૩. તતિયપણ્ણાસકં

(૧૧) ૧. વલાહકવગ્ગો

૧. પઠમવલાહકસુત્તં

૧૦૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, વલાહકા. કતમે ચત્તારો? ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, વસ્સિતા નો ગજ્જિતા, નેવ ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, ગજ્જિતા ચ વસ્સિતા ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વલાહકા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વલાહકૂપમા [પુ. પ. ૧૫૭] પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, વસ્સિતા નો ગજ્જિતા, નેવ ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, ગજ્જિતા ચ વસ્સિતા ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા હોતિ નો વસ્સિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ભાસિતા હોતિ, નો કત્તા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો ગજ્જિતા, નો વસ્સિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વસ્સિતા હોતિ, નો ગજ્જિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો કત્તા હોતિ, નો ભાસિતા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વસ્સિતા હોતિ, નો ગજ્જિતા. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો વસ્સિતા, નો ગજ્જિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો નેવ ભાસિતા હોતિ, નો કત્તા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો નેવ ગજ્જિતા [નેવ ગજ્જિતા હોતિ (ક.)], નો વસ્સિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા ચ હોતિ વસ્સિતા ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ભાસિતા ચ હોતિ કત્તા ચ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા ચ હોતિ વસ્સિતા ચ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો ગજ્જિતા ચ [ગજ્જિતા ચ હોતિ (ક.)] વસ્સિતા ચ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વલાહકૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. પઠમં.

૨. દુતિયવલાહકસુત્તં

૧૦૨. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, વલાહકા. કતમે ચત્તારો? ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, વસ્સિતા નો ગજ્જિતા, નેવ ગજ્જિતા નો વસ્સિતા ગજ્જિતા ચ વસ્સિતા ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વલાહકા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વલાહકૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, વસ્સિતા નો ગજ્જિતા, નેવ ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, ગજ્જિતા ચ વસ્સિતા ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો ગજ્જિતા, નો વસ્સિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વસ્સિતા હોતિ, નો ગજ્જિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં ન પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વસ્સિતા હોતિ, નો ગજ્જિતા. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો વસ્સિતા, નો ગજ્જિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો નેવ ધમ્મં પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો નેવ ગજ્જિતા, નો વસ્સિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા ચ હોતિ વસ્સિતા ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા ચ હોતિ વસ્સિતા ચ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો ગજ્જિતા ચ વસ્સિતા ચ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વલાહકૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. દુતિયં.

૩. કુમ્ભસુત્તં

૧૦૩. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, કુમ્ભા. કતમે ચત્તારો? તુચ્છો પિહિતો, પૂરો વિવટો, તુચ્છો વિવટો, પૂરો પિહિતો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો કુમ્ભા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો કુમ્ભૂપમા [પુ. પ. ૧૬૦] પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? તુચ્છો પિહિતો, પૂરો વિવટો, તુચ્છો વિવટો, પૂરો પિહિતો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો તુચ્છો હોતિ પિહિતો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો તુચ્છો હોતિ પિહિતો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, કુમ્ભો તુચ્છો પિહિતો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પૂરો હોતિ વિવટો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પૂરો હોતિ વિવટો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, કુમ્ભો પૂરો વિવટો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો તુચ્છો હોતિ વિવટો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો તુચ્છો હોતિ વિવટો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, કુમ્ભો તુચ્છો વિવટો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પૂરો હોતિ પિહિતો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પૂરો હોતિ પિહિતો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, કુમ્ભો પૂરો પિહિતો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો કુમ્ભૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. ઉદકરહદસુત્તં

૧૦૪. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, ઉદકરહદા. કતમે ચત્તારો? ઉત્તાનો ગમ્ભીરોભાસો, ગમ્ભીરો ઉત્તાનોભાસો, ઉત્તાનો ઉત્તાનોભાસો, ગમ્ભીરો ગમ્ભીરોભાસો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ઉદકરહદા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ઉદકરહદૂપમા [પુ. પ. ૧૬૧] પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઉત્તાનો ગમ્ભીરોભાસો, ગમ્ભીરો ઉત્તાનોભાસો, ઉત્તાનો ઉત્તાનોભાસો, ગમ્ભીરો ગમ્ભીરોભાસો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઉત્તાનો હોતિ ગમ્ભીરોભાસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઉત્તાનો હોતિ ગમ્ભીરોભાસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ઉદકરહદો ઉત્તાનો ગમ્ભીરોભાસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગમ્ભીરો હોતિ ઉત્તાનોભાસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગમ્ભીરો હોતિ ઉત્તાનોભાસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ઉદકરહદો ગમ્ભીરો ઉત્તાનોભાસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઉત્તાનો હોતિ ઉત્તાનોભાસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઉત્તાનો હોતિ ઉત્તાનોભાસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ઉદકરહદો ઉત્તાનો ઉત્તાનોભાસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગમ્ભીરો હોતિ ગમ્ભીરોભાસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગમ્ભીરો હોતિ ગમ્ભીરોભાસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ઉદકરહદો ગમ્ભીરો ગમ્ભીરોભાસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ઉદકરહદૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. ચતુત્થં.

૫. અમ્બસુત્તં

૧૦૫. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, અમ્બાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? આમં પક્કવણ્ણિ [પક્કવણ્ણી (પુ. પ. ૧૫૯)], પક્કં આમવણ્ણિ [આમવણ્ણી (સી. સ્યા. કં. પી.)], આમં આમવણ્ણિ, પક્કં પક્કવણ્ણિ – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ અમ્બાનિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો અમ્બૂપમા [પક્કવણ્ણી (પુ. પ. ૧૫૯)] પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? આમો પક્કવણ્ણી, પક્કો આમવણ્ણી, આમો આમવણ્ણી, પક્કો પક્કવણ્ણી.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આમો હોતિ પક્કવણ્ણી? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આમો હોતિ પક્કવણ્ણી. સેય્યથાપિ તં, ભિક્ખવે, અમ્બં આમં પક્કવણ્ણિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પક્કો હોતિ આમવણ્ણી? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પક્કો હોતિ આમવણ્ણી. સેય્યથાપિ તં, ભિક્ખવે, અમ્બં પક્કં આમવણ્ણિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આમો હોતિ આમવણ્ણી? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આમો હોતિ આમવણ્ણી. સેય્યથાપિ તં, ભિક્ખવે, અમ્બં આમં આમવણ્ણિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પક્કો હોતિ પક્કવણ્ણી? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પક્કો હોતિ પક્કવણ્ણી. સેય્યથાપિ તં, ભિક્ખવે, અમ્બં પક્કં પક્કવણ્ણિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો અમ્બૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયઅમ્બસુત્તં

(છટ્ઠં ઉત્તાનત્થમેવાતિ અટ્ઠકથાયં દસ્સિતં, પાળિપોત્થકેસુ પન કત્થચિપિ ન દિસ્સતિ.) [( ) ‘‘છટ્ઠં ઉક્કાનત્થમેવા’’તિ અટ્ઠકથાયં દસ્સિતં, પાળિપોત્થકેસુ પન કત્થચિપિ ન દિસ્સતિ. ‘‘… આમં પક્કોભાસં, પક્કં આમોભાસ’’ન્તિઆદિના પાઠો ભવેય્ય]

૭. મૂસિકસુત્તં

૧૦૭. ‘‘ચતસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, મૂસિકા. કતમા ચતસ્સો? ગાધં કત્તા નો વસિતા, વસિતા નો ગાધં કત્તા, નેવ ગાધં કત્તા નો વસિતા, ગાધં કત્તા ચ વસિતા ચ – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, ચતસ્સો મૂસિકા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો મૂસિકૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ગાધં કત્તા નો વસિતા, વસિતા નો ગાધં કત્તા, નેવ ગાધં કત્તા નો વસિતા, ગાધં કત્તા ચ વસિતા ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગાધં કત્તા હોતિ નો વસિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગાધં કત્તા હોતિ, નો વસિતા. સેય્યથાપિ સા, ભિક્ખવે, મૂસિકા ગાધં કત્તા, નો વસિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વસિતા હોતિ, નો ગાધં કત્તા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં ન પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વસિતા હોતિ, નો ગાધં કત્તા. સેય્યથાપિ સા, ભિક્ખવે, મૂસિકા વસિતા હોતિ, નો ગાધં કત્તા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં, પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ ગાધં કત્તા હોતિ નો વસિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં ન પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ ગાધં કત્તા હોતિ, નો વસિતા. સેય્યથાપિ સા, ભિક્ખવે, મૂસિકા નેવ ગાધં કત્તા હોતિ, નો વસિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગાધં કત્તા ચ હોતિ વસિતા ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગાધં કત્તા ચ હોતિ વસિતા ચ. સેય્યથાપિ સા, ભિક્ખવે, મૂસિકા ગાધં કત્તા ચ હોતિ વસિતા ચ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો મૂસિકૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. સત્તમં.

૮. બલીબદ્દસુત્તં

૧૦૮. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, બલીબદ્દા [બલિવદ્દા (સી. સ્યા. કં. પી.), બલિબદ્ધા (ક.) પુ. પ. ૧૬૨]. કતમે ચત્તારો? સગવચણ્ડો નો પરગવચણ્ડો, પરગવચણ્ડો નો સગવચણ્ડો, સગવચણ્ડો ચ પરગવચણ્ડો ચ, નેવ સગવચણ્ડો નો પરગવચણ્ડો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો બલીબદ્દા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો બલીબદ્દૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? સગવચણ્ડો નો પરગવચણ્ડો, પરગવચણ્ડો નો સગવચણ્ડો, સગવચણ્ડો ચ પરગવચણ્ડો ચ, નેવ સગવચણ્ડો નો પરગવચણ્ડો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સગવચણ્ડો હોતિ, નો પરગવચણ્ડો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સકપરિસં ઉબ્બેજેતા હોતિ, નો પરપરિસં. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સગવચણ્ડો હોતિ, નો પરગવચણ્ડો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, બલીબદ્દો સગવચણ્ડો, નો પરગવચણ્ડો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પરગવચણ્ડો હોતિ, નો સગવચણ્ડો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો પરપરિસં ઉબ્બેજેતા હોતિ, નો સકપરિસં. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પરગવચણ્ડો હોતિ, નો સગવચણ્ડો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, બલીબદ્દો પરગવચણ્ડો, નો સગવચણ્ડો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સગવચણ્ડો ચ હોતિ પરગવચણ્ડો ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સકપરિસં ઉબ્બેજેતા હોતિ પરપરિસઞ્ચ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સગવચણ્ડો ચ હોતિ પરગવચણ્ડો ચ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, બલીબદ્દો સગવચણ્ડો ચ પરગવચણ્ડો ચ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ સગવચણ્ડો હોતિ નો પરગવચણ્ડો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો નેવ સકપરિસં ઉબ્બેજેતા હોતિ, નો પરપરિસઞ્ચ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ સગવચણ્ડો હોતિ, નો પરગવચણ્ડો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, બલીબદ્દો નેવ સગવચણ્ડો, નો પરગવચણ્ડો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો બલીબદ્દૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. અટ્ઠમં.

૯. રુક્ખસુત્તં

૧૦૯. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, રુક્ખા. કતમે ચત્તારો? ફેગ્ગુ ફેગ્ગુપરિવારો, ફેગ્ગુ સારપરિવારો, સારો ફેગ્ગુપરિવારો, સારો સારપરિવારો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો રુક્ખા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો રુક્ખૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ફેગ્ગુ ફેગ્ગુપરિવારો, ફેગ્ગુ સારપરિવારો, સારો ફેગ્ગુપરિવારો, સારો સારપરિવારો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ફેગ્ગુ હોતિ ફેગ્ગુપરિવારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ પાપધમ્મો; પરિસાપિસ્સ હોતિ દુસ્સીલા પાપધમ્મા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ફેગ્ગુ હોતિ ફેગ્ગુપરિવારો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, રુક્ખો ફેગ્ગુ ફેગ્ગુપરિવારો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ફેગ્ગુ હોતિ સારપરિવારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ પાપધમ્મો; પરિસા ચ ખ્વસ્સ હોતિ સીલવતી કલ્યાણધમ્મા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ફેગ્ગુ હોતિ સારપરિવારો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, રુક્ખો ફેગ્ગુ સારપરિવારો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સારો હોતિ ફેગ્ગુપરિવારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલવા હોતિ કલ્યાણધમ્મો; પરિસા ચ ખ્વસ્સ હોતિ દુસ્સીલા પાપધમ્મા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સારો હોતિ ફેગ્ગુપરિવારો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, રુક્ખો સારો ફેગ્ગુપરિવારો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સારો હોતિ સારપરિવારો? ઇધ ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલવા હોતિ કલ્યાણધમ્મો; પરિસાપિસ્સ હોતિ સીલવતી કલ્યાણધમ્મા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સારો હોતિ સારપરિવારો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, રુક્ખો સારો સારપરિવારો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો રુક્ખૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ [પુ. પ. ૧૭૦]. નવમં.

૧૦. આસીવિસસુત્તં

૧૧૦. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, આસીવિસા [આસિવિસા (ક.) પુ. પ. ૧૬૩]. કતમે ચત્તારો? આગતવિસો ન ઘોરવિસો, ઘોરવિસો ન આગતવિસો, આગતવિસો ચ ઘોરવિસો ચ, નેવાગતવિસો ન ઘોરવિસો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો આસીવિસા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો આસીવિસૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? આગતવિસો ન ઘોરવિસો, ઘોરવિસો ન આગતવિસો, આગતવિસો ચ ઘોરવિસો ચ, નેવાગતવિસો ન ઘોરવિસો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આગતવિસો હોતિ, ન ઘોરવિસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અભિણ્હં કુજ્ઝતિ. સો ચ ખ્વસ્સ કોધો [કોપો (ક.) પુ. પ. ૧૬૩] ન દીઘરત્તં અનુસેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આગતવિસો હોતિ, ન ઘોરવિસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, આસીવિસો આગતવિસો, ન ઘોરવિસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઘોરવિસો હોતિ, ન આગતવિસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન હેવ ખો અભિણ્હં કુજ્ઝતિ. સો ચ ખ્વસ્સ કોધો દીઘરત્તં અનુસેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઘોરવિસો હોતિ, ન આગતવિસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, આસીવિસો ઘોરવિસો, ન આગતવિસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આગતવિસો ચ હોતિ ઘોરવિસો ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અભિણ્હં કુજ્ઝતિ. સો ચ ખ્વસ્સ કોધો દીઘરત્તં અનુસેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આગતવિસો ચ હોતિ ઘોરવિસો ચ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, આસીવિસો આગતવિસો ચ ઘોરવિસો ચ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવાગતવિસો હોતિ ન ઘોરવિસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન હેવ ખો અભિણ્હં કુજ્ઝતિ. સો ચ ખ્વસ્સ કોધો ન દીઘરત્તં અનુસેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવાગતવિસો હોતિ, ન ઘોરવિસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, આસીવિસો નેવાગતવિસો ન ઘોરવિસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો આસીવિસૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. દસમં.

વલાહકવગ્ગો પઠમો.

તસ્સુદ્દાનં –

દ્વે વલાહા કુમ્ભ-ઉદક, રહદા દ્વે હોન્તિ અમ્બાનિ;

મૂસિકા બલીબદ્દા રુક્ખા, આસીવિસેન તે દસાતિ.

(૧૨) ૨. કેસિવગ્ગો

૧. કેસિસુત્તં

૧૧૧. અથ ખો કેસિ અસ્સદમ્મસારથિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો કેસિં અસ્સદમ્મસારથિં ભગવા એતદવોચ – ‘‘ત્વં ખોસિ, કેસિ, પઞ્ઞાતો અસ્સદમ્મસારથીતિ [સઞ્ઞાતો અસ્સદમ્મસારથિ (સી. સ્યા. કં. પી.)]. કથં પન ત્વં, કેસિ, અસ્સદમ્મં વિનેસી’’તિ? ‘‘અહં ખો, ભન્તે, અસ્સદમ્મં સણ્હેનપિ વિનેમિ, ફરુસેનપિ વિનેમિ, સણ્હફરુસેનપિ વિનેમી’’તિ. ‘‘સચે તે, કેસિ, અસ્સદમ્મો સણ્હેન વિનયં ન ઉપેતિ, ફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, સણ્હફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, કિન્તિ નં કરોસી’’તિ? ‘‘સચે મે, ભન્તે, અસ્સદમ્મો સણ્હેન વિનયં ન ઉપેતિ, ફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, સણ્હફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ; હનામિ નં, ભન્તે. તં કિસ્સ હેતુ? મા મે આચરિયકુલસ્સ અવણ્ણો અહોસી’’તિ.

‘‘ભગવા પન, ભન્તે, અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ. કથં પન, ભન્તે, ભગવા પુરિસદમ્મં વિનેતી’’તિ? ‘‘અહં ખો, કેસિ, પુરિસદમ્મં સણ્હેનપિ વિનેમિ, ફરુસેનપિ વિનેમિ, સણ્હફરુસેનપિ વિનેમિ. તત્રિદં, કેસિ, સણ્હસ્મિં – ઇતિ કાયસુચરિતં ઇતિ કાયસુચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ વચીસુચરિતં ઇતિ વચીસુચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ મનોસુચરિતં ઇતિ મનોસુચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ દેવા, ઇતિ મનુસ્સાતિ. તત્રિદં, કેસિ, ફરુસસ્મિં – ઇતિ કાયદુચ્ચરિતં ઇતિ કાયદુચ્ચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ વચીદુચ્ચરિતં ઇતિ વચીદુચ્ચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ મનોદુચ્ચરિતં ઇતિ મનોદુચ્ચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ નિરયો, ઇતિ તિરચ્છાનયોનિ, ઇતિ પેત્તિવિસયો’’તિ.

‘‘તત્રિદં, કેસિ, સણ્હફરુસસ્મિં – ઇતિ કાયસુચરિતં ઇતિ કાયસુચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ કાયદુચ્ચરિતં ઇતિ કાયદુચ્ચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ વચીસુચરિતં ઇતિ વચીસુચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ વચીદુચ્ચરિતં ઇતિ વચીદુચ્ચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ મનોસુચરિતં ઇતિ મનોસુચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ મનોદુચ્ચરિતં ઇતિ મનોદુચ્ચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ દેવા, ઇતિ મનુસ્સા, ઇતિ નિરયો, ઇતિ તિરચ્છાનયોનિ, ઇતિ પેત્તિવિસયો’’તિ.

‘‘સચે તે, ભન્તે, પુરિસદમ્મો સણ્હેન વિનયં ન ઉપેતિ, ફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, સણ્હફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, કિન્તિ નં ભગવા કરોતી’’તિ? ‘‘સચે મે, કેસિ, પુરિસદમ્મો સણ્હેન વિનયં ન ઉપેતિ, ફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, સણ્હફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, હનામિ નં, કેસી’’તિ. ‘‘ન ખો, ભન્તે, ભગવતો પાણાતિપાતો કપ્પતિ. અથ ચ પન ભગવા એવમાહ – ‘હનામિ, નં કેસી’’’તિ! ‘‘સચ્ચં, કેસિ! ન તથાગતસ્સ પાણાતિપાતો કપ્પતિ. અપિ ચ યો પુરિસદમ્મો સણ્હેન વિનયં ન ઉપેતિ, ફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, સણ્હફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, ન તં તથાગતો વત્તબ્બં અનુસાસિતબ્બં મઞ્ઞતિ, નાપિ વિઞ્ઞૂ સબ્રહ્મચારી વત્તબ્બં અનુસાસિતબ્બં મઞ્ઞન્તિ. વધો હેસો, કેસિ, અરિયસ્સ વિનયે – યં ન તથાગતો વત્તબ્બં અનુસાસિતબ્બં મઞ્ઞતિ, નાપિ વિઞ્ઞૂ સબ્રહ્મચારી વત્તબ્બં અનુસાસિતબ્બં મઞ્ઞન્તી’’તિ.

‘‘સો હિ નૂન, ભન્તે, સુહતો હોતિ – યં ન તથાગતો વત્તબ્બં અનુસાસિતબ્બં મઞ્ઞતિ, નાપિ વિઞ્ઞૂ સબ્રહ્મચારી વત્તબ્બં અનુસાસિતબ્બં મઞ્ઞન્તીતિ. અભિક્કન્તં, ભન્તે, અભિક્કન્તં, ભન્તે…પે… ઉપાસકં મં, ભન્તે, ભગવા ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ. પઠમં.

૨. જવસુત્તં

૧૧૨. ‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. કતમેહિ ચતૂહિ? અજ્જવેન, જવેન, ખન્તિયા, સોરચ્ચેન – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ, રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. કતમેહિ ચતૂહિ? અજ્જવેન, જવેન, ખન્તિયા, સોરચ્ચેન – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. દુતિયં.

૩. પતોદસુત્તં

૧૧૩. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, ભદ્રા અસ્સાજાનીયા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો પતોદચ્છાયં દિસ્વા સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ – ‘કિં નુ ખો મં અજ્જ અસ્સદમ્મસારથિ કારણં કારેસ્સતિ, કિમસ્સાહં [કથમસ્સાહં (ક.)] પટિકરોમી’તિ! એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો ન હેવ ખો પતોદચ્છાયં દિસ્વા સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ, અપિ ચ ખો લોમવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ – ‘કિં નુ ખો મં અજ્જ અસ્સદમ્મસારથિ કારણં કારેસ્સતિ, કિમસ્સાહં પટિકરોમી’તિ! એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો ન હેવ ખો પતોદચ્છાયં દિસ્વા સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ નાપિ લોમવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ, અપિ ચ ખો ચમ્મવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ – ‘કિં નુ ખો મં અજ્જ અસ્સદમ્મસારથિ કારણં કારેસ્સતિ, કિમસ્સાહં પટિકરોમી’તિ! એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો ન હેવ ખો પતોદચ્છાયં દિસ્વા સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ નાપિ લોમવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ નાપિ ચમ્મવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ, અપિ ચ ખો અટ્ઠિવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ – ‘કિં નુ ખો મં અજ્જ અસ્સદમ્મસારથિ કારણં કારેસ્સતિ, કિમસ્સાહં પટિકરોમી’તિ! એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ભદ્રા અસ્સાજાનીયા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારોમે ભદ્રા પુરિસાજાનીયા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો સુણાતિ – ‘અમુકસ્મિં નામ ગામે વા નિગમે વા ઇત્થી વા પુરિસો વા દુક્ખિતો વા કાલઙ્કતો [કાલકતો (સી. સ્યા. કં. પી.)] વા’તિ. સો તેન સંવિજ્જતિ, સંવેગં આપજ્જતિ. સંવિગ્ગો યોનિસો પદહતિ. પહિતત્તો કાયેન ચેવ પરમસચ્ચં [પરમત્થસચ્ચં (ક.) મ. નિ. ૨.૧૮૩ પસ્સિતબ્બં] સચ્છિકરોતિ, પઞ્ઞાય ચ અતિવિજ્ઝ પસ્સતિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ભદ્રો અસ્સાજાનીયો પતોદચ્છાયં દિસ્વા સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં ભદ્રં પુરિસાજાનીયં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો ન હેવ ખો સુણાતિ – ‘અમુકસ્મિં નામ ગામે વા નિગમે વા ઇત્થી વા પુરિસો વા દુક્ખિતો વા કાલઙ્કતો વા’તિ, અપિ ચ ખો સામં પસ્સતિ ઇત્થિં વા પુરિસં વા દુક્ખિતં વા કાલઙ્કતં વા. સો તેન સંવિજ્જતિ, સંવેગં આપજ્જતિ. સંવિગ્ગો યોનિસો પદહતિ. પહિતત્તો કાયેન ચેવ પરમસચ્ચં સચ્છિકરોતિ, પઞ્ઞાય ચ અતિવિજ્ઝ પસ્સતિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ભદ્રો અસ્સાજાનીયો લોમવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં ભદ્રં પુરિસાજાનીયં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો ન હેવ ખો સુણાતિ – ‘અમુકસ્મિં નામ ગામે વા નિગમે વા ઇત્થી વા પુરિસો વા દુક્ખિતો વા કાલઙ્કતો વા’તિ, નાપિ સામં પસ્સતિ ઇત્થિં વા પુરિસં વા દુક્ખિતં વા કાલઙ્કતં વા, અપિ ચ ખ્વસ્સ ઞાતિ વા સાલોહિતો વા દુક્ખિતો વા હોતિ કાલઙ્કતો વા. સો તેન સંવિજ્જતિ, સંવેગં આપજ્જતિ. સંવિગ્ગો યોનિસો પદહતિ. પહિતત્તો કાયેન ચેવ પરમસચ્ચં સચ્છિકરોતિ, પઞ્ઞાય ચ અતિવિજ્ઝ પસ્સતિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ભદ્રો અસ્સાજાનીયો ચમ્મવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં ભદ્રં પુરિસાજાનીયં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો ન હેવ ખો સુણાતિ – ‘અમુકસ્મિં નામ ગામે વા નિગમે વા ઇત્થી વા પુરિસો વા દુક્ખિતો વા કાલઙ્કતો વા’તિ, નાપિ સામં પસ્સતિ ઇત્થિં વા પુરિસં વા દુક્ખિતં વા કાલઙ્કતં વા, નાપિસ્સ ઞાતિ વા સાલોહિતો વા દુક્ખિતો વા હોતિ કાલઙ્કતો વા, અપિ ચ ખો સામઞ્ઞેવ ફુટ્ઠો હોતિ સારીરિકાહિ વેદનાહિ દુક્ખાહિ તિબ્બાહિ [તિપ્પાહિ (સી. પી.)] ખરાહિ કટુકાહિ અસાતાહિ અમનાપાહિ પાણહરાહિ. સો તેન સંવિજ્જતિ, સંવેગં આપજ્જતિ. સંવિગ્ગો યોનિસો પદહતિ. પહિતત્તો કાયેન ચેવ પરમસચ્ચં સચ્છિકરોતિ, પઞ્ઞાય ચ અતિવિજ્ઝ પસ્સતિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ભદ્રો અસ્સાજાનીયો અટ્ઠિવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં ભદ્રં પુરિસાજાનીયં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ભદ્રા પુરિસાજાનીયા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. નાગસુત્તં

૧૧૪. ‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો નાગો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સોતા ચ હોતિ, હન્તા ચ, ખન્તા ચ, ગન્તા ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સોતા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો યમેનં હત્થિદમ્મસારથિ કારણં કારેતિ – યદિ વા કતપુબ્બં યદિ વા અકતપુબ્બં – તં અટ્ઠિં કત્વા [અટ્ઠિકત્વા (સી. સ્યા. કં. પી.) અ. નિ. ૫.૧૪૦] મનસિ કત્વા સબ્બચેતસા [સબ્બં ચેતસો (સબ્બત્થ)] સમન્નાહરિત્વા ઓહિતસોતો સુણાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સોતા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો હન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો હત્થિમ્પિ હનતિ, હત્થારુહમ્પિ હનતિ, અસ્સમ્પિ હનતિ, અસ્સારુહમ્પિ હનતિ, રથમ્પિ હનતિ, રથિકમ્પિ હનતિ, પત્તિકમ્પિ હનતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો હન્તા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખન્તા હોતિ? ઇધ ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો ખમો હોતિ સત્તિપ્પહારાનં અસિપ્પહારાનં ઉસુપ્પહારાનં ફરસુપ્પહારાનં [‘‘ફરસુપ્પહારાન’’ન્તિ ઇદં પદં સ્યામપોત્થકે નત્થિ. મ. નિ. ૩.૨૧૭ પસ્સિતબ્બં] ભેરિપણવસઙ્ખતિણવનિન્નાદસદ્દાનં. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખન્તા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ગન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો યમેનં હત્થિદમ્મસારથિ દિસં પેસેતિ – યદિ વા ગતપુબ્બં યદિ વા અગતપુબ્બં – તં ખિપ્પમેવ ગન્તા હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ગન્તા હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો નાગો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ …પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતા ચ હોતિ, હન્તા ચ, ખન્તા ચ, ગન્તા ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે દેસિયમાને અટ્ઠિં કત્વા મનસિ કત્વા સબ્બચેતસા સમન્નાહરિત્વા ઓહિતસોતો ધમ્મં સુણાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉપ્પન્નં કામવિતક્કં નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ (હનતિ) [( ) નત્થિ સી. સ્યા. પી. પોત્થકેસુ. અ. નિ. ૪.૧૬૪ પટિપદાવગ્ગે ચતુત્થસુત્તે પન ‘‘સમેતી’’તિ પદં સબ્બત્થપિ દિસ્સતિ] બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ, ઉપ્પન્નં બ્યાપાદવિતક્કં…પે… ઉપ્પન્નં વિહિંસાવિતક્કં…પે… ઉપ્પન્નુપ્પન્ને પાપકે અકુસલે ધમ્મે નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ હનતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હન્તા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ સીતસ્સ ઉણ્હસ્સ જિઘચ્છાય પિપાસાય, ડંસમકસવાતાતપસરીસપસમ્ફસ્સાનં દુરુત્તાનં દુરાગતાનં વચનપથાનં ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અધિવાસકજાતિકો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખન્તા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ગન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યાયં દિસા અગતપુબ્બા ઇમિના દીઘેન અદ્ધુના યદિદં સબ્બસઙ્ખારસમથો સબ્બૂપધિપટિનિસ્સગ્ગો તણ્હાક્ખયો વિરાગો નિરોધો નિબ્બાનં, તં ખિપ્પઞ્ઞેવ ગન્તા હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ગન્તા હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. ચતુત્થં.

૫. ઠાનસુત્તં

૧૧૫. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, ઠાનાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? અત્થિ, ભિક્ખવે, ઠાનં અમનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ. અત્થિ, ભિક્ખવે, ઠાનં અમનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ. અત્થિ, ભિક્ખવે, ઠાનં મનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ. અત્થિ, ભિક્ખવે, ઠાનં મનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં [યદિદં (સ્યા. કં. ક.)] ઠાનં અમનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ – ઇદં, ભિક્ખવે, ઠાનં ઉભયેનેવ ન કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ [પઞ્ઞાયતિ (?)]. યમ્પિદં [યદિદં (ક.)] ઠાનં અમનાપં કાતું; ઇમિનાપિ નં [તં (સી. પી.) સ્યામપોત્થકે નત્થિ] ન કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ. યમ્પિદં ઠાનં કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ; ઇમિનાપિ નં [તં (પી.) સી. સ્યા. પોત્થકેસુ નત્થિ] ન કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ. ઇદં, ભિક્ખવે, ઠાનં ઉભયેનેવ ન કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં ઠાનં અમનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ – ઇમસ્મિં, ભિક્ખવે, ઠાને બાલો ચ પણ્ડિતો ચ વેદિતબ્બો પુરિસથામે પુરિસવીરિયે પુરિસપરક્કમે. ન, ભિક્ખવે, બાલો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘કિઞ્ચાપિ ખો ઇદં ઠાનં અમનાપં કાતું; અથ ચરહિદં ઠાનં કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતી’તિ. સો તં ઠાનં ન કરોતિ. તસ્સ તં ઠાનં અકયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ. પણ્ડિતો ચ ખો, ભિક્ખવે, ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘કિઞ્ચાપિ ખો ઇદં ઠાનં અમનાપં કાતું; અથ ચરહિદં ઠાનં કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતી’તિ. સો તં ઠાનં કરોતિ. તસ્સ તં ઠાનં કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં [યદિદં (સ્યા. કં.)] ઠાનં મનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ – ઇમસ્મિમ્પિ, ભિક્ખવે, ઠાને બાલો ચ પણ્ડિતો ચ વેદિતબ્બો પુરિસથામે પુરિસવીરિયે પુરિસપરક્કમે. ન, ભિક્ખવે, બાલો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘કિઞ્ચાપિ ખો ઇદં ઠાનં મનાપં કાતું; અથ ચરહિદં ઠાનં કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતી’તિ. સો તં ઠાનં કરોતિ. તસ્સ તં ઠાનં કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ. પણ્ડિતો ચ ખો, ભિક્ખવે, ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘કિઞ્ચાપિ ખો ઇદં ઠાનં મનાપં કાતું; અથ ચરહિદં ઠાનં કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતી’તિ. સો તં ઠાનં ન કરોતિ. તસ્સ તં ઠાનં અકયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં ઠાનં મનાપં કાતું, તઞ્ચ કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ – ઇદં, ભિક્ખવે, ઠાનં ઉભયેનેવ કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ. યમ્પિદં ઠાનં મનાપં કાતું, ઇમિનાપિ નં કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ; યમ્પિદં ઠાનં કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ, ઇમિનાપિ નં કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ. ઇદં, ભિક્ખવે, ઠાનં ઉભયેનેવ કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ ઠાનાની’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. અપ્પમાદસુત્તં

૧૧૬. ‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, ઠાનેહિ અપ્પમાદો કરણીયો. કતમેહિ ચતૂહિ? કાયદુચ્ચરિતં, ભિક્ખવે, પજહથ, કાયસુચરિતં ભાવેથ; તત્થ ચ મા પમાદત્થ. વચીદુચ્ચરિતં, ભિક્ખવે, પજહથ, વચીસુચરિતં ભાવેથ; તત્થ ચ મા પમાદત્થ. મનોદુચ્ચરિતં, ભિક્ખવે, પજહથ, મનોસુચરિતં ભાવેથ; તત્થ ચ મા પમાદત્થ. મિચ્છાદિટ્ઠિં, ભિક્ખવે, પજહથ, સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેથ; તત્થ ચ મા પમાદત્થ.

‘‘યતો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો કાયદુચ્ચરિતં પહીનં હોતિ કાયસુચરિતં ભાવિતં, વચીદુચ્ચરિતં પહીનં હોતિ વચીસુચરિતં ભાવિતં, મનોદુચ્ચરિતં પહીનં હોતિ મનોસુચરિતં ભાવિતં, મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીના હોતિ સમ્માદિટ્ઠિ ભાવિતા, સો ન ભાયતિ સમ્પરાયિકસ્સ મરણસ્સા’’તિ. છટ્ઠં.

૭. આરક્ખસુત્તં

૧૧૭. ‘‘ચતૂસુ, ભિક્ખવે, ઠાનેસુ અત્તરૂપેન અપ્પમાદો સતિ ચેતસો આરક્ખો કરણીયો. કતમેસુ ચતૂસુ? ‘મા મે રજનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં રજ્જી’તિ અત્તરૂપેન અપ્પમાદો સતિ ચેતસો આરક્ખો કરણીયો; ‘મા મે દોસનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં દુસ્સી’તિ અત્તરૂપેન અપ્પમાદો સતિ ચેતસો આરક્ખો કરણીયો; ‘મા મે મોહનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં મુય્હી’તિ અત્તરૂપેન અપ્પમાદો સતિ ચેતસો આરક્ખો કરણીયો; ‘મા મે મદનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં મજ્જી’તિ અત્તરૂપેન અપ્પમાદો સતિ ચેતસો આરક્ખો કરણીયો.

‘‘યતો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો રજનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં ન રજ્જતિ વીતરાગત્તા, દોસનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં ન દુસ્સતિ વીતદોસત્તા, મોહનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં ન મુય્હતિ વીતમોહત્તા, મદનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં ન મજ્જતિ વીતમદત્તા, સો ન છમ્ભતિ ન કમ્પતિ ન વેધતિ ન સન્તાસં આપજ્જતિ, ન ચ પન સમણવચનહેતુપિ ગચ્છતી’’તિ. સત્તમં.

૮. સંવેજનીયસુત્તં

૧૧૮. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, સદ્ધસ્સ કુલપુત્તસ્સ દસ્સનીયાનિ સંવેજનીયાનિ ઠાનાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? ‘ઇધ તથાગતો જાતો’તિ, ભિક્ખવે, સદ્ધસ્સ કુલપુત્તસ્સ દસ્સનીયં સંવેજનીયં ઠાનં. ‘ઇધ તથાગતો અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો’તિ, ભિક્ખવે, સદ્ધસ્સ કુલપુત્તસ્સ દસ્સનીયં સંવેજનીયં ઠાનં. ‘ઇધ તથાગતો અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તેસી’તિ, ભિક્ખવે, સદ્ધસ્સ કુલપુત્તસ્સ દસ્સનીયં સંવેજનીયં ઠાનં. ‘ઇધ તથાગતો અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બુતો’તિ, ભિક્ખવે, સદ્ધસ્સ કુલપુત્તસ્સ દસ્સનીયં સંવેજનીયં ઠાનં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ સદ્ધસ્સ કુલપુત્તસ્સ દસ્સનીયાનિ સંવેજનીયાનિ ઠાનાની’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પઠમભયસુત્તં

૧૧૯. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, ભયાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? જાતિભયં, જરાભયં, બ્યાધિભયં, મરણભયં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ ભયાની’’તિ. નવમં.

૧૦. દુતિયભયસુત્તં

૧૨૦. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, ભયાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? અગ્ગિભયં, ઉદકભયં, રાજભયં, ચોરભયં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ ભયાની’’તિ. દસમં.

કેસિવગ્ગો દુતિયો.

તસ્સુદ્દાનં –

કેસિ જવો પતોદો ચ, નાગો ઠાનેન પઞ્ચમં;

અપ્પમાદો ચ આરક્ખો, સંવેજનીયઞ્ચ દ્વે ભયાતિ.

(૧૩) ૩. ભયવગ્ગો

૧. અત્તાનુવાદસુત્તં

૧૨૧. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, ભયાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? અત્તાનુવાદભયં, પરાનુવાદભયં, દણ્ડભયં, દુગ્ગતિભયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, અત્તાનુવાદભયં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘અહઞ્ચેવ [અહઞ્ચે (?)] ખો પન કાયેન દુચ્ચરિતં ચરેય્યં, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરેય્યં, મનસા દુચ્ચરિતં ચરેય્યં, કિઞ્ચ તં યં મં [કિઞ્ચ તં મં (સી.), કિઞ્ચ મં (સ્યા. કં.), કિઞ્ચ તં કમ્મં (પી. ક.)] અત્તા સીલતો ન ઉપવદેય્યા’તિ! સો અત્તાનુવાદભયસ્સ ભીતો કાયદુચ્ચરિતં પહાય કાયસુચરિતં ભાવેતિ, વચીદુચ્ચરિતં પહાય વચીસુચરિતં ભાવેતિ, મનોદુચ્ચરિતં પહાય મનોસુચરિતં ભાવેતિ, સુદ્ધં અત્તાનં પરિહરતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, અત્તાનુવાદભયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, પરાનુવાદભયં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘અહઞ્ચેવ ખો પન કાયેન દુચ્ચરિતં ચરેય્યં, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરેય્યં, મનસા દુચ્ચરિતં ચરેય્યં, કિઞ્ચ તં યં મં પરે સીલતો ન ઉપવદેય્યુ’ન્તિ! સો પરાનુવાદભયસ્સ ભીતો કાયદુચ્ચરિતં પહાય કાયસુચરિતં ભાવેતિ, વચીદુચ્ચરિતં પહાય વચીસુચરિતં ભાવેતિ, મનોદુચ્ચરિતં પહાય મનોસુચરિતં ભાવેતિ, સુદ્ધં અત્તાનં પરિહરતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પરાનુવાદભયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, દણ્ડભયં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પસ્સતિ ચોરં આગુચારિં, રાજાનો ગહેત્વા વિવિધા કમ્મકારણા કારેન્તે, કસાહિપિ તાળેન્તે, વેત્તેહિપિ તાળેન્તે, અદ્ધદણ્ડકેહિપિ તાળેન્તે, હત્થમ્પિ છિન્દન્તે, પાદમ્પિ છિન્દન્તે, હત્થપાદમ્પિ છિન્દન્તે, કણ્ણમ્પિ છિન્દન્તે, નાસમ્પિ છિન્દન્તે, કણ્ણનાસમ્પિ છિન્દન્તે, બિલઙ્ગથાલિકમ્પિ કરોન્તે, સઙ્ખમુણ્ડિકમ્પિ કરોન્તે, રાહુમુખમ્પિ કરોન્તે, જોતિમાલિકમ્પિ કરોન્તે, હત્થપજ્જોતિકમ્પિ કરોન્તે, એરકવત્તિકમ્પિ કરોન્તે, ચીરકવાસિકમ્પિ કરોન્તે, એણેય્યકમ્પિ કરોન્તે, બલિસમંસિકમ્પિ કરોન્તે, કહાપણકમ્પિ કરોન્તે, ખારાપતચ્છિકમ્પિ કરોન્તે, પલિઘપરિવત્તિકમ્પિ કરોન્તે, પલાલપીઠકમ્પિ કરોન્તે, તત્તેનપિ તેલેન ઓસિઞ્ચન્તે, સુનખેહિપિ ખાદાપેન્તે, જીવન્તમ્પિ સૂલે ઉત્તાસેન્તે, અસિનાપિ સીસં છિન્દન્તે.

‘‘તસ્સ એવં હોતિ – ‘યથારૂપાનં ખો પાપકાનં કમ્માનં હેતુ ચોરં આગુચારિં રાજાનો ગહેત્વા વિવિધા કમ્મકારણા કારેન્તિ, કસાહિપિ તાળેન્તિ…પે… અસિનાપિ સીસં છિન્દન્તિ, અહઞ્ચેવ ખો પન એવરૂપં પાપકમ્મં કરેય્યં, મમ્પિ રાજાનો ગહેત્વા એવરૂપા વિવિધા કમ્મકારણા કારેય્યું, કસાહિપિ તાળેય્યું, વેત્તેહિપિ તાળેય્યું, અદ્ધદણ્ડકેહિપિ તાળેય્યું, હત્થમ્પિ છિન્દેય્યું, પાદમ્પિ છિન્દેય્યું, હત્થપાદમ્પિ છિન્દેય્યું, કણ્ણમ્પિ છિન્દેય્યું, નાસમ્પિ છિન્દેય્યું, કણ્ણનાસમ્પિ છિન્દેય્યું, બિલઙ્ગથાલિકમ્પિ કરેય્યું, સઙ્ખમુણ્ડિકમ્પિ કરેય્યું; રાહુમુખમ્પિ કરેય્યું, જોતિમાલિકમ્પિ કરેય્યું, હત્થપજ્જોતિકમ્પિ કરેય્યું, એરકવત્તિકમ્પિ કરેય્યું, ચીરકવાસિકમ્પિ કરેય્યું, એણેય્યકમ્પિ કરેય્યું, બલિસમંસિકમ્પિ કરેય્યું, કહાપણકમ્પિ કરેય્યું, ખારાપતચ્છિકમ્પિ કરેય્યું, પલિઘપરિવત્તિકમ્પિ કરેય્યું, પલાલપીઠકમ્પિ કરેય્યું, તત્તેનપિ તેલેન ઓસિઞ્ચેય્યું, સુનખેહિપિ ખાદાપેય્યું, જીવન્તમ્પિ સૂલે ઉત્તાસેય્યું, અસિનાપિ સીસં છિન્દેય્યુ’ન્તિ. સો દણ્ડભયસ્સ ભીતો ન પરેસં પાભતં વિલુમ્પન્તો ચરતિ. કાયદુચ્ચરિતં પહાય…પે… સુદ્ધં અત્તાનં પરિહરતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દણ્ડભયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, દુગ્ગતિભયં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘કાયદુચ્ચરિતસ્સ ખો પાપકો વિપાકો અભિસમ્પરાયં, વચીદુચ્ચરિતસ્સ પાપકો વિપાકો અભિસમ્પરાયં, મનોદુચ્ચરિતસ્સ પાપકો વિપાકો અભિસમ્પરાયં. અહઞ્ચેવ ખો પન કાયેન દુચ્ચરિતં ચરેય્યં, વાચાય દુચ્ચરિતં ચરેય્યં, મનસા દુચ્ચરિતં ચરેય્યં, કિઞ્ચ તં યાહં ન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ! સો દુગ્ગતિભયસ્સ ભીતો કાયદુચ્ચરિતં પહાય કાયસુચરિતં ભાવેતિ, વચીદુચ્ચરિતં પહાય વચીસુચરિતં ભાવેતિ, મનોદુચ્ચરિતં પહાય મનોસુચરિતં ભાવેતિ, સુદ્ધં અત્તાનં પરિહરતિ. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, દુગ્ગતિભયં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ ભયાની’’તિ. પઠમં.

૨. ઊમિભયસુત્તં

૧૨૨. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, ભયાનિ ઉદકોરોહન્તસ્સ [ઉદકોરોહન્તે (મ. નિ. ૨.૧૬૧)] પાટિકઙ્ખિતબ્બાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? ઊમિભયં, કુમ્ભીલભયં, આવટ્ટભયં, સુસુકાભયં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ ભયાનિ ઉદકોરોહન્તસ્સ પાટિકઙ્ખિતબ્બાનિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ ભયાનિ ઇધેકચ્ચસ્સ કુલપુત્તસ્સ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અગારસ્મા [સદ્ધા અગારસ્મા (સી. સ્યા. કં.)] અનગારિયં પબ્બજિતસ્સ [પબ્બજતો (સી.)] પાટિકઙ્ખિતબ્બાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? ઊમિભયં, કુમ્ભીલભયં, આવટ્ટભયં, સુસુકાભયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, ઊમિભયં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો કુલપુત્તો સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ – ‘ઓતિણ્ણોમ્હિ જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ, દુક્ખોતિણ્ણો દુક્ખપરેતો; અપ્પેવ નામ ઇમસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ અન્તકિરિયા પઞ્ઞાયેથા’તિ! તમેનં તથા પબ્બજિતં સમાનં સબ્રહ્મચારિનો ઓવદન્તિ અનુસાસન્તિ – ‘એવં તે અભિક્કમિતબ્બં, એવં તે પટિક્કમિતબ્બં, એવં તે આલોકેતબ્બં, એવં તે વિલોકેતબ્બં, એવં તે સમિઞ્જિતબ્બં, એવં તે પસારિતબ્બં, એવં તે સઙ્ઘાટિપત્તચીવરં ધારેતબ્બ’ન્તિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘મયં ખો પુબ્બે અગારિયભૂતા સમાના અઞ્ઞે ઓવદામપિ અનુસાસામપિ. ઇમે પનમ્હાકં પુત્તમત્તા મઞ્ઞે નત્તમત્તા મઞ્ઞે ઓવદિતબ્બં અનુસાસિતબ્બં મઞ્ઞન્તી’તિ. સો કુપિતો અનત્તમનો સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઊમિભયસ્સ ભીતો સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તો. ઊમિભયન્તિ ખો, ભિક્ખવે, કોધૂપાયાસસ્સેતં અધિવચનં. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ઊમિભયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, કુમ્ભીલભયં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો કુલપુત્તો સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ – ‘ઓતિણ્ણોમ્હિ જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ, દુક્ખોતિણ્ણો દુક્ખપરેતો; અપ્પેવ નામ ઇમસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ અન્તકિરિયા પઞ્ઞાયેથા’તિ! તમેનં તથા પબ્બજિતં સમાનં સબ્રહ્મચારિનો ઓવદન્તિ અનુસાસન્તિ – ‘ઇદં તે ખાદિતબ્બં, ઇદં તે ન ખાદિતબ્બં, ઇદં તે ભુઞ્જિતબ્બં, ઇદં તે ન ભુઞ્જિતબ્બં, ઇદં તે સાયિતબ્બં, ઇદં તે ન સાયિતબ્બં, ઇદં તે પાતબ્બં, ઇદં તે ન પાતબ્બં, કપ્પિયં તે ખાદિતબ્બં, અકપ્પિયં તે ન ખાદિતબ્બં, કપ્પિયં તે ભુઞ્જિતબ્બં, અકપ્પિયં તે ન ભુઞ્જિતબ્બં, કપ્પિયં તે સાયિતબ્બં, અકપ્પિયં તે ન સાયિતબ્બં, કપ્પિયં તે પાતબ્બં, અકપ્પિયં તે ન પાતબ્બં, કાલે તે ખાદિતબ્બં, વિકાલે તે ન ખાદિતબ્બં, કાલે તે ભુઞ્જિતબ્બં, વિકાલે તે ન ભુઞ્જિતબ્બં, કાલે તે સાયિતબ્બં, વિકાલે તે ન સાયિતબ્બં, કાલે તે પાતબ્બં, વિકાલે તે ન પાતબ્બ’ન્તિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘મયં ખો પુબ્બે અગારિયભૂતા સમાના યં ઇચ્છામ તં ખાદામ, યં ન ઇચ્છામ ન તં ખાદામ; યં ઇચ્છામ તં ભુઞ્જામ, યં ન ઇચ્છામ ન તં ભુઞ્જામ; યં ઇચ્છામ તં સાયામ, યં ન ઇચ્છામ ન તં સાયામ; યં ઇચ્છામ તં પિવામ, યં ન ઇચ્છામ ન તં પિવામ; કપ્પિયમ્પિ ખાદામ અકપ્પિયમ્પિ ખાદામ કપ્પિયમ્પિ ભુઞ્જામ અકપ્પિયમ્પિ ભુઞ્જામ કપ્પિયમ્પિ સાયામ અકપ્પિયમ્પિ સાયામ કપ્પિયમ્પિ પિવામ અકપ્પિયમ્પિ પિવામ, કાલેપિ ખાદામ વિકાલેપિ ખાદામ કાલેપિ ભુઞ્જામ વિકાલેપિ ભુઞ્જામ કાલેપિ સાયામ વિકાલેપિ સાયામ કાલેપિ પિવામ વિકાલેપિ પિવામ; યમ્પિ નો સદ્ધા ગહપતિકા દિવા વિકાલે પણીતં ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા દેન્તિ, તત્રપિમે [તત્થપિમે (મ. નિ. ૨.૧૬૩)] મુખાવરણં મઞ્ઞે કરોન્તી’તિ. સો કુપિતો અનત્તમનો સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કુમ્ભીલભયસ્સ ભીતો સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તો. કુમ્ભીલભયન્તિ ખો, ભિક્ખવે, ઓદરિકત્તસ્સેતં અધિવચનં. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કુમ્ભીલભયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, આવટ્ટભયં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો કુલપુત્તો સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ – ‘ઓતિણ્ણોમ્હિ જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ, દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ દુક્ખોતિણ્ણો દુક્ખપરેતો; અપ્પેવ નામ ઇમસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ અન્તકિરિયા પઞ્ઞાયેથા’તિ! સો એવં પબ્બજિતો સમાનો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય પવિસતિ અરક્ખિતેનેવ કાયેન અરક્ખિતાય વાચાય અરક્ખિતેન ચિત્તેન અનુપટ્ઠિતાય સતિયા અસંવુતેહિ ઇન્દ્રિયેહિ. સો તત્થ પસ્સતિ ગહપતિં વા ગહપતિપુત્તં વા પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતં સમઙ્ગીભૂતં પરિચારયમાનં. તસ્સ એવં હોતિ – ‘મયં ખો પુબ્બે અગારિયભૂતા સમાના પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતા સમઙ્ગીભૂતા પરિચારિમ્હા; સંવિજ્જન્તિ ખો પન મે કુલે ભોગા. સક્કા ભોગે ચ ભુઞ્જિતું પુઞ્ઞાનિ ચ કાતું. યંનૂનાહં સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તિત્વા ભોગે ચ ભુઞ્જેય્યં પુઞ્ઞાનિ ચ કરેય્ય’ન્તિ! સો સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ આવટ્ટભયસ્સ ભીતો સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તો. આવટ્ટભયન્તિ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચન્નેતં કામગુણાનં અધિવચનં. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, આવટ્ટભયં.

‘‘કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, સુસુકાભયં? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો કુલપુત્તો સદ્ધા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતો હોતિ – ‘ઓતિણ્ણોમ્હિ જાતિયા જરાય મરણેન સોકેહિ પરિદેવેહિ દુક્ખેહિ દોમનસ્સેહિ ઉપાયાસેહિ, દુક્ખોતિણ્ણો દુક્ખપરેતો; અપ્પેવ નામ ઇમસ્સ કેવલસ્સ દુક્ખક્ખન્ધસ્સ અન્તકિરિયા પઞ્ઞાયેથા’તિ! સો એવં પબ્બજિતો સમાનો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય ગામં વા નિગમં વા પિણ્ડાય પવિસતિ અરક્ખિતેનેવ કાયેન અરક્ખિતાય વાચાય અરક્ખિતેન ચિત્તેન અનુપટ્ઠિતાય સતિયા અસંવુતેહિ ઇન્દ્રિયેહિ. સો તત્થ પસ્સતિ માતુગામં દુન્નિવત્થં વા દુપ્પારુતં વા. તસ્સ માતુગામં દિસ્વા દુન્નિવત્થં વા દુપ્પારુતં વા રાગો ચિત્તં અનુદ્ધંસેતિ. સો રાગાનુદ્ધંસિતેન ચિત્તેન સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તતિ. અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સુસુકાભયસ્સ ભીતો સિક્ખં પચ્ચક્ખાય હીનાયાવત્તો. સુસુકાભયન્તિ ખો, ભિક્ખવે, માતુગામસ્સેતં અધિવચનં. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, સુસુકાભયં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ ભયાનિ ઇધેકચ્ચસ્સ કુલપુત્તસ્સ ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજિતસ્સ પાટિકઙ્ખિતબ્બાની’’તિ. દુતિયં.

૩. પઠમનાનાકરણસુત્તં

૧૨૩. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? [કથા. ૬૭૧ આદયો] ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો તદસ્સાદેતિ, તં નિકામેતિ, તેન ચ વિત્તિં આપજ્જતિ. તત્થ ઠિતો તદધિમુત્તો તબ્બહુલવિહારી અપરિહીનો કાલં કુરુમાનો બ્રહ્મકાયિકાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતિ. બ્રહ્મકાયિકાનં, ભિક્ખવે, દેવાનં કપ્પો આયુપ્પમાણં. તત્થ પુથુજ્જનો યાવતાયુકં ઠત્વા યાવતકં તેસં દેવાનં આયુપ્પમાણં તં સબ્બં ખેપેત્વા નિરયમ્પિ ગચ્છતિ તિરચ્છાનયોનિમ્પિ ગચ્છતિ પેત્તિવિસયમ્પિ ગચ્છતિ. ભગવતો પન સાવકો તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા યાવતકં તેસં દેવાનં આયુપ્પમાણં તં સબ્બં ખેપેત્વા તસ્મિંયેવ ભવે પરિનિબ્બાયતિ. અયં ખો, ભિક્ખવે, વિસેસો અયં અધિપ્પયાસો ઇદં નાનાકરણં સુતવતો અરિયસાવકસ્સ અસ્સુતવતા પુથુજ્જનેન, યદિદં ગતિયા ઉપપત્તિયા સતિ [યદિદં ચુતિયા ઉપપત્તિયા ચાતિ (ક.) અ. નિ. ૩.૧૧૭ પસ્સિતબ્બં].

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા અજ્ઝત્તં સમ્પસાદનં ચેતસો એકોદિભાવં અવિતક્કં અવિચારં સમાધિજં પીતિસુખં દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો તદસ્સાદેતિ, તં નિકામેતિ, તેન ચ વિત્તિં આપજ્જતિ. તત્થ ઠિતો તદધિમુત્તો તબ્બહુલવિહારી અપરિહીનો કાલં કુરુમાનો આભસ્સરાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતિ. આભસ્સરાનં, ભિક્ખવે, દેવાનં દ્વે કપ્પા આયુપ્પમાણં. તત્થ પુથુજ્જનો યાવતાયુકં ઠત્વા યાવતકં તેસં દેવાનં આયુપ્પમાણં તં સબ્બં ખેપેત્વા નિરયમ્પિ ગચ્છતિ તિરચ્છાનયોનિમ્પિ ગચ્છતિ પેત્તિવિસયમ્પિ ગચ્છતિ. ભગવતો પન સાવકો તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા યાવતકં તેસં દેવાનં આયુપ્પમાણં તં સબ્બં ખેપેત્વા તસ્મિંયેવ ભવે પરિનિબ્બાયતિ. અયં ખો, ભિક્ખવે, વિસેસો અયં અધિપ્પયાસો ઇદં નાનાકરણં સુતવતો અરિયસાવકસ્સ અસ્સુતવતા પુથુજ્જનેન, યદિદં ગતિયા ઉપપત્તિયા સતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો પીતિયા ચ વિરાગા ઉપેક્ખકો ચ વિહરતિ સતો ચ સમ્પજાનો સુખઞ્ચ કાયેન પટિસંવેદેતિ યં તં અરિયા આચિક્ખન્તિ – ‘ઉપેક્ખકો સતિમા સુખવિહારી’તિ તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો તદસ્સાદેતિ, તં નિકામેતિ, તેન ચ વિત્તિં આપજ્જતિ. તત્થ ઠિતો તદધિમુત્તો તબ્બહુલવિહારી અપરિહીનો, કાલં કુરુમાનો સુભકિણ્હાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતિ. સુભકિણ્હાનં, ભિક્ખવે, દેવાનં ચત્તારો કપ્પા આયુપ્પમાણં. તત્થ પુથુજ્જનો યાવતાયુકં ઠત્વા યાવતકં તેસં દેવાનં આયુપ્પમાણં તં સબ્બં ખેપેત્વા નિરયમ્પિ ગચ્છતિ તિરચ્છાનયોનિમ્પિ ગચ્છતિ પેત્તિવિસયમ્પિ ગચ્છતિ. ભગવતો પન સાવકો તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા યાવતકં તેસં દેવાનં આયુપ્પમાણં તં સબ્બં ખેપેત્વા તસ્મિંયેવ ભવે પરિનિબ્બાયતિ. અયં ખો, ભિક્ખવે, વિસેસો અયં અધિપ્પયાસો ઇદં નાનાકરણં સુતવતો અરિયસાવકસ્સ અસ્સુતવતા પુથુજ્જનેન, યદિદં ગતિયા ઉપપત્તિયા સતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો સુખસ્સ ચ પહાના દુક્ખસ્સ ચ પહાના પુબ્બેવ સોમનસ્સદોમનસ્સાનં અત્થઙ્ગમા અદુક્ખમસુખં ઉપેક્ખાસતિપારિસુદ્ધિં ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો તદસ્સાદેતિ, તં નિકામેતિ, તેન ચ વિત્તિં આપજ્જતિ. તત્થ ઠિતો તદધિમુત્તો તબ્બહુલવિહારી અપરિહીનો કાલં કુરુમાનો વેહપ્ફલાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતિ. વેહપ્ફલાનં, ભિક્ખવે, દેવાનં પઞ્ચ કપ્પસતાનિ આયુપ્પમાણં. તત્થ પુથુજ્જનો યાવતાયુકં ઠત્વા યાવતકં તેસં દેવાનં આયુપ્પમાણં તં સબ્બં ખેપેત્વા નિરયમ્પિ ગચ્છતિ તિરચ્છાનયોનિમ્પિ ગચ્છતિ પેત્તિવિસયમ્પિ ગચ્છતિ. ભગવતો પન સાવકો તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા યાવતકં તેસં દેવાનં આયુપ્પમાણં તં સબ્બં ખેપેત્વા તસ્મિંયેવ ભવે પરિનિબ્બાયતિ. અયં ખો, ભિક્ખવે, વિસેસો અયં અધિપ્પયાસો ઇદં નાનાકરણં સુતવતો અરિયસાવકસ્સ અસ્સુતવતા પુથુજ્જનેન, યદિદં ગતિયા ઉપપત્તિયા સતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. દુતિયનાનાકરણસુત્તં

૧૨૪. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો યદેવ તત્થ હોતિ રૂપગતં વેદનાગતં સઞ્ઞાગતં સઙ્ખારગતં વિઞ્ઞાણગતં, તે ધમ્મે અનિચ્ચતો દુક્ખતો રોગતો ગણ્ડતો સલ્લતો અઘતો આબાધતો પરતો પલોકતો સુઞ્ઞતો અનત્તતો સમનુપસ્સતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુદ્ધાવાસાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતિ. અયં, ભિક્ખવે, ઉપપત્તિ અસાધારણા પુથુજ્જનેહિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં…પે… તતિયં ઝાનં…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો યદેવ તત્થ હોતિ રૂપગતં વેદનાગતં સઞ્ઞાગતં સઙ્ખારગતં વિઞ્ઞાણગતં, તે ધમ્મે અનિચ્ચતો દુક્ખતો રોગતો ગણ્ડતો સલ્લતો અઘતો આબાધતો પરતો પલોકતો સુઞ્ઞતો અનત્તતો સમનુપસ્સતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુદ્ધાવાસાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતિ. અયં, ભિક્ખવે, ઉપપત્તિ અસાધારણા પુથુજ્જનેહિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમમેત્તાસુત્તં

૧૨૫. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ, તથા દુતિયં તથા તતિયં તથા ચતુત્થં. ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન ફરિત્વા વિહરતિ. સો તદસ્સાદેતિ, તં નિકામેતિ, તેન ચ વિત્તિં આપજ્જતિ. તત્થ ઠિતો તદધિમુત્તો તબ્બહુલવિહારી અપરિહીનો કાલં કુરુમાનો બ્રહ્મકાયિકાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતિ. બ્રહ્મકાયિકાનં, ભિક્ખવે, દેવાનં કપ્પો આયુપ્પમાણં. તત્થ પુથુજ્જનો યાવતાયુકં ઠત્વા યાવતકં તેસં દેવાનં આયુપ્પમાણં તં સબ્બં ખેપેત્વા નિરયમ્પિ ગચ્છતિ તિરચ્છાનયોનિમ્પિ ગચ્છતિ પેત્તિવિસયમ્પિ ગચ્છતિ. ભગવતો પન સાવકો તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા યાવતકં તેસં દેવાનં આયુપ્પમાણં તં સબ્બં ખેપેત્વા તસ્મિંયેવ ભવે પરિનિબ્બાયતિ. અયં ખો, ભિક્ખવે, વિસેસો અયં અધિપ્પયાસો ઇદં નાનાકરણં સુતવતો અરિયસાવકસ્સ અસ્સુતવતા પુથુજ્જનેન, યદિદં ગતિયા ઉપપત્તિયા સતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો કરુણાસહગતેન ચેતસા…પે… મુદિતાસહગતેન ચેતસા…પે… ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ, તથા દુતિયં તથા તતિયં તથા ચતુત્થં. ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન ફરિત્વા વિહરતિ. સો તદસ્સાદેતિ, તં નિકામેતિ, તેન ચ વિત્તિં આપજ્જતિ. તત્થ ઠિતો તદધિમુત્તો તબ્બહુલવિહારી અપરિહીનો કાલં કુરુમાનો આભસ્સરાનં [સ્યામપોત્થકે પન કરુણાદયો તયો વિહારા આભસ્સરાદીહિ તીહિ વિસું વિસું યોજેત્વા પરિપુણ્ણમેવ દસ્સિતં] દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતિ. આભસ્સરાનં, ભિક્ખવે, દેવાનં દ્વે કપ્પા આયુપ્પમાણં…પે… સુભકિણ્હાનં [સ્યામપોત્થકે પન કરુણાદયો તયો વિહારા આભસ્સરાદીહિ તીહિ વિસું વિસું યોજેત્વા પરિપુણ્ણમેવ દસ્સિતં] દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતિ. સુભકિણ્હાનં, ભિક્ખવે, દેવાનં ચત્તારો કપ્પા આયુપ્પમાણં…પે… વેહપ્ફલાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતિ. વેહપ્ફલાનં, ભિક્ખવે, દેવાનં પઞ્ચ કપ્પસતાનિ આયુપ્પમાણં. તત્થ પુથુજ્જનો યાવતાયુકં ઠત્વા યાવતકં તેસં દેવાનં આયુપ્પમાણં તં સબ્બં ખેપેત્વા નિરયમ્પિ ગચ્છતિ તિરચ્છાનયોનિમ્પિ ગચ્છતિ પેત્તિવિસયમ્પિ ગચ્છતિ. ભગવતો પન સાવકો તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા યાવતકં તેસં દેવાનં આયુપ્પમાણં તં સબ્બં ખેપેત્વા તસ્મિંયેવ ભવે પરિનિબ્બાયતિ. અયં ખો, ભિક્ખવે, વિસેસો અયં અધિપ્પયાસો ઇદં નાનાકરણં સુતવતો અરિયસાવકસ્સ અસ્સુતવતા પુથુજ્જનેન, યદિદં ગતિયા ઉપપત્તિયા સતિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયમેત્તાસુત્તં

૧૨૬. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો મેત્તાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ, તથા દુતિયં તથા તતિયં તથા ચતુત્થં. ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં મેત્તાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન ફરિત્વા વિહરતિ. સો યદેવ તત્થ હોતિ રૂપગતં વેદનાગતં સઞ્ઞાગતં સઙ્ખારગતં વિઞ્ઞાણગતં તે ધમ્મે અનિચ્ચતો દુક્ખતો રોગતો ગણ્ડતો સલ્લતો અઘતો આબાધતો પરતો પલોકતો સુઞ્ઞતો અનત્તતો સમનુપસ્સતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુદ્ધાવાસાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતિ. અયં, ભિક્ખવે, ઉપપત્તિ અસાધારણા પુથુજ્જનેહિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો પુગ્ગલો કરુણા…પે… મુદિતા…પે… ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા એકં દિસં ફરિત્વા વિહરતિ, તથા દુતિયં તથા તતિયં તથા ચતુત્થં. ઇતિ ઉદ્ધમધો તિરિયં સબ્બધિ સબ્બત્તતાય સબ્બાવન્તં લોકં ઉપેક્ખાસહગતેન ચેતસા વિપુલેન મહગ્ગતેન અપ્પમાણેન અવેરેન અબ્યાપજ્જેન ફરિત્વા વિહરતિ. સો યદેવ તત્થ હોતિ રૂપગતં વેદનાગતં સઞ્ઞાગતં સઙ્ખારગતં વિઞ્ઞાણગતં તે ધમ્મે અનિચ્ચતો દુક્ખતો રોગતો ગણ્ડતો સલ્લતો અઘતો આબાધતો પરતો પલોકતો સુઞ્ઞતો અનત્તતો સમનુપસ્સતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુદ્ધાવાસાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જતિ. અયં, ભિક્ખવે, ઉપપત્તિ અસાધારણા પુથુજ્જનેહિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. છટ્ઠં.

૭. પઠમતથાગતઅચ્છરિયસુત્તં

૧૨૭. ‘‘તથાગતસ્સ, ભિક્ખવે, અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પાતુભાવા ચત્તારો અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા [અબ્ભુતધમ્મા (સ્યા. કં. ક.)] પાતુભવન્તિ. કતમે ચત્તારો? યદા, ભિક્ખવે, બોધિસત્તો તુસિતા કાયા ચવિત્વા સતો સમ્પજાનો માતુકુચ્છિં ઓક્કમતિ, અથ સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય અપ્પમાણો ઉળારો ઓભાસો પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવં. યાપિ તા લોકન્તરિકા અઘા અસંવુતા અન્ધકારા અન્ધકારતિમિસા યત્થપિમેસં [યત્થિમેસં (સી. સ્યા. કં.)] ચન્દિમસૂરિયાનં એવંમહિદ્ધિકાનં એવંમહાનુભાવાનં આભા નાનુભોન્તિ, તત્થપિ અપ્પમાણો ઉળારો ઓભાસો પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવં. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ તેનોભાસેન અઞ્ઞમઞ્ઞં સઞ્જાનન્તિ – ‘અઞ્ઞેપિ કિર, ભો, સન્તિ સત્તા ઇધૂપપન્ના’તિ. તથાગતસ્સ, ભિક્ખવે, અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પાતુભાવા અયં પઠમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો [અબ્ભુતધમ્મો (સ્યા. કં. ક.)] પાતુભવતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, યદા બોધિસત્તો સતો સમ્પજાનો માતુકુચ્છિમ્હા નિક્ખમતિ, અથ સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય અપ્પમાણો ઉળારો ઓભાસો પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવં. યાપિ તા લોકન્તરિકા અઘા અસંવુતા અન્ધકારા અન્ધકારતિમિસા યત્થપિમેસં ચન્દિમસૂરિયાનં એવંમહિદ્ધિકાનં એવંમહાનુભાવાનં આભા નાનુભોન્તિ, તત્થપિ અપ્પમાણો ઉળારો ઓભાસો પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવં. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ તેનોભાસેન અઞ્ઞમઞ્ઞં સઞ્જાનન્તિ – ‘અઞ્ઞેપિ કિર, ભો, સન્તિ સત્તા ઇધૂપપન્ના’તિ. તથાગતસ્સ, ભિક્ખવે, અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પાતુભાવા અયં દુતિયો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો પાતુભવતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, યદા તથાગતો અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુજ્ઝતિ, અથ સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય અપ્પમાણો ઉળારો ઓભાસો પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવં. યાપિ તા લોકન્તરિકા અઘા અસંવુતા અન્ધકારા અન્ધકારતિમિસા યત્થપિમેસં ચન્દિમસૂરિયાનં એવંમહિદ્ધિકાનં એવંમહાનુભાવાનં આભા નાનુભોન્તિ, તત્થપિ અપ્પમાણો ઉળારો ઓભાસો પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવં. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ તેનોભાસેન અઞ્ઞમઞ્ઞં સઞ્જાનન્તિ – ‘અઞ્ઞેપિ કિર, ભો, સન્તિ સત્તા ઇધૂપપન્ના’તિ. તથાગતસ્સ, ભિક્ખવે, અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પાતુભાવા અયં તતિયો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો પાતુભવતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, યદા તથાગતો અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તેતિ, અથ સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય અપ્પમાણો ઉળારો ઓભાસો પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવં. યાપિ તા લોકન્તરિકા અઘા અસંવુતા અન્ધકારા અન્ધકારતિમિસા યત્થપિમેસં ચન્દિમસૂરિયાનં એવંમહિદ્ધિકાનં એવંમહાનુભાવાનં આભા નાનુભોન્તિ, તત્થપિ અપ્પમાણો ઉળારો ઓભાસો પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવં. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ તેનોભાસેન અઞ્ઞમઞ્ઞં સઞ્જાનન્તિ – ‘અઞ્ઞેપિ કિર, ભો, સન્તિ સત્તા ઇધૂપપન્ના’તિ. તથાગતસ્સ, ભિક્ખવે, અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પાતુભાવા અયં ચતુત્થો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો પાતુભવતિ. તથાગતસ્સ, ભિક્ખવે, અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પાતુભાવા ઇમે ચત્તારો અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા પાતુભવન્તી’’તિ. સત્તમં.

૮. દુતિયતથાગતઅચ્છરિયસુત્તં

૧૨૮. ‘‘તથાગતસ્સ, ભિક્ખવે, અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પાતુભાવા ચત્તારો અચ્છરિયા અબ્ભુતા ધમ્મા પાતુભવન્તિ. કતમે ચત્તારો? આલયારામા [આલયરામા (અઞ્ઞસુત્તેસુ)], ભિક્ખવે, પજા આલયરતા આલયસમ્મુદિતા; સા તથાગતેન અનાલયે ધમ્મે દેસિયમાને સુસ્સૂસતિ સોતં ઓદહતિ અઞ્ઞા ચિત્તં ઉપટ્ઠપેતિ. તથાગતસ્સ, ભિક્ખવે, અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પાતુભાવા અયં પઠમો અચ્છરિયો અબ્ભુતો ધમ્મો પાતુભવતિ.