૯. તણ્હાસુત્તં

૧૯૯. ભગવા એતદવોચ – ‘‘તણ્હં વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામિ જાલિનિં સરિતં વિસટં વિસત્તિકં, યાય અયં લોકો ઉદ્ધસ્તો પરિયોનદ્ધો તન્તાકુલકજાતો ગુલાગુણ્ઠિકજાતો [કુલાગુણ્ઠિકજાતો (સી. સ્યા. કં. પી.) અ. નિ. અટ્ઠ. ૨.૪.૧૯૯] મુઞ્જપબ્બજભૂતો અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં સંસારં નાતિવત્તતિ. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘કતમા ચ સા, ભિક્ખવે, તણ્હા જાલિની સરિતા વિસટા વિસત્તિકા, યાય અયં લોકો ઉદ્ધસ્તો પરિયોનદ્ધો તન્તાકુલકજાતો ગુલાગુણ્ઠિકજાતો મુઞ્જપબ્બજભૂતો અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં સંસારં નાતિવત્તતિ? અટ્ઠારસ ખો પનિમાનિ, ભિક્ખવે, તણ્હાવિચરિતાનિ અજ્ઝત્તિકસ્સ ઉપાદાય, અટ્ઠારસ તણ્હાવિચરિતાનિ બાહિરસ્સ ઉપાદાય.

‘‘કતમાનિ અટ્ઠારસ તણ્હાવિચરિતાનિ અજ્ઝત્તિકસ્સ ઉપાદાય? અસ્મીતિ, ભિક્ખવે, સતિ ઇત્થસ્મીતિ હોતિ, એવંસ્મીતિ [એવમસ્મિ (સી.), એવસ્મિ (સ્યા. કં. પી.) વિભ. ૯૭૩ પસ્સિતબ્બં] હોતિ, અઞ્ઞથાસ્મીતિ હોતિ, અસસ્મીતિ હોતિ, સતસ્મીતિ હોતિ, સન્તિ હોતિ, ઇત્થં સન્તિ હોતિ, એવં સન્તિ હોતિ, અઞ્ઞથા સન્તિ હોતિ, અપિહં [અપિહ (સી. પી.), અપિ (સ્યા. કં.)] સન્તિ હોતિ, અપિહં [અપિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] ઇત્થં સન્તિ હોતિ, અપિહં [અપિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] એવં સન્તિ હોતિ, અપિહં [અપિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] અઞ્ઞથા સન્તિ હોતિ, ભવિસ્સન્તિ હોતિ, ઇત્થં ભવિસ્સન્તિ હોતિ, એવં ભવિસ્સન્તિ હોતિ, અઞ્ઞથા ભવિસ્સન્તિ હોતિ. ઇમાનિ અટ્ઠારસ તણ્હાવિચરિતાનિ અજ્ઝત્તિકસ્સ ઉપાદાય.

‘‘કતમાનિ અટ્ઠારસ તણ્હાવિચરિતાનિ બાહિરસ્સ ઉપાદાય? ઇમિનાસ્મીતિ, ભિક્ખવે, સતિ ઇમિના ઇત્થસ્મીતિ હોતિ, ઇમિના એવંસ્મીતિ હોતિ, ઇમિના અઞ્ઞથાસ્મીતિ હોતિ, ઇમિના અસસ્મીતિ હોતિ, ઇમિના સતસ્મીતિ હોતિ, ઇમિના સન્તિ હોતિ, ઇમિના ઇત્થં સન્તિ હોતિ, ઇમિના એવં સન્તિ હોતિ, ઇમિના અઞ્ઞથા સન્તિ હોતિ, ઇમિના અપિહં સન્તિ હોતિ, ઇમિના અપિહં ઇત્થં સન્તિ હોતિ, ઇમિના અપિહં એવં સન્તિ હોતિ, ઇમિના અપિહં અઞ્ઞથા સન્તિ હોતિ, ઇમિના ભવિસ્સન્તિ હોતિ, ઇમિના ઇત્થં ભવિસ્સન્તિ હોતિ, ઇમિના એવં ભવિસ્સન્તિ હોતિ, ઇમિના અઞ્ઞથા ભવિસ્સન્તિ હોતિ. ઇમાનિ અટ્ઠારસ તણ્હાવિચરિતાનિ બાહિરસ્સ ઉપાદાય.

‘‘ઇતિ અટ્ઠારસ તણ્હાવિચરિતાનિ અજ્ઝત્તિકસ્સ ઉપાદાય, અટ્ઠારસ તણ્હાવિચરિતાનિ બાહિરસ્સ ઉપાદાય. ઇમાનિ વુચ્ચન્તિ, ભિક્ખવે, છત્તિંસ તણ્હાવિચરિતાનિ. ઇતિ એવરૂપાનિ અતીતાનિ છત્તિંસ તણ્હાવિચરિતાનિ, અનાગતાનિ છત્તિંસ તણ્હાવિચરિતાનિ, પચ્ચુપ્પન્નાનિ છત્તિંસ તણ્હાવિચરિતાનિ. એવં અટ્ઠસતં તણ્હાવિચરિતં હોન્તિ.

‘‘અયં ખો સા, ભિક્ખવે, તણ્હા જાલિની સરિતા વિસટા વિસત્તિકા, યાય અયં લોકો ઉદ્ધસ્તો પરિયોનદ્ધો તન્તાકુલકજાતો ગુલાગુણ્ઠિકજાતો મુઞ્જપબ્બજભૂતો અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં સંસારં નાતિવત્તતી’’તિ. નવમં.