(૨૪) ૪. કમ્મવગ્ગો

૧. સંખિત્તસુત્તં

૨૩૨. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, કમ્માનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં [અકણ્હં અસુક્કં (સી. સ્યા. પી.) (દી. નિ. ૩.૩૧૨; મ. નિ. ૨.૮૧)] અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ કમ્માનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાની’’તિ. પઠમં.

૨. વિત્થારસુત્તં

૨૩૩. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, કમ્માનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સબ્યાબજ્ઝં [સબ્યાપજ્ઝં (સબ્બત્થ)] કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, સબ્યાબજ્ઝં વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, સબ્યાબજ્ઝં મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ. સો સબ્યાબજ્ઝં કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, સબ્યાબજ્ઝં વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, સબ્યાબજ્ઝં મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા સબ્યાબજ્ઝં લોકં ઉપપજ્જતિ. તમેનં સબ્યાબજ્ઝં લોકં ઉપપન્નં સમાનં સબ્યાબજ્ઝા ફસ્સા ફુસન્તિ. સો સબ્યાબજ્ઝેહિ ફસ્સેહિ ફુટ્ઠો સમાનો સબ્યાબજ્ઝં વેદનં વેદિયતિ [વેદયતિ (ક.) અ. નિ. ૬.૬૩] એકન્તદુક્ખં, સેય્યથાપિ સત્તા નેરયિકા. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો અબ્યાબજ્ઝં કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, અબ્યાબજ્ઝં વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, અબ્યાબજ્ઝં મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ. સો અબ્યાબજ્ઝં કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, અબ્યાબજ્ઝં વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, અબ્યાબજ્ઝં મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા અબ્યાબજ્ઝં લોકં ઉપપજ્જતિ. તમેનં અબ્યાબજ્ઝં લોકં ઉપપન્નં સમાનં અબ્યાબજ્ઝા ફસ્સા ફુસન્તિ. સો અબ્યાબજ્ઝેહિ ફસ્સેહિ ફુટ્ઠો સમાનો અબ્યાબજ્ઝં વેદનં વેદિયતિ એકન્તસુખં, સેય્યથાપિ દેવા સુભકિણ્હા. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ. સો સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ લોકં ઉપપજ્જતિ. તમેનં સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ લોકં ઉપપન્નં સમાનં સબ્યાબજ્ઝાપિ અબ્યાબજ્ઝાપિ ફસ્સા ફુસન્તિ. સો સબ્યાબજ્ઝેહિપિ અબ્યાબજ્ઝેહિપિ ફસ્સેહિ ફુટ્ઠો સમાનો સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ વેદનં વેદિયતિ વોકિણ્ણસુખદુક્ખં, સેય્યથાપિ મનુસ્સા એકચ્ચે ચ દેવા એકચ્ચે ચ વિનિપાતિકા. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ? તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં તસ્સ પહાનાય યા ચેતના, યમિદં [યમ્પિદં (સી. સ્યા. કં. પી.)] કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં તસ્સ પહાનાય યા ચેતના, યમિદં [યમ્પિદં (સી. સ્યા. કં. પી.)] કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં તસ્સ પહાનાય યા ચેતના – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ કમ્માનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાની’’તિ. દુતિયં.

૩. સોણકાયનસુત્તં

૨૩૪. અથ ખો સિખામોગ્ગલ્લાનો બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સિખામોગ્ગલ્લાનો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘પુરિમાનિ, ભો ગોતમ, દિવસાનિ પુરિમતરાનિ સોણકાયનો માણવો યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા મં એતદવોચ – ‘સમણો ગોતમો સબ્બકમ્માનં અકિરિયં પઞ્ઞપેતિ, સબ્બકમ્માનં ખો પન અકિરિયં પઞ્ઞપેન્તો ઉચ્છેદં આહ લોકસ્સ – કમ્મસચ્ચાયં [કમ્મસચ્ચાયી (ક.)], ભો, લોકો કમ્મસમારમ્ભટ્ઠાયી’’’તિ.

‘‘દસ્સનમ્પિ ખો અહં, બ્રાહ્મણ, સોણકાયનસ્સ માણવસ્સ નાભિજાનામિ; કુતો પનેવરૂપો કથાસલ્લાપો! ચત્તારિમાનિ, બ્રાહ્મણ, કમ્માનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? અત્થિ, બ્રાહ્મણ, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં; અત્થિ, બ્રાહ્મણ, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં; અત્થિ, બ્રાહ્મણ, કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં; અત્થિ, બ્રાહ્મણ, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ.

‘‘કતમઞ્ચ, બ્રાહ્મણ, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં? ઇધ, બ્રાહ્મણ, એકચ્ચો સબ્યાબજ્ઝં કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, સબ્યાબજ્ઝં વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, સબ્યાબજ્ઝં મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ. સો સબ્યાબજ્ઝં કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, સબ્યાબજ્ઝં વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, સબ્યાબજ્ઝં મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા સબ્યાબજ્ઝં લોકં ઉપપજ્જતિ. તમેનં સબ્યાબજ્ઝં લોકં ઉપપન્નં સમાનં સબ્યાબજ્ઝા ફસ્સા ફુસન્તિ. સો સબ્યાબજ્ઝેહિ ફસ્સેહિ ફુટ્ઠો સમાનો સબ્યાબજ્ઝં વેદનં વેદિયતિ એકન્તદુક્ખં, સેય્યથાપિ સત્તા નેરયિકા. ઇદં વુચ્ચતિ, બ્રાહ્મણ, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં.

‘‘કતમઞ્ચ, બ્રાહ્મણ, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં? ઇધ, બ્રાહ્મણ, એકચ્ચો અબ્યાબજ્ઝં કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, અબ્યાબજ્ઝં વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, અબ્યાબજ્ઝં મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ. સો અબ્યાબજ્ઝં કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, અબ્યાબજ્ઝં વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, અબ્યાબજ્ઝં મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા અબ્યાબજ્ઝં લોકં ઉપપજ્જતિ. તમેનં અબ્યાબજ્ઝં લોકં ઉપપન્નં સમાનં અબ્યાબજ્ઝા ફસ્સા ફુસન્તિ. સો અબ્યાબજ્ઝેહિ ફસ્સેહિ ફુટ્ઠો સમાનો અબ્યાબજ્ઝં વેદનં વેદિયતિ એકન્તસુખં, સેય્યથાપિ દેવા સુભકિણ્હા. ઇદં વુચ્ચતિ, બ્રાહ્મણ, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં.

‘‘કતમઞ્ચ, બ્રાહ્મણ, કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં? ઇધ, બ્રાહ્મણ, એકચ્ચો સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ, સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ. સો સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ વચીસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા, સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ મનોસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરિત્વા સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ લોકં ઉપપજ્જતિ. તમેનં સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ લોકં ઉપપન્નં સમાનં સબ્યાબજ્ઝાપિ અબ્યાબજ્ઝાપિ ફસ્સા ફુસન્તિ. સો સબ્યાબજ્ઝેહિપિ અબ્યાબજ્ઝેહિપિ ફસ્સેહિ ફુટ્ઠો સમાનો સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ વેદનં વેદિયતિ વોકિણ્ણસુખદુક્ખં, સેય્યથાપિ મનુસ્સા એકચ્ચે ચ દેવા એકચ્ચે ચ વિનિપાતિકા. ઇદં વુચ્ચતિ, બ્રાહ્મણ, કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં.

‘‘કતમઞ્ચ, બ્રાહ્મણ, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ? તત્ર, બ્રાહ્મણ, યમિદં કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં તસ્સ પહાનાય યા ચેતના, યમિદં કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં તસ્સ પહાનાય યા ચેતના, યમિદં કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં તસ્સ પહાનાય યા ચેતના – ઇદં વુચ્ચતિ, બ્રાહ્મણ, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ. ઇમાનિ ખો, બ્રાહ્મણ, ચત્તારિ કમ્માનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાની’’તિ. તતિયં.

૪. પઠમસિક્ખાપદસુત્તં

૨૩૫. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, કમ્માનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ. કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પાણાતિપાતી હોતિ, અદિન્નાદાયી હોતિ, કામેસુમિચ્છાચારી હોતિ, મુસાવાદી હોતિ, સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાયી હોતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સબ્યાબજ્ઝમ્પિ અબ્યાબજ્ઝમ્પિ કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ…પે… ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ? તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં…પે… ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ કમ્માનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાની’’તિ. ચતુત્થં.

૫. દુતિયસિક્ખાપદસુત્તં

૨૩૬. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, કમ્માનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચેન માતા [એકચ્ચો માતરં (ક.)] જીવિતા વોરોપિતા હોતિ, પિતા [પિતરં (ક.)] જીવિતા વોરોપિતો [વોરોપિતા (ક.)] હોતિ, અરહં [અરહન્તં (ક.)] જીવિતા વોરોપિતો [વોરોપિતા (ક.)] હોતિ, તથાગતસ્સ દુટ્ઠેન ચિત્તેન લોહિતં ઉપ્પાદિતં [ઉપ્પાદિતા (ક.)] હોતિ, સઙ્ઘો ભિન્નો હોતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ, અદિન્નાદાના પટિવિરતો હોતિ, કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો હોતિ, મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ, પિસુણાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ, ફરુસાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ, સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતો હોતિ, અનભિજ્ઝાલુ હોતિ, અબ્યાપન્નચિત્તો હોતિ, સમ્માદિટ્ઠિ [સમ્માદિટ્ઠિકો (સી. સ્યા. કં.)] હોતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં.

૬. અરિયમગ્ગસુત્તં

૨૩૭. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, કમ્માનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હસુક્કં કણ્હસુક્કવિપાકં; અત્થિ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સબ્યાબજ્ઝં કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ…પે… ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો અબ્યાબજ્ઝં કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ…પે… ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં સુક્કં સુક્કવિપાકં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ? સમ્માદિટ્ઠિ…પે… સમ્માસમાધિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ કમ્માનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાની’’તિ. છટ્ઠં.

૭. બોજ્ઝઙ્ગસુત્તં

૨૩૮. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, કમ્માનિ…પે… કણ્હં કણ્હવિપાકં…પે… ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો સબ્યાબજ્ઝં કાયસઙ્ખારં અભિસઙ્ખરોતિ…પે… ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં કણ્હં કણ્હવિપાકં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ? સતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ધમ્મવિચયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, વીરિયસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, પીતિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, પસ્સદ્ધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, સમાધિસમ્બોજ્ઝઙ્ગો, ઉપેક્ખાસમ્બોજ્ઝઙ્ગો – ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મં અકણ્હઅસુક્કં અકણ્હઅસુક્કવિપાકં કમ્મક્ખયાય સંવત્તતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ કમ્માનિ મયા સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદિતાની’’તિ. સત્તમં.

૮. સાવજ્જસુત્તં

૨૩૯. ‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. કતમેહિ ચતૂહિ? સાવજ્જેન કાયકમ્મેન, સાવજ્જેન વચીકમ્મેન, સાવજ્જેન મનોકમ્મેન, સાવજ્જાય દિટ્ઠિયા – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે.

‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે. કતમેહિ ચતૂહિ? અનવજ્જેન કાયકમ્મેન, અનવજ્જેન વચીકમ્મેન, અનવજ્જેન મનોકમ્મેન, અનવજ્જાય દિટ્ઠિયા – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. અબ્યાબજ્ઝસુત્તં

૨૪૦. ‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. કતમેહિ ચતૂહિ? સબ્યાબજ્ઝેન કાયકમ્મેન, સબ્યાબજ્ઝેન વચીકમ્મેન, સબ્યાબજ્ઝેન મનોકમ્મેન, સબ્યાબજ્ઝાય દિટ્ઠિયા – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે.

‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે. કતમેહિ ચતૂહિ? અબ્યાબજ્ઝેન કાયકમ્મેન, અબ્યાબજ્ઝેન વચીકમ્મેન, અબ્યાબજ્ઝેન મનોકમ્મેન, અબ્યાબજ્ઝાય દિટ્ઠિયા – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે’’તિ. નવમં.

૧૦. સમણસુત્તં

૨૪૧. ‘‘‘ઇધેવ, ભિક્ખવે, (પઠમો) સમણો, ઇધ દુતિયો સમણો, ઇધ તતિયો સમણો, ઇધ ચતુત્થો સમણો; સુઞ્ઞા પરપ્પવાદા સમણેહિ અઞ્ઞેહી’તિ [સમણેહિ અઞ્ઞેતિ (સી. પી. ક.) એત્થ અઞ્ઞેહીતિ સકાય પટિઞ્ઞાય સચ્ચાભિઞ્ઞેહીતિ અત્થો વેદિતબ્બો. દી. નિ. ૨.૨૧૪; મ. નિ. ૧.૧૪૦] – એવમેતં, ભિક્ખવે, સમ્મા સીહનાદં નદથ.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, પઠમો સમણો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તિણ્ણં સંયોજનાનં પરિક્ખયા સોતાપન્નો હોતિ અવિનિપાતધમ્મો નિયતો સમ્બોધિપરાયણો. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો સમણો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, દુતિયો સમણો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તિણ્ણં સંયોજનાનં પરિક્ખયા રાગદોસમોહાનં તનુત્તા સકદાગામી હોતિ, સકિદેવ ઇમં લોકં આગન્ત્વા દુક્ખસ્સન્તં કરોતિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો સમણો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, તતિયો સમણો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પઞ્ચન્નં ઓરમ્ભાગિયાનં સંયોજનાનં પરિક્ખયા ઓપપાતિકો હોતિ તત્થ પરિનિબ્બાયી અનાવત્તિધમ્મો તસ્મા લોકા. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો સમણો.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, ચતુત્થો સમણો? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો સમણો.

‘‘‘ઇધેવ, ભિક્ખવે, પઠમો સમણો, ઇધ દુતિયો સમણો, ઇધ તતિયો સમણો, ઇધ ચતુત્થો સમણો; સુઞ્ઞા પરપ્પવાદા સમણેભિ અઞ્ઞેહી’તિ – એવમેતં, ભિક્ખવે, સમ્મા સીહનાદં નદથા’’તિ. દસમં.

૧૧. સપ્પુરિસાનિસંસસુત્તં

૨૪૨. ‘‘સપ્પુરિસં, ભિક્ખવે, નિસ્સાય ચત્તારો આનિસંસા પાટિકઙ્ખા. કતમે ચત્તારો? અરિયેન સીલેન વડ્ઢતિ, અરિયેન સમાધિના વડ્ઢતિ, અરિયાય પઞ્ઞાય વડ્ઢતિ, અરિયાય વિમુત્તિયા વડ્ઢતિ – સપ્પુરિસં, ભિક્ખવે, નિસ્સાય ઇમે ચત્તારો આનિસંસા પાટિકઙ્ખા’’તિ. એકાદસમં.

કમ્મવગ્ગો ચતુત્થો.