત્તં

૬૨. ‘‘પઞ્ચિમા, ભિક્ખવે, સઞ્ઞા ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના. કતમા પઞ્ચ? અનિચ્ચસઞ્ઞા, અનત્તસઞ્ઞા, મરણસઞ્ઞા, આહારે પટિકૂલસઞ્ઞા, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ સઞ્ઞા ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા હોન્તિ મહાનિસંસા અમતોગધા અમતપરિયોસાના’’તિ. દુતિયં.

૩. પઠમવડ્ઢિસુત્તં

૬૩. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, વડ્ઢીહિ વડ્ઢમાનો અરિયસાવકો અરિયાય વડ્ઢિયા વડ્ઢતિ, સારાદાયી ચ હોતિ વરાદાયી ચ કાયસ્સ. કતમાહિ પઞ્ચહિ? સદ્ધાય વડ્ઢતિ, સીલેન વડ્ઢતિ, સુતેન વડ્ઢતિ, ચાગેન વડ્ઢતિ, પઞ્ઞાય વડ્ઢતિ – ઇમાહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ વડ્ઢીહિ વડ્ઢમાનો અરિયસાવકો અરિયાય વડ્ઢિયા વડ્ઢતિ, સારાદાયી ચ હોતિ વરાદાયી ચ કાયસ્સા’’તિ.

‘‘સદ્ધાય સીલેન ચ યો પવડ્ઢતિ [યોધ વડ્ઢતિ (સી.)],

પઞ્ઞાય ચાગેન સુતેન ચૂભયં;

સો તાદિસો સપ્પુરિસો વિચક્ખણો,

આદીયતી સારમિધેવ અત્તનો’’તિ. તતિયં;

૪. દુતિયવડ્ઢિસુત્તં

૬૪. ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, વડ્ઢીહિ વડ્ઢમાના અરિયસાવિકા અરિયાય વડ્ઢિયા વડ્ઢતિ, સારાદાયિની ચ હોતિ વરાદાયિની ચ કાયસ્સ. કતમાહિ પઞ્ચહિ? સદ્ધાય વડ્ઢતિ, સીલેન વડ્ઢતિ, સુતેન વડ્ઢતિ, ચાગેન વડ્ઢતિ, પઞ્ઞાય વડ્ઢતિ – ઇમાહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ વડ્ઢીહિ વડ્ઢમાના અરિયસાવિકા અરિયાય વડ્ઢિયા વડ્ઢતિ, સારાદાયિની ચ હોતિ વરાદાયિની ચ કાયસ્સા’’તિ.

‘‘સદ્ધાય સીલેન ચ યા પવડ્ઢતિ [યાધ વડ્ઢતિ (સી.)],

પઞ્ઞાય ચાગેન સુતેન ચૂભયં;

સા તાદિસી સીલવતી ઉપાસિકા,

આદીયતી સારમિધેવ અત્તનો’’તિ. ચતુત્થં;

૫. સાકચ્છસુત્તં

૬૫. [અ. નિ. ૫.૧૬૪] ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલંસાકચ્છો સબ્રહ્મચારીનં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્તના ચ સીલસમ્પન્નો હોતિ, સીલસમ્પદાય કથાય ચ આગતં પઞ્હં બ્યાકત્તા હોતિ; અત્તના ચ સમાધિસમ્પન્નો હોતિ, સમાધિસમ્પદાય કથાય ચ આગતં પઞ્હં બ્યાકત્તા હોતિ; અત્તના ચ પઞ્ઞાસમ્પન્નો હોતિ, પઞ્ઞાસમ્પદાય કથાય ચ આગતં પઞ્હં બ્યાકત્તા હોતિ; અત્તના ચ વિમુત્તિસમ્પન્નો હોતિ, વિમુત્તિસમ્પદાય કથાય ચ આગતં પઞ્હં બ્યાકત્તા હોતિ; અત્તના ચ વિમુત્તિઞાણદસ્સનસમ્પન્નો હોતિ, વિમુત્તિઞાણદસ્સનસમ્પદાય કથાય ચ આગતં પઞ્હં બ્યાકત્તા હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલંસાકચ્છો સબ્રહ્મચારીન’’ન્તિ. પઞ્ચમં.

૬. સાજીવસુત્તં

૬૬. [અ. નિ. ૫.૧૬૪] ‘‘પઞ્ચહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલંસાજીવો સબ્રહ્મચારીનં. કતમેહિ પઞ્ચહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અત્તના ચ સીલસમ્પન્નો હોતિ, સીલસમ્પદાય કથાય ચ કતં પઞ્હં બ્યાકત્તા હોતિ; અત્તના ચ સમાધિસમ્પન્નો હોતિ, સમાધિસમ્પદાય કથાય ચ કતં પઞ્હં બ્યાકત્તા હોતિ; અત્તના ચ પઞ્ઞાસમ્પન્નો હોતિ, પઞ્ઞાસમ્પદાય કથાય ચ કતં પઞ્હં બ્યાકત્તા હોતિ; અત્તના ચ વિમુત્તિસમ્પન્નો હોતિ, વિમુત્તિસમ્પદાય કથાય ચ કતં પઞ્હં બ્યાકત્તા હોતિ; અત્તના ચ વિમુત્તિઞાણદસ્સનસમ્પન્નો હોતિ, વિમુત્તિઞાણદસ્સનસમ્પદાય કથાય ચ કતં પઞ્હં બ્યાકત્તા હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ અલંસાજીવો સબ્રહ્મચારીન’’ન્તિ. છટ્ઠં.

૭. પઠમઇદ્ધિપાદસુત્તં

૬૭. ‘‘યો હિ કોચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા પઞ્ચ ધમ્મે [ઇમે પઞ્ચ ધમ્મે (ક.)] ભાવેતિ, પઞ્ચ ધમ્મે [ઇમે પઞ્ચ ધમ્મે (ક.)] બહુલીકરોતિ, તસ્સ દ્વિન્નં ફલાનં અઞ્ઞતરં ફલં પાટિકઙ્ખં – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞા, સતિ વા ઉપાદિસેસે અનાગામિતા.

‘‘કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, વીરિયસમાધિ…પે… ચિત્તસમાધિ… વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેતિ, ઉસ્સોળ્હિઞ્ઞેવ પઞ્ચમિં [ઉસ્સોળ્હીયેવ પઞ્ચમી (સી.)]. યો હિ કોચિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વા ભિક્ખુની વા ઇમે પઞ્ચ ધમ્મે ભાવેતિ, ઇમે પઞ્ચ ધમ્મે બહુલીકરોતિ, તસ્સ દ્વિન્નં ફલાનં અઞ્ઞતરં ફલં પાટિકઙ્ખં – દિટ્ઠેવ ધમ્મે અઞ્ઞા, સતિ વા ઉપાદિસેસે અનાગામિતા’’તિ. સત્તમં.

૮. દુતિયઇદ્ધિપાદસુત્તં

૬૮. ‘‘પુબ્બેવાહં, ભિક્ખવે, સમ્બોધા અનભિસમ્બુદ્ધો બોધિસત્તોવ સમાનો પઞ્ચ ધમ્મે ભાવેસિં, પઞ્ચ ધમ્મે બહુલીકાસિં [બહુલિમકાસિં (ક.), બહુલમકાસિં (ક.)]. કતમે પઞ્ચ? છન્દસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેસિં, વીરિયસમાધિ… ચિત્તસમાધિ… વીમંસાસમાધિપધાનસઙ્ખારસમન્નાગતં ઇદ્ધિપાદં ભાવેસિં, ઉસ્સોળ્હિઞ્ઞેવ પઞ્ચમિં. સો ખો અહં, ભિક્ખવે, ઇમેસં ઉસ્સોળ્હિપઞ્ચમાનં ધમ્માનં ભાવિતત્તા બહુલીકતત્તા યસ્સ યસ્સ અભિઞ્ઞાસચ્છિકરણીયસ્સ ધમ્મસ્સ ચિત્તં અભિનિન્નામેસિં અભિઞ્ઞાસચ્છિકિરિયાય, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણિં સતિ સતિ આયતને.

‘‘સો સચે આકઙ્ખિં – ‘અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચનુભવેય્યં…પે… યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેય્ય’ન્તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણિં સતિ સતિ આયતને.

‘‘સો સચે આકઙ્ખિં…પે… ‘આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય’ન્તિ, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણિં સતિ સતિ આયતને’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. નિબ્બિદાસુત્તં

૬૯. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા ભાવિતા બહુલીકતા એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તિ.

‘‘કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અસુભાનુપસ્સી કાયે વિહરતિ, આહારે પટિકૂલસઞ્ઞી, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞી [અનભિરતિસઞ્ઞી (ક.) અ. નિ. ૫.૧૨૧-૧૨૨, ૩૦૩-૩૦૪ પસ્સિતબ્બં], સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્ચાનુપસ્સી, મરણસઞ્ઞા ખો પનસ્સ અજ્ઝત્તં સૂપટ્ઠિતા હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા ભાવિતા બહુલીકતા એકન્તનિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ઉપસમાય અભિઞ્ઞાય સમ્બોધાય નિબ્બાનાય સંવત્તન્તી’’તિ. નવમં.

૧૦. આસવક્ખયસુત્તં

૭૦. ‘‘પઞ્ચિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા ભાવિતા બહુલીકતા આસવાનં ખયાય સંવત્તન્તિ. કતમે પઞ્ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અસુભાનુપસ્સી કાયે વિહરતિ, આહારે પટિકૂલસઞ્ઞી, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞી, સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્ચાનુપસ્સી, મરણસઞ્ઞા ખો પનસ્સ અજ્ઝત્તં સૂપટ્ઠિતા હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ ધમ્મા ભાવિતા બહુલીકતા આસવાનં ખયાય સંવત્તન્તી’’તિ. દસમં.

સઞ્ઞાવગ્ગો દુતિયો.