(૧૧) ૧. વલાહકવગ્ગો

૧. પઠમવલાહકસુત્તં

૧૦૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, વલાહકા. કતમે ચત્તારો? ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, વસ્સિતા નો ગજ્જિતા, નેવ ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, ગજ્જિતા ચ વસ્સિતા ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વલાહકા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વલાહકૂપમા [પુ. પ. ૧૫૭] પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, વસ્સિતા નો ગજ્જિતા, નેવ ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, ગજ્જિતા ચ વસ્સિતા ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા હોતિ નો વસ્સિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ભાસિતા હોતિ, નો કત્તા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો ગજ્જિતા, નો વસ્સિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વસ્સિતા હોતિ, નો ગજ્જિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો કત્તા હોતિ, નો ભાસિતા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વસ્સિતા હોતિ, નો ગજ્જિતા. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો વસ્સિતા, નો ગજ્જિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો નેવ ભાસિતા હોતિ, નો કત્તા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો નેવ ગજ્જિતા [નેવ ગજ્જિતા હોતિ (ક.)], નો વસ્સિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા ચ હોતિ વસ્સિતા ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ભાસિતા ચ હોતિ કત્તા ચ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા ચ હોતિ વસ્સિતા ચ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો ગજ્જિતા ચ [ગજ્જિતા ચ હોતિ (ક.)] વસ્સિતા ચ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વલાહકૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. પઠમં.

૨. દુતિયવલાહકસુત્તં

૧૦૨. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, વલાહકા. કતમે ચત્તારો? ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, વસ્સિતા નો ગજ્જિતા, નેવ ગજ્જિતા નો વસ્સિતા ગજ્જિતા ચ વસ્સિતા ચ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વલાહકા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વલાહકૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, વસ્સિતા નો ગજ્જિતા, નેવ ગજ્જિતા નો વસ્સિતા, ગજ્જિતા ચ વસ્સિતા ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખસમુદયો’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધો’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો ગજ્જિતા, નો વસ્સિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વસ્સિતા હોતિ, નો ગજ્જિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં ન પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વસ્સિતા હોતિ, નો ગજ્જિતા. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો વસ્સિતા, નો ગજ્જિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો નેવ ધમ્મં પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ ગજ્જિતા હોતિ, નો વસ્સિતા. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો નેવ ગજ્જિતા, નો વસ્સિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા ચ હોતિ વસ્સિતા ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગજ્જિતા ચ હોતિ વસ્સિતા ચ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, વલાહકો ગજ્જિતા ચ વસ્સિતા ચ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો વલાહકૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. દુતિયં.

૩. કુમ્ભસુત્તં

૧૦૩. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, કુમ્ભા. કતમે ચત્તારો? તુચ્છો પિહિતો, પૂરો વિવટો, તુચ્છો વિવટો, પૂરો પિહિતો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો કુમ્ભા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો કુમ્ભૂપમા [પુ. પ. ૧૬૦] પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? તુચ્છો પિહિતો, પૂરો વિવટો, તુચ્છો વિવટો, પૂરો પિહિતો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો તુચ્છો હોતિ પિહિતો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો તુચ્છો હોતિ પિહિતો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, કુમ્ભો તુચ્છો પિહિતો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પૂરો હોતિ વિવટો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પૂરો હોતિ વિવટો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, કુમ્ભો પૂરો વિવટો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો તુચ્છો હોતિ વિવટો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો તુચ્છો હોતિ વિવટો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, કુમ્ભો તુચ્છો વિવટો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પૂરો હોતિ પિહિતો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પૂરો હોતિ પિહિતો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, કુમ્ભો પૂરો પિહિતો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો કુમ્ભૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. ઉદકરહદસુત્તં

૧૦૪. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, ઉદકરહદા. કતમે ચત્તારો? ઉત્તાનો ગમ્ભીરોભાસો, ગમ્ભીરો ઉત્તાનોભાસો, ઉત્તાનો ઉત્તાનોભાસો, ગમ્ભીરો ગમ્ભીરોભાસો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ઉદકરહદા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ઉદકરહદૂપમા [પુ. પ. ૧૬૧] પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઉત્તાનો ગમ્ભીરોભાસો, ગમ્ભીરો ઉત્તાનોભાસો, ઉત્તાનો ઉત્તાનોભાસો, ગમ્ભીરો ગમ્ભીરોભાસો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઉત્તાનો હોતિ ગમ્ભીરોભાસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઉત્તાનો હોતિ ગમ્ભીરોભાસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ઉદકરહદો ઉત્તાનો ગમ્ભીરોભાસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગમ્ભીરો હોતિ ઉત્તાનોભાસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગમ્ભીરો હોતિ ઉત્તાનોભાસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ઉદકરહદો ગમ્ભીરો ઉત્તાનોભાસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઉત્તાનો હોતિ ઉત્તાનોભાસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઉત્તાનો હોતિ ઉત્તાનોભાસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ઉદકરહદો ઉત્તાનો ઉત્તાનોભાસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગમ્ભીરો હોતિ ગમ્ભીરોભાસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગમ્ભીરો હોતિ ગમ્ભીરોભાસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ઉદકરહદો ગમ્ભીરો ગમ્ભીરોભાસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ઉદકરહદૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. ચતુત્થં.

૫. અમ્બસુત્તં

૧૦૫. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, અમ્બાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? આમં પક્કવણ્ણિ [પક્કવણ્ણી (પુ. પ. ૧૫૯)], પક્કં આમવણ્ણિ [આમવણ્ણી (સી. સ્યા. કં. પી.)], આમં આમવણ્ણિ, પક્કં પક્કવણ્ણિ – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ અમ્બાનિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો અમ્બૂપમા [પક્કવણ્ણી (પુ. પ. ૧૫૯)] પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? આમો પક્કવણ્ણી, પક્કો આમવણ્ણી, આમો આમવણ્ણી, પક્કો પક્કવણ્ણી.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આમો હોતિ પક્કવણ્ણી? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આમો હોતિ પક્કવણ્ણી. સેય્યથાપિ તં, ભિક્ખવે, અમ્બં આમં પક્કવણ્ણિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પક્કો હોતિ આમવણ્ણી? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પક્કો હોતિ આમવણ્ણી. સેય્યથાપિ તં, ભિક્ખવે, અમ્બં પક્કં આમવણ્ણિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આમો હોતિ આમવણ્ણી? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ ન પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આમો હોતિ આમવણ્ણી. સેય્યથાપિ તં, ભિક્ખવે, અમ્બં આમં આમવણ્ણિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પક્કો હોતિ પક્કવણ્ણી? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચસ્સ પુગ્ગલસ્સ પાસાદિકં હોતિ અભિક્કન્તં પટિક્કન્તં આલોકિતં વિલોકિતં સમિઞ્જિતં પસારિતં સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પક્કો હોતિ પક્કવણ્ણી. સેય્યથાપિ તં, ભિક્ખવે, અમ્બં પક્કં પક્કવણ્ણિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો અમ્બૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયઅમ્બસુત્તં

(છટ્ઠં ઉત્તાનત્થમેવાતિ અટ્ઠકથાયં દસ્સિતં, પાળિપોત્થકેસુ પન કત્થચિપિ ન દિસ્સતિ.) [( ) ‘‘છટ્ઠં ઉક્કાનત્થમેવા’’તિ અટ્ઠકથાયં દસ્સિતં, પાળિપોત્થકેસુ પન કત્થચિપિ ન દિસ્સતિ. ‘‘… આમં પક્કોભાસં, પક્કં આમોભાસ’’ન્તિઆદિના પાઠો ભવેય્ય]

૭. મૂસિકસુત્તં

૧૦૭. ‘‘ચતસ્સો ઇમા, ભિક્ખવે, મૂસિકા. કતમા ચતસ્સો? ગાધં કત્તા નો વસિતા, વસિતા નો ગાધં કત્તા, નેવ ગાધં કત્તા નો વસિતા, ગાધં કત્તા ચ વસિતા ચ – ઇમા ખો, ભિક્ખવે, ચતસ્સો મૂસિકા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો મૂસિકૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ગાધં કત્તા નો વસિતા, વસિતા નો ગાધં કત્તા, નેવ ગાધં કત્તા નો વસિતા, ગાધં કત્તા ચ વસિતા ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગાધં કત્તા હોતિ નો વસિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગાધં કત્તા હોતિ, નો વસિતા. સેય્યથાપિ સા, ભિક્ખવે, મૂસિકા ગાધં કત્તા, નો વસિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વસિતા હોતિ, નો ગાધં કત્તા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં ન પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો વસિતા હોતિ, નો ગાધં કત્તા. સેય્યથાપિ સા, ભિક્ખવે, મૂસિકા વસિતા હોતિ, નો ગાધં કત્તા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં, પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ ગાધં કત્તા હોતિ નો વસિતા? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં ન પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ ગાધં કત્તા હોતિ, નો વસિતા. સેય્યથાપિ સા, ભિક્ખવે, મૂસિકા નેવ ગાધં કત્તા હોતિ, નો વસિતા; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગાધં કત્તા ચ હોતિ વસિતા ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ધમ્મં પરિયાપુણાતિ – સુત્તં, ગેય્યં, વેય્યાકરણં, ગાથં, ઉદાનં, ઇતિવુત્તકં, જાતકં, અબ્ભુતધમ્મં, વેદલ્લં. સો ‘ઇદં દુક્ખ’ન્તિ યથાભૂતં પજાનાતિ…પે… ‘અયં દુક્ખનિરોધગામિની પટિપદા’તિ યથાભૂતં પજાનાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ગાધં કત્તા ચ હોતિ વસિતા ચ. સેય્યથાપિ સા, ભિક્ખવે, મૂસિકા ગાધં કત્તા ચ હોતિ વસિતા ચ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો મૂસિકૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. સત્તમં.

૮. બલીબદ્દસુત્તં

૧૦૮. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, બલીબદ્દા [બલિવદ્દા (સી. સ્યા. કં. પી.), બલિબદ્ધા (ક.) પુ. પ. ૧૬૨]. કતમે ચત્તારો? સગવચણ્ડો નો પરગવચણ્ડો, પરગવચણ્ડો નો સગવચણ્ડો, સગવચણ્ડો ચ પરગવચણ્ડો ચ, નેવ સગવચણ્ડો નો પરગવચણ્ડો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો બલીબદ્દા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો બલીબદ્દૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? સગવચણ્ડો નો પરગવચણ્ડો, પરગવચણ્ડો નો સગવચણ્ડો, સગવચણ્ડો ચ પરગવચણ્ડો ચ, નેવ સગવચણ્ડો નો પરગવચણ્ડો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સગવચણ્ડો હોતિ, નો પરગવચણ્ડો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સકપરિસં ઉબ્બેજેતા હોતિ, નો પરપરિસં. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સગવચણ્ડો હોતિ, નો પરગવચણ્ડો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, બલીબદ્દો સગવચણ્ડો, નો પરગવચણ્ડો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પરગવચણ્ડો હોતિ, નો સગવચણ્ડો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો પરપરિસં ઉબ્બેજેતા હોતિ, નો સકપરિસં. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો પરગવચણ્ડો હોતિ, નો સગવચણ્ડો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, બલીબદ્દો પરગવચણ્ડો, નો સગવચણ્ડો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સગવચણ્ડો ચ હોતિ પરગવચણ્ડો ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સકપરિસં ઉબ્બેજેતા હોતિ પરપરિસઞ્ચ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સગવચણ્ડો ચ હોતિ પરગવચણ્ડો ચ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, બલીબદ્દો સગવચણ્ડો ચ પરગવચણ્ડો ચ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ સગવચણ્ડો હોતિ નો પરગવચણ્ડો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો નેવ સકપરિસં ઉબ્બેજેતા હોતિ, નો પરપરિસઞ્ચ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવ સગવચણ્ડો હોતિ, નો પરગવચણ્ડો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, બલીબદ્દો નેવ સગવચણ્ડો, નો પરગવચણ્ડો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો બલીબદ્દૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. અટ્ઠમં.

૯. રુક્ખસુત્તં

૧૦૯. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, રુક્ખા. કતમે ચત્તારો? ફેગ્ગુ ફેગ્ગુપરિવારો, ફેગ્ગુ સારપરિવારો, સારો ફેગ્ગુપરિવારો, સારો સારપરિવારો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો રુક્ખા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો રુક્ખૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ફેગ્ગુ ફેગ્ગુપરિવારો, ફેગ્ગુ સારપરિવારો, સારો ફેગ્ગુપરિવારો, સારો સારપરિવારો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ફેગ્ગુ હોતિ ફેગ્ગુપરિવારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ પાપધમ્મો; પરિસાપિસ્સ હોતિ દુસ્સીલા પાપધમ્મા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ફેગ્ગુ હોતિ ફેગ્ગુપરિવારો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, રુક્ખો ફેગ્ગુ ફેગ્ગુપરિવારો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ફેગ્ગુ હોતિ સારપરિવારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ પાપધમ્મો; પરિસા ચ ખ્વસ્સ હોતિ સીલવતી કલ્યાણધમ્મા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ફેગ્ગુ હોતિ સારપરિવારો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, રુક્ખો ફેગ્ગુ સારપરિવારો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સારો હોતિ ફેગ્ગુપરિવારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલવા હોતિ કલ્યાણધમ્મો; પરિસા ચ ખ્વસ્સ હોતિ દુસ્સીલા પાપધમ્મા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સારો હોતિ ફેગ્ગુપરિવારો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, રુક્ખો સારો ફેગ્ગુપરિવારો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સારો હોતિ સારપરિવારો? ઇધ ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલવા હોતિ કલ્યાણધમ્મો; પરિસાપિસ્સ હોતિ સીલવતી કલ્યાણધમ્મા. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો સારો હોતિ સારપરિવારો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, રુક્ખો સારો સારપરિવારો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો રુક્ખૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ [પુ. પ. ૧૭૦]. નવમં.

૧૦. આસીવિસસુત્તં

૧૧૦. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, આસીવિસા [આસિવિસા (ક.) પુ. પ. ૧૬૩]. કતમે ચત્તારો? આગતવિસો ન ઘોરવિસો, ઘોરવિસો ન આગતવિસો, આગતવિસો ચ ઘોરવિસો ચ, નેવાગતવિસો ન ઘોરવિસો – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો આસીવિસા. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો આસીવિસૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? આગતવિસો ન ઘોરવિસો, ઘોરવિસો ન આગતવિસો, આગતવિસો ચ ઘોરવિસો ચ, નેવાગતવિસો ન ઘોરવિસો.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આગતવિસો હોતિ, ન ઘોરવિસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અભિણ્હં કુજ્ઝતિ. સો ચ ખ્વસ્સ કોધો [કોપો (ક.) પુ. પ. ૧૬૩] ન દીઘરત્તં અનુસેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આગતવિસો હોતિ, ન ઘોરવિસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, આસીવિસો આગતવિસો, ન ઘોરવિસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઘોરવિસો હોતિ, ન આગતવિસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન હેવ ખો અભિણ્હં કુજ્ઝતિ. સો ચ ખ્વસ્સ કોધો દીઘરત્તં અનુસેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો ઘોરવિસો હોતિ, ન આગતવિસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, આસીવિસો ઘોરવિસો, ન આગતવિસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આગતવિસો ચ હોતિ ઘોરવિસો ચ? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો અભિણ્હં કુજ્ઝતિ. સો ચ ખ્વસ્સ કોધો દીઘરત્તં અનુસેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો આગતવિસો ચ હોતિ ઘોરવિસો ચ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, આસીવિસો આગતવિસો ચ ઘોરવિસો ચ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવાગતવિસો હોતિ ન ઘોરવિસો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો પુગ્ગલો ન હેવ ખો અભિણ્હં કુજ્ઝતિ. સો ચ ખ્વસ્સ કોધો ન દીઘરત્તં અનુસેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, પુગ્ગલો નેવાગતવિસો હોતિ, ન ઘોરવિસો. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, આસીવિસો નેવાગતવિસો ન ઘોરવિસો; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં પુગ્ગલં વદામિ. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો આસીવિસૂપમા પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. દસમં.

વલાહકવગ્ગો પઠમો.