૮. અલબ્ભનીયઠાનસુત્તં

૪૮. ‘‘પઞ્ચિમાનિ, ભિક્ખવે, અલબ્ભનીયાનિ ઠાનાનિ સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિં. કતમાનિ પઞ્ચ? ‘જરાધમ્મં મા જીરી’તિ અલબ્ભનીયં ઠાનં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિં. ‘બ્યાધિધમ્મં મા બ્યાધીયી’તિ [વ્યાધિધમ્મં ‘‘મા વ્યાધીયી’’તિ (સી. પી.)] …પે… ‘મરણધમ્મં મા મીયી’તિ… ‘ખયધમ્મં મા ખીયી’તિ… ‘નસ્સનધમ્મં મા નસ્સી’તિ અલબ્ભનીયં ઠાનં સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિં.

‘‘અસ્સુતવતો, ભિક્ખવે, પુથુજ્જનસ્સ જરાધમ્મં જીરતિ. સો જરાધમ્મે જિણ્ણે ન ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો મય્હેવેકસ્સ [મય્હમેવેકસ્સ (સી.)] જરાધમ્મં જીરતિ, અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બેસં સત્તાનં જરાધમ્મં જીરતિ. અહઞ્ચેવ [અહઞ્ચે (?)] ખો પન જરાધમ્મે જિણ્ણે સોચેય્યં કિલમેય્યં પરિદેવેય્યં, ઉરત્તાળિં કન્દેય્યં, સમ્મોહં આપજ્જેય્યં, ભત્તમ્પિ મે નચ્છાદેય્ય, કાયેપિ દુબ્બણ્ણિયં ઓક્કમેય્ય, કમ્મન્તાપિ નપ્પવત્તેય્યું [કમ્મન્તોપિ નપ્પવત્તેય્ય (ક.)], અમિત્તાપિ અત્તમના અસ્સુ, મિત્તાપિ દુમ્મના અસ્સૂ’તિ. સો જરાધમ્મે જિણ્ણે સોચતિ કિલમતિ પરિદેવતિ, ઉરત્તાળિં કન્દતિ, સમ્મોહં આપજ્જતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે – ‘અસ્સુતવા પુથુજ્જનો વિદ્ધો સવિસેન સોકસલ્લેન અત્તાનંયેવ પરિતાપેતિ’’’.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, અસ્સુતવતો પુથુજ્જનસ્સ બ્યાધિધમ્મં બ્યાધીયતિ…પે… મરણધમ્મં મીયતિ… ખયધમ્મં ખીયતિ… નસ્સનધમ્મં નસ્સતિ. સો નસ્સનધમ્મે નટ્ઠે ન ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો મય્હેવેકસ્સ નસ્સનધમ્મં નસ્સતિ, અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બેસં સત્તાનં નસ્સનધમ્મં નસ્સતિ. અહઞ્ચેવ ખો પન નસ્સનધમ્મે નટ્ઠે સોચેય્યં કિલમેય્યં પરિદેવેય્યં, ઉરત્તાળિં કન્દેય્યં, સમ્મોહં આપજ્જેય્યં, ભત્તમ્પિ મે નચ્છાદેય્ય, કાયેપિ દુબ્બણ્ણિયં ઓક્કમેય્ય, કમ્મન્તાપિ નપ્પવત્તેય્યું, અમિત્તાપિ અત્તમના અસ્સુ, મિત્તાપિ દુમ્મના અસ્સૂ’તિ. સો નસ્સનધમ્મે નટ્ઠે સોચતિ કિલમતિ પરિદેવતિ, ઉરત્તાળિં કન્દતિ, સમ્મોહં આપજ્જતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે – ‘અસ્સુતવા પુથુજ્જનો વિદ્ધો સવિસેન સોકસલ્લેન અત્તાનંયેવ પરિતાપેતિ’’’.

‘‘સુતવતો ચ ખો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકસ્સ જરાધમ્મં જીરતિ. સો જરાધમ્મે જિણ્ણે ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો મય્હેવેકસ્સ જરાધમ્મં જીરતિ, અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બેસં સત્તાનં જરાધમ્મં જીરતિ. અહઞ્ચેવ ખો પન જરાધમ્મે જિણ્ણે સોચેય્યં કિલમેય્યં પરિદેવેય્યં, ઉરત્તાળિં કન્દેય્યં, સમ્મોહં આપજ્જેય્યં, ભત્તમ્પિ મે નચ્છાદેય્ય, કાયેપિ દુબ્બણ્ણિયં ઓક્કમેય્ય, કમ્મન્તાપિ નપ્પવત્તેય્યું, અમિત્તાપિ અત્તમના અસ્સુ, મિત્તાપિ દુમ્મના અસ્સૂ’તિ. સો જરાધમ્મે જિણ્ણે ન સોચતિ ન કિલમતિ ન પરિદેવતિ, ન ઉરત્તાળિં કન્દતિ, ન સમ્મોહં આપજ્જતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે – ‘સુતવા અરિયસાવકો અબ્બુહિ [અબ્બહિ (સી.)] સવિસં સોકસલ્લં, યેન વિદ્ધો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો અત્તાનંયેવ પરિતાપેતિ. અસોકો વિસલ્લો અરિયસાવકો અત્તાનંયેવ પરિનિબ્બાપેતિ’’’.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, સુતવતો અરિયસાવકસ્સ બ્યાધિધમ્મં બ્યાધીયતિ…પે… મરણધમ્મં મીયતિ… ખયધમ્મં ખીયતિ… નસ્સનધમ્મં નસ્સતિ. સો નસ્સનધમ્મે નટ્ઠે ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ન ખો મય્હેવેકસ્સ નસ્સનધમ્મં નસ્સતિ, અથ ખો યાવતા સત્તાનં આગતિ ગતિ ચુતિ ઉપપત્તિ સબ્બેસં સત્તાનં નસ્સનધમ્મં નસ્સતિ. અહઞ્ચેવ ખો પન નસ્સનધમ્મે નટ્ઠે સોચેય્યં કિલમેય્યં પરિદેવેય્યં, ઉરત્તાળિં કન્દેય્યં, સમ્મોહં આપજ્જેય્યં, ભત્તમ્પિ મે નચ્છાદેય્ય, કાયેપિ દુબ્બણ્ણિયં ઓક્કમેય્ય, કમ્મન્તાપિ નપ્પવત્તેય્યું, અમિત્તાપિ અત્તમના અસ્સુ, મિત્તાપિ દુમ્મના અસ્સૂ’તિ. સો નસ્સનધમ્મે નટ્ઠે ન સોચતિ ન કિલમતિ ન પરિદેવતિ, ન ઉરત્તાળિં કન્દતિ, ન સમ્મોહં આપજ્જતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે – ‘સુતવા અરિયસાવકો અબ્બુહિ સવિસં સોકસલ્લં, યેન વિદ્ધો અસ્સુતવા પુથુજ્જનો અત્તાનંયેવ પરિતાપેતિ. અસોકો વિસલ્લો અરિયસાવકો અત્તાનંયેવ પરિનિબ્બાપેતી’’’તિ.

‘‘ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચ અલબ્ભનીયાનિ ઠાનાનિ સમણેન વા બ્રાહ્મણેન વા દેવેન વા મારેન વા બ્રહ્મુના વા કેનચિ વા લોકસ્મિ’’ન્તિ.

[જા. ૧.૫.૯૬ જાતકેપિ] ‘‘ન સોચનાય પરિદેવનાય,

અત્થોધ લબ્ભા [અત્થો ઇધ લબ્ભતિ (સ્યા.), અત્થો ઇધ લબ્ભા (પી.)] અપિ અપ્પકોપિ;

સોચન્તમેનં દુખિતં વિદિત્વા,

પચ્ચત્થિકા અત્તમના ભવન્તિ.

‘‘યતો ચ ખો પણ્ડિતો આપદાસુ,

ન વેધતી અત્થવિનિચ્છયઞ્ઞૂ;

પચ્ચત્થિકાસ્સ દુખિતા ભવન્તિ,

દિસ્વા મુખં અવિકારં પુરાણં.

‘‘જપ્પેન મન્તેન સુભાસિતેન,

અનુપ્પદાનેન પવેણિયા વા;

યથા યથા યત્થ [યથા યથા યત્થ યત્થ (ક.)] લભેથ અત્થં,

તથા તથા તત્થ પરક્કમેય્ય.

‘‘સચે પજાનેય્ય અલબ્ભનેય્યો,

મયાવ [મયા વા (સ્યા. કં. પી.)] અઞ્ઞેન વા એસ અત્થો;

અસોચમાનો અધિવાસયેય્ય,

કમ્મં દળ્હં કિન્તિ કરોમિ દાની’’તિ. અટ્ઠમં;