૪. સામુગિયસુત્તં

૧૯૪. એકં સમયં આયસ્મા આનન્દો કોલિયેસુ વિહરતિ સામુગં નામ [સાપૂગં નામ (સી. સ્યા. કં. પી.)] કોલિયાનં નિગમો. અથ ખો સમ્બહુલા સામુગિયા કોલિયપુત્તા યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ને ખો તે સામુગિયે કોલિયપુત્તે આયસ્મા આનન્દો એતદવોચ –

‘‘ચત્તારિમાનિ, બ્યગ્ઘપજ્જા, પારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગાનિ તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન સમ્મદક્ખાતાનિ સત્તાનં વિસુદ્ધિયા સોકપરિદેવાનં [સોકપરિદ્દવાનં (સી.)] સમતિક્કમાય દુક્ખદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમાય ઞાયસ્સ અધિગમાય નિબ્બાનસ્સ સચ્છિકિરિયાય. કતમાનિ ચત્તારિ? સીલપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગં, ચિત્તપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગં, દિટ્ઠિપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગં, વિમુત્તિપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગં.

‘‘કતમઞ્ચ, બ્યગ્ઘપજ્જા, સીલપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગં? ઇધ, બ્યગ્ઘપજ્જા, ભિક્ખુ સીલવા હોતિ…પે… સમાદાય સિક્ખતિ સિક્ખાપદેસુ. અયં વુચ્ચતિ, બ્યગ્ઘપજ્જા, સીલપારિસુદ્ધિ. ઇતિ એવરૂપિં સીલપારિસુદ્ધિં અપરિપૂરં વા પરિપૂરેસ્સામિ પરિપૂરં વા તત્થ તત્થ પઞ્ઞાય અનુગ્ગહેસ્સામીતિ, યો તત્થ છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ, ઇદં વુચ્ચતિ, બ્યગ્ઘપજ્જા, સીલપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગં.

‘‘કતમઞ્ચ, બ્યગ્ઘપજ્જા, ચિત્તપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગં? ઇધ, બ્યગ્ઘપજ્જા, ભિક્ખુ વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં વુચ્ચતિ, બ્યગ્ઘપજ્જા, ચિત્તપારિસુદ્ધિ. ઇતિ એવરૂપિં ચિત્તપારિસુદ્ધિં અપરિપૂરં વા પરિપૂરેસ્સામિ પરિપૂરં વા તત્થ તત્થ પઞ્ઞાય અનુગ્ગહેસ્સામીતિ, યો તત્થ છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ, ઇદં વુચ્ચતિ, બ્યગ્ઘપજ્જા, ચિત્તપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગં.

‘‘કતમઞ્ચ, બ્યગ્ઘપજ્જા, દિટ્ઠિપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગં? ઇધ, બ્યગ્ઘપજ્જા, ભિક્ખુ ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. અયં વુચ્ચતિ, બ્યગ્ઘપજ્જા, દિટ્ઠિપારિસુદ્ધિ. ઇતિ એવરૂપિં દિટ્ઠિપારિસુદ્ધિં અપરિપૂરં વા…પે… તત્થ તત્થ પઞ્ઞાય અનુગ્ગહેસ્સામીતિ, યો તત્થ છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ, ઇદં વુચ્ચતિ, બ્યગ્ઘપજ્જા, દિટ્ઠિપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગં.

‘‘કતમઞ્ચ, બ્યગ્ઘપજ્જા, વિમુત્તિપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગં? સ ખો સો, બ્યગ્ઘપજ્જા, અરિયસાવકો ઇમિના ચ સીલપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગેન સમન્નાગતો ઇમિના ચ ચિત્તપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગેન સમન્નાગતો ઇમિના ચ દિટ્ઠિપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગેન સમન્નાગતો રજનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં વિરાજેતિ, વિમોચનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં વિમોચેતિ. સો રજનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં વિરાજેત્વા, વિમોચનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં વિમોચેત્વા સમ્માવિમુત્તિં ફુસતિ. અયં વુચ્ચતિ, બ્યગ્ઘપજ્જા, વિમુત્તિપારિસુદ્ધિ. ઇતિ એવરૂપિં વિમુત્તિપારિસુદ્ધિં અપરિપૂરં વા પરિપૂરેસ્સામિ પરિપૂરં વા તત્થ તત્થ પઞ્ઞાય અનુગ્ગહેસ્સામીતિ, યો તત્થ છન્દો ચ વાયામો ચ ઉસ્સાહો ચ ઉસ્સોળ્હી ચ અપ્પટિવાની ચ સતિ ચ સમ્પજઞ્ઞઞ્ચ, ઇદં વુચ્ચતિ, બ્યગ્ઘપજ્જા, વિમુત્તિપારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગં.

‘‘ઇમાનિ ખો, બ્યગ્ઘપજ્જા, ચત્તારિ પારિસુદ્ધિપધાનિયઙ્ગાનિ તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન સમ્મદક્ખાતાનિ સત્તાનં વિસુદ્ધિયા સોકપરિદેવાનં સમતિક્કમાય દુક્ખદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમાય ઞાયસ્સ અધિગમાય નિબ્બાનસ્સ સચ્છિકિરિયાયા’’તિ. ચતુત્થં.