(૧૪) ૪. પુગ્ગલવગ્ગો

૧. સંયોજનસુત્તં

૧૩૧. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ઓરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ હોન્તિ, ઉપપત્તિપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ હોન્તિ, ભવપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ હોન્તિ.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ઓરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ હોન્તિ, ઉપપત્તિપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ હોન્તિ, ભવપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ હોન્તિ.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ઓરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ હોન્તિ, ઉપપત્તિપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ હોન્તિ, ભવપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ હોન્તિ.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ઓરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ હોન્તિ, ઉપપત્તિપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ હોન્તિ, ભવપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ હોન્તિ.

‘‘કતમસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ ઓરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ, ઉપપત્તિપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ, ભવપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ? સકદાગામિસ્સ. ઇમસ્સ ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ ઓરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ, ઉપપત્તિપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ, ભવપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ.

‘‘કતમસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ ઓરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ, ઉપપત્તિપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ, ભવપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ? ઉદ્ધંસોતસ્સ અકનિટ્ઠગામિનો. ઇમસ્સ ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ ઓરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ, ઉપપત્તિપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ, ભવપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ.

‘‘કતમસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ ઓરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ, ઉપપત્તિપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ, ભવપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ? અન્તરાપરિનિબ્બાયિસ્સ. ઇમસ્સ ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ ઓરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ, ઉપપત્તિપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ, ભવપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ અપ્પહીનાનિ.

‘‘કતમસ્સ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ ઓરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ, ઉપપત્તિપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ, ભવપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ? અરહતો. ઇમસ્સ ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલસ્સ ઓરમ્ભાગિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ, ઉપપત્તિપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ, ભવપટિલાભિયાનિ સંયોજનાનિ પહીનાનિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. પઠમં.

૨. પટિભાનસુત્તં

૧૩૨. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? યુત્તપ્પટિભાનો, નો મુત્તપ્પટિભાનો; મુત્તપ્પટિભાનો, નો યુત્તપ્પટિભાનો; યુત્તપ્પટિભાનો ચ મુત્તપ્પટિભાનો ચ; નેવ યુત્તપ્પટિભાનો ન મુત્તપ્પટિભાનો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ [પુ. પ. ૧૫૨ આદયો]. દુતિયં.

૩. ઉગ્ઘટિતઞ્ઞૂસુત્તં

૧૩૩. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઉગ્ઘટિતઞ્ઞૂ, વિપઞ્ચિતઞ્ઞૂ, નેય્યો, પદપરમો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ [પુ. પ. ૧૫૨ આદયો]. તતિયં.

૪. ઉટ્ઠાનફલસુત્તં

૧૩૪. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઉટ્ઠાનફલૂપજીવી ન કમ્મફલૂપજીવી, કમ્મફલૂપજીવી ન ઉટ્ઠાનફલૂપજીવી, ઉટ્ઠાનફલૂપજીવી ચેવ કમ્મફલૂપજીવી ચ, નેવ ઉટ્ઠાનફલૂપજીવી ન કમ્મફલૂપજીવી – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ [પુ. પ. ૧૬૭]. ચતુત્થં.

૫. સાવજ્જસુત્તં

૧૩૫. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા [પુ. પ. ૧૪૪ આદયો] સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? સાવજ્જો, વજ્જબહુલો, અપ્પવજ્જો, અનવજ્જો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સાવજ્જો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સાવજ્જેન કાયકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, સાવજ્જેન વચીકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, સાવજ્જેન મનોકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સાવજ્જો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વજ્જબહુલો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સાવજ્જેન બહુલં કાયકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, અપ્પં અનવજ્જેન; સાવજ્જેન બહુલં વચીકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, અપ્પં અનવજ્જેન; સાવજ્જેન બહુલં મનોકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, અપ્પં અનવજ્જેન. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વજ્જબહુલો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અપ્પવજ્જો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અનવજ્જેન બહુલં કાયકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, અપ્પં સાવજ્જેન; અનવજ્જેન બહુલં વચીકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, અપ્પં સાવજ્જેન; અનવજ્જેન બહુલં મનોકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, અપ્પં સાવજ્જેન. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અપ્પવજ્જો હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અનવજ્જો હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અનવજ્જેન કાયકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, અનવજ્જેન વચીકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ, અનવજ્જેન મનોકમ્મેન સમન્નાગતો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અનવજ્જો હોતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. પઞ્ચમં.

૬. પઠમસીલસુત્તં

૧૩૬. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલેસુ ન પરિપૂરકારી હોતિ, સમાધિસ્મિં ન પરિપૂરકારી, પઞ્ઞાય ન પરિપૂરકારી.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલેસુ પરિપૂરકારી હોતિ, સમાધિસ્મિં ન પરિપૂરકારી, પઞ્ઞાય ન પરિપૂરકારી.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલેસુ પરિપૂરકારી હોતિ, સમાધિસ્મિં પરિપૂરકારી, પઞ્ઞાય ન પરિપૂરકારી.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલેસુ પરિપૂરકારી હોતિ, સમાધિસ્મિં પરિપૂરકારી, પઞ્ઞાય પરિપૂરકારી. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. છટ્ઠં.

૭. દુતિયસીલસુત્તં

૧૩૭. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન સીલગરુ હોતિ ન સીલાધિપતેય્યો, ન સમાધિગરુ હોતિ ન સમાધાધિપતેય્યો, ન પઞ્ઞાગરુ હોતિ ન પઞ્ઞાધિપતેય્યો.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલગરુ હોતિ સીલાધિપતેય્યો, ન સમાધિગરુ હોતિ ન સમાધાધિપતેય્યો, ન પઞ્ઞાગરુ હોતિ ન પઞ્ઞાધિપતેય્યો.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલગરુ હોતિ સીલાધિપતેય્યો, સમાધિગરુ હોતિ સમાધાધિપતેય્યો, ન પઞ્ઞાગરુ હોતિ ન પઞ્ઞાધિપતેય્યો.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલગરુ હોતિ સીલાધિપતેય્યો, સમાધિગરુ હોતિ સમાધાધિપતેય્યો, પઞ્ઞાગરુ હોતિ પઞ્ઞાધિપતેય્યો. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. સત્તમં.

૮. નિકટ્ઠસુત્તં

૧૩૮. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? નિકટ્ઠકાયો અનિકટ્ઠચિત્તો, અનિકટ્ઠકાયો નિકટ્ઠચિત્તો, અનિકટ્ઠકાયો ચ અનિકટ્ઠચિત્તો ચ, નિકટ્ઠકાયો ચ નિકટ્ઠચિત્તો ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નિકટ્ઠકાયો હોતિ અનિકટ્ઠચિત્તો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ [અરઞ્ઞે વનપત્થાનિ (સી. પી.)] પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવતિ. સો તત્થ કામવિતક્કમ્પિ વિતક્કેતિ બ્યાપાદવિતક્કમ્પિ વિતક્કેતિ વિહિંસાવિતક્કમ્પિ વિતક્કેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નિકટ્ઠકાયો હોતિ અનિકટ્ઠચિત્તો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અનિકટ્ઠકાયો હોતિ નિકટ્ઠચિત્તો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો નહેવ ખો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવતિ. સો તત્થ નેક્ખમ્મવિતક્કમ્પિ વિતક્કેતિ અબ્યાપાદવિતક્કમ્પિ વિતક્કેતિ અવિહિંસાવિતક્કમ્પિ વિતક્કેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અનિકટ્ઠકાયો હોતિ નિકટ્ઠચિત્તો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અનિકટ્ઠકાયો ચ હોતિ અનિકટ્ઠચિત્તો ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો નહેવ ખો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવતિ. સો તત્થ કામવિતક્કમ્પિ વિતક્કેતિ બ્યાપાદવિતક્કમ્પિ વિતક્કેતિ વિહિંસાવિતક્કમ્પિ વિતક્કેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો અનિકટ્ઠકાયો ચ હોતિ અનિકટ્ઠચિત્તો ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નિકટ્ઠકાયો ચ હોતિ નિકટ્ઠચિત્તો ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવતિ. સો તત્થ નેક્ખમ્મવિતક્કમ્પિ વિતક્કેતિ અબ્યાપાદવિતક્કમ્પિ વિતક્કેતિ અવિહિંસાવિતક્કમ્પિ વિતક્કેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નિકટ્ઠકાયો ચ હોતિ નિકટ્ઠચિત્તો ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. અટ્ઠમં.

૯. ધમ્મકથિકસુત્તં

૧૩૯. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મકથિકા. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ધમ્મકથિકો અપ્પઞ્ચ ભાસતિ અસહિતઞ્ચ; પરિસા ચસ્સ [પરિસા ચ (સી. સ્યા. કં. પી.) પુ. પ. ૧૫૬] ન કુસલા હોતિ સહિતાસહિતસ્સ. એવરૂપો, ભિક્ખવે, ધમ્મકથિકો એવરૂપાય પરિસાય ધમ્મકથિકોત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ધમ્મકથિકો અપ્પઞ્ચ ભાસતિ સહિતઞ્ચ; પરિસા ચસ્સ કુસલા હોતિ સહિતાસહિતસ્સ. એવરૂપો, ભિક્ખવે, ધમ્મકથિકો એવરૂપાય પરિસાય ધમ્મકથિકોત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ધમ્મકથિકો બહુઞ્ચ ભાસતિ અસહિતઞ્ચ; પરિસા ચસ્સ ન કુસલા હોતિ સહિતાસહિતસ્સ. એવરૂપો, ભિક્ખવે, ધમ્મકથિકો એવરૂપાય પરિસાય ધમ્મકથિકોત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ધમ્મકથિકો બહુઞ્ચ ભાસતિ સહિતઞ્ચ; પરિસા ચસ્સ કુસલા હોતિ સહિતાસહિતસ્સ. એવરૂપો, ભિક્ખવે, ધમ્મકથિકો એવરૂપાય પરિસાય ધમ્મકથિકોત્વેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ધમ્મકથિકા’’તિ. નવમં.

૧૦. વાદીસુત્તં

૧૪૦. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, વાદી. કતમે ચત્તારો? અત્થિ, ભિક્ખવે, વાદી અત્થતો પરિયાદાનં ગચ્છતિ, નો બ્યઞ્જનતો; અત્થિ, ભિક્ખવે, વાદી બ્યઞ્જનતો પરિયાદાનં ગચ્છતિ, નો અત્થતો; અત્થિ, ભિક્ખવે, વાદી અત્થતો ચ બ્યઞ્જનતો ચ પરિયાદાનં ગચ્છતિ; અત્થિ, ભિક્ખવે, વાદી નેવત્થતો નો બ્યઞ્જનતો પરિયાદાનં ગચ્છતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વાદી. અટ્ઠાનમેતં, ભિક્ખવે, અનવકાસો યં ચતૂહિ પટિસમ્ભિદાહિ સમન્નાગતો [સમન્નાગતો ભિક્ખુ (સી. સ્યા. કં.)] અત્થતો વા બ્યઞ્જનતો વા પરિયાદાનં ગચ્છેય્યા’’તિ. દસમં.

પુગ્ગલવગ્ગો ચતુત્થો.