(૧૨) ૨. કેસિવગ્ગો

૧. કેસિસુત્તં

૧૧૧. અથ ખો કેસિ અસ્સદમ્મસારથિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો કેસિં અસ્સદમ્મસારથિં ભગવા એતદવોચ – ‘‘ત્વં ખોસિ, કેસિ, પઞ્ઞાતો અસ્સદમ્મસારથીતિ [સઞ્ઞાતો અસ્સદમ્મસારથિ (સી. સ્યા. કં. પી.)]. કથં પન ત્વં, કેસિ, અસ્સદમ્મં વિનેસી’’તિ? ‘‘અહં ખો, ભન્તે, અસ્સદમ્મં સણ્હેનપિ વિનેમિ, ફરુસેનપિ વિનેમિ, સણ્હફરુસેનપિ વિનેમી’’તિ. ‘‘સચે તે, કેસિ, અસ્સદમ્મો સણ્હેન વિનયં ન ઉપેતિ, ફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, સણ્હફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, કિન્તિ નં કરોસી’’તિ? ‘‘સચે મે, ભન્તે, અસ્સદમ્મો સણ્હેન વિનયં ન ઉપેતિ, ફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, સણ્હફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ; હનામિ નં, ભન્તે. તં કિસ્સ હેતુ? મા મે આચરિયકુલસ્સ અવણ્ણો અહોસી’’તિ.

‘‘ભગવા પન, ભન્તે, અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ. કથં પન, ભન્તે, ભગવા પુરિસદમ્મં વિનેતી’’તિ? ‘‘અહં ખો, કેસિ, પુરિસદમ્મં સણ્હેનપિ વિનેમિ, ફરુસેનપિ વિનેમિ, સણ્હફરુસેનપિ વિનેમિ. તત્રિદં, કેસિ, સણ્હસ્મિં – ઇતિ કાયસુચરિતં ઇતિ કાયસુચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ વચીસુચરિતં ઇતિ વચીસુચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ મનોસુચરિતં ઇતિ મનોસુચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ દેવા, ઇતિ મનુસ્સાતિ. તત્રિદં, કેસિ, ફરુસસ્મિં – ઇતિ કાયદુચ્ચરિતં ઇતિ કાયદુચ્ચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ વચીદુચ્ચરિતં ઇતિ વચીદુચ્ચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ મનોદુચ્ચરિતં ઇતિ મનોદુચ્ચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ નિરયો, ઇતિ તિરચ્છાનયોનિ, ઇતિ પેત્તિવિસયો’’તિ.

‘‘તત્રિદં, કેસિ, સણ્હફરુસસ્મિં – ઇતિ કાયસુચરિતં ઇતિ કાયસુચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ કાયદુચ્ચરિતં ઇતિ કાયદુચ્ચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ વચીસુચરિતં ઇતિ વચીસુચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ વચીદુચ્ચરિતં ઇતિ વચીદુચ્ચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ મનોસુચરિતં ઇતિ મનોસુચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ મનોદુચ્ચરિતં ઇતિ મનોદુચ્ચરિતસ્સ વિપાકો, ઇતિ દેવા, ઇતિ મનુસ્સા, ઇતિ નિરયો, ઇતિ તિરચ્છાનયોનિ, ઇતિ પેત્તિવિસયો’’તિ.

‘‘સચે તે, ભન્તે, પુરિસદમ્મો સણ્હેન વિનયં ન ઉપેતિ, ફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, સણ્હફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, કિન્તિ નં ભગવા કરોતી’’તિ? ‘‘સચે મે, કેસિ, પુરિસદમ્મો સણ્હેન વિનયં ન ઉપેતિ, ફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, સણ્હફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, હનામિ નં, કેસી’’તિ. ‘‘ન ખો, ભન્તે, ભગવતો પાણાતિપાતો કપ્પતિ. અથ ચ પન ભગવા એવમાહ – ‘હનામિ, નં કેસી’’’તિ! ‘‘સચ્ચં, કેસિ! ન તથાગતસ્સ પાણાતિપાતો કપ્પતિ. અપિ ચ યો પુરિસદમ્મો સણ્હેન વિનયં ન ઉપેતિ, ફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, સણ્હફરુસેન વિનયં ન ઉપેતિ, ન તં તથાગતો વત્તબ્બં અનુસાસિતબ્બં મઞ્ઞતિ, નાપિ વિઞ્ઞૂ સબ્રહ્મચારી વત્તબ્બં અનુસાસિતબ્બં મઞ્ઞન્તિ. વધો હેસો, કેસિ, અરિયસ્સ વિનયે – યં ન તથાગતો વત્તબ્બં અનુસાસિતબ્બં મઞ્ઞતિ, નાપિ વિઞ્ઞૂ સબ્રહ્મચારી વત્તબ્બં અનુસાસિતબ્બં મઞ્ઞન્તી’’તિ.

‘‘સો હિ નૂન, ભન્તે, સુહતો હોતિ – યં ન તથાગતો વત્તબ્બં અનુસાસિતબ્બં મઞ્ઞતિ, નાપિ વિઞ્ઞૂ સબ્રહ્મચારી વત્તબ્બં અનુસાસિતબ્બં મઞ્ઞન્તીતિ. અભિક્કન્તં, ભન્તે, અભિક્કન્તં, ભન્તે…પે… ઉપાસકં મં, ભન્તે, ભગવા ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ. પઠમં.

૨. જવસુત્તં

૧૧૨. ‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. કતમેહિ ચતૂહિ? અજ્જવેન, જવેન, ખન્તિયા, સોરચ્ચેન – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો રાજારહો હોતિ, રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. કતમેહિ ચતૂહિ? અજ્જવેન, જવેન, ખન્તિયા, સોરચ્ચેન – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. દુતિયં.

૩. પતોદસુત્તં

૧૧૩. ‘‘ચત્તારોમે, ભિક્ખવે, ભદ્રા અસ્સાજાનીયા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો પતોદચ્છાયં દિસ્વા સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ – ‘કિં નુ ખો મં અજ્જ અસ્સદમ્મસારથિ કારણં કારેસ્સતિ, કિમસ્સાહં [કથમસ્સાહં (ક.)] પટિકરોમી’તિ! એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો ન હેવ ખો પતોદચ્છાયં દિસ્વા સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ, અપિ ચ ખો લોમવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ – ‘કિં નુ ખો મં અજ્જ અસ્સદમ્મસારથિ કારણં કારેસ્સતિ, કિમસ્સાહં પટિકરોમી’તિ! એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો ન હેવ ખો પતોદચ્છાયં દિસ્વા સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ નાપિ લોમવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ, અપિ ચ ખો ચમ્મવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ – ‘કિં નુ ખો મં અજ્જ અસ્સદમ્મસારથિ કારણં કારેસ્સતિ, કિમસ્સાહં પટિકરોમી’તિ! એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો ન હેવ ખો પતોદચ્છાયં દિસ્વા સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ નાપિ લોમવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ નાપિ ચમ્મવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ, અપિ ચ ખો અટ્ઠિવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ – ‘કિં નુ ખો મં અજ્જ અસ્સદમ્મસારથિ કારણં કારેસ્સતિ, કિમસ્સાહં પટિકરોમી’તિ! એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો ભદ્રો અસ્સાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ભદ્રા અસ્સાજાનીયા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારોમે ભદ્રા પુરિસાજાનીયા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે ચત્તારો? ઇધ, ભિક્ખવે, એકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો સુણાતિ – ‘અમુકસ્મિં નામ ગામે વા નિગમે વા ઇત્થી વા પુરિસો વા દુક્ખિતો વા કાલઙ્કતો [કાલકતો (સી. સ્યા. કં. પી.)] વા’તિ. સો તેન સંવિજ્જતિ, સંવેગં આપજ્જતિ. સંવિગ્ગો યોનિસો પદહતિ. પહિતત્તો કાયેન ચેવ પરમસચ્ચં [પરમત્થસચ્ચં (ક.) મ. નિ. ૨.૧૮૩ પસ્સિતબ્બં] સચ્છિકરોતિ, પઞ્ઞાય ચ અતિવિજ્ઝ પસ્સતિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ભદ્રો અસ્સાજાનીયો પતોદચ્છાયં દિસ્વા સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં ભદ્રં પુરિસાજાનીયં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, પઠમો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો ન હેવ ખો સુણાતિ – ‘અમુકસ્મિં નામ ગામે વા નિગમે વા ઇત્થી વા પુરિસો વા દુક્ખિતો વા કાલઙ્કતો વા’તિ, અપિ ચ ખો સામં પસ્સતિ ઇત્થિં વા પુરિસં વા દુક્ખિતં વા કાલઙ્કતં વા. સો તેન સંવિજ્જતિ, સંવેગં આપજ્જતિ. સંવિગ્ગો યોનિસો પદહતિ. પહિતત્તો કાયેન ચેવ પરમસચ્ચં સચ્છિકરોતિ, પઞ્ઞાય ચ અતિવિજ્ઝ પસ્સતિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ભદ્રો અસ્સાજાનીયો લોમવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં ભદ્રં પુરિસાજાનીયં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, દુતિયો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો ન હેવ ખો સુણાતિ – ‘અમુકસ્મિં નામ ગામે વા નિગમે વા ઇત્થી વા પુરિસો વા દુક્ખિતો વા કાલઙ્કતો વા’તિ, નાપિ સામં પસ્સતિ ઇત્થિં વા પુરિસં વા દુક્ખિતં વા કાલઙ્કતં વા, અપિ ચ ખ્વસ્સ ઞાતિ વા સાલોહિતો વા દુક્ખિતો વા હોતિ કાલઙ્કતો વા. સો તેન સંવિજ્જતિ, સંવેગં આપજ્જતિ. સંવિગ્ગો યોનિસો પદહતિ. પહિતત્તો કાયેન ચેવ પરમસચ્ચં સચ્છિકરોતિ, પઞ્ઞાય ચ અતિવિજ્ઝ પસ્સતિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ભદ્રો અસ્સાજાનીયો ચમ્મવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં ભદ્રં પુરિસાજાનીયં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, તતિયો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો ન હેવ ખો સુણાતિ – ‘અમુકસ્મિં નામ ગામે વા નિગમે વા ઇત્થી વા પુરિસો વા દુક્ખિતો વા કાલઙ્કતો વા’તિ, નાપિ સામં પસ્સતિ ઇત્થિં વા પુરિસં વા દુક્ખિતં વા કાલઙ્કતં વા, નાપિસ્સ ઞાતિ વા સાલોહિતો વા દુક્ખિતો વા હોતિ કાલઙ્કતો વા, અપિ ચ ખો સામઞ્ઞેવ ફુટ્ઠો હોતિ સારીરિકાહિ વેદનાહિ દુક્ખાહિ તિબ્બાહિ [તિપ્પાહિ (સી. પી.)] ખરાહિ કટુકાહિ અસાતાહિ અમનાપાહિ પાણહરાહિ. સો તેન સંવિજ્જતિ, સંવેગં આપજ્જતિ. સંવિગ્ગો યોનિસો પદહતિ. પહિતત્તો કાયેન ચેવ પરમસચ્ચં સચ્છિકરોતિ, પઞ્ઞાય ચ અતિવિજ્ઝ પસ્સતિ. સેય્યથાપિ સો, ભિક્ખવે, ભદ્રો અસ્સાજાનીયો અટ્ઠિવેધવિદ્ધો સંવિજ્જતિ સંવેગં આપજ્જતિ; તથૂપમાહં, ભિક્ખવે, ઇમં ભદ્રં પુરિસાજાનીયં વદામિ. એવરૂપોપિ, ભિક્ખવે, ઇધેકચ્ચો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો હોતિ. અયં, ભિક્ખવે, ચતુત્થો ભદ્રો પુરિસાજાનીયો સન્તો સંવિજ્જમાનો લોકસ્મિં. ઇમે ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારો ભદ્રા પુરિસાજાનીયા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિ’’ન્તિ. તતિયં.

૪. નાગસુત્તં

૧૧૪. ‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો નાગો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ. કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સોતા ચ હોતિ, હન્તા ચ, ખન્તા ચ, ગન્તા ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સોતા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો યમેનં હત્થિદમ્મસારથિ કારણં કારેતિ – યદિ વા કતપુબ્બં યદિ વા અકતપુબ્બં – તં અટ્ઠિં કત્વા [અટ્ઠિકત્વા (સી. સ્યા. કં. પી.) અ. નિ. ૫.૧૪૦] મનસિ કત્વા સબ્બચેતસા [સબ્બં ચેતસો (સબ્બત્થ)] સમન્નાહરિત્વા ઓહિતસોતો સુણાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સોતા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો હન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો હત્થિમ્પિ હનતિ, હત્થારુહમ્પિ હનતિ, અસ્સમ્પિ હનતિ, અસ્સારુહમ્પિ હનતિ, રથમ્પિ હનતિ, રથિકમ્પિ હનતિ, પત્તિકમ્પિ હનતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો હન્તા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખન્તા હોતિ? ઇધ ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો સઙ્ગામગતો ખમો હોતિ સત્તિપ્પહારાનં અસિપ્પહારાનં ઉસુપ્પહારાનં ફરસુપ્પહારાનં [‘‘ફરસુપ્પહારાન’’ન્તિ ઇદં પદં સ્યામપોત્થકે નત્થિ. મ. નિ. ૩.૨૧૭ પસ્સિતબ્બં] ભેરિપણવસઙ્ખતિણવનિન્નાદસદ્દાનં. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ખન્તા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ગન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો યમેનં હત્થિદમ્મસારથિ દિસં પેસેતિ – યદિ વા ગતપુબ્બં યદિ વા અગતપુબ્બં – તં ખિપ્પમેવ ગન્તા હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, રઞ્ઞો નાગો ગન્તા હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ અઙ્ગેહિ સમન્નાગતો રઞ્ઞો નાગો રાજારહો હોતિ રાજભોગ્ગો, રઞ્ઞો અઙ્ગન્તેવ સઙ્ખં ગચ્છતિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ …પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સ. કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતા ચ હોતિ, હન્તા ચ, ખન્તા ચ, ગન્તા ચ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે દેસિયમાને અટ્ઠિં કત્વા મનસિ કત્વા સબ્બચેતસા સમન્નાહરિત્વા ઓહિતસોતો ધમ્મં સુણાતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સોતા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઉપ્પન્નં કામવિતક્કં નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ (હનતિ) [( ) નત્થિ સી. સ્યા. પી. પોત્થકેસુ. અ. નિ. ૪.૧૬૪ પટિપદાવગ્ગે ચતુત્થસુત્તે પન ‘‘સમેતી’’તિ પદં સબ્બત્થપિ દિસ્સતિ] બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ, ઉપ્પન્નં બ્યાપાદવિતક્કં…પે… ઉપ્પન્નં વિહિંસાવિતક્કં…પે… ઉપ્પન્નુપ્પન્ને પાપકે અકુસલે ધમ્મે નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ હનતિ બ્યન્તીકરોતિ અનભાવં ગમેતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ હન્તા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખમો હોતિ સીતસ્સ ઉણ્હસ્સ જિઘચ્છાય પિપાસાય, ડંસમકસવાતાતપસરીસપસમ્ફસ્સાનં દુરુત્તાનં દુરાગતાનં વચનપથાનં ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અધિવાસકજાતિકો હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ખન્તા હોતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ગન્તા હોતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યાયં દિસા અગતપુબ્બા ઇમિના દીઘેન અદ્ધુના યદિદં સબ્બસઙ્ખારસમથો સબ્બૂપધિપટિનિસ્સગ્ગો તણ્હાક્ખયો વિરાગો નિરોધો નિબ્બાનં, તં ખિપ્પઞ્ઞેવ ગન્તા હોતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ગન્તા હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ભિક્ખુ આહુનેય્યો હોતિ…પે… અનુત્તરં પુઞ્ઞક્ખેત્તં લોકસ્સા’’તિ. ચતુત્થં.

૫. ઠાનસુત્તં

૧૧૫. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, ઠાનાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? અત્થિ, ભિક્ખવે, ઠાનં અમનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ. અત્થિ, ભિક્ખવે, ઠાનં અમનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ. અત્થિ, ભિક્ખવે, ઠાનં મનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ. અત્થિ, ભિક્ખવે, ઠાનં મનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં [યદિદં (સ્યા. કં. ક.)] ઠાનં અમનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ – ઇદં, ભિક્ખવે, ઠાનં ઉભયેનેવ ન કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ [પઞ્ઞાયતિ (?)]. યમ્પિદં [યદિદં (ક.)] ઠાનં અમનાપં કાતું; ઇમિનાપિ નં [તં (સી. પી.) સ્યામપોત્થકે નત્થિ] ન કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ. યમ્પિદં ઠાનં કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ; ઇમિનાપિ નં [તં (પી.) સી. સ્યા. પોત્થકેસુ નત્થિ] ન કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ. ઇદં, ભિક્ખવે, ઠાનં ઉભયેનેવ ન કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં ઠાનં અમનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ – ઇમસ્મિં, ભિક્ખવે, ઠાને બાલો ચ પણ્ડિતો ચ વેદિતબ્બો પુરિસથામે પુરિસવીરિયે પુરિસપરક્કમે. ન, ભિક્ખવે, બાલો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘કિઞ્ચાપિ ખો ઇદં ઠાનં અમનાપં કાતું; અથ ચરહિદં ઠાનં કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતી’તિ. સો તં ઠાનં ન કરોતિ. તસ્સ તં ઠાનં અકયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ. પણ્ડિતો ચ ખો, ભિક્ખવે, ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘કિઞ્ચાપિ ખો ઇદં ઠાનં અમનાપં કાતું; અથ ચરહિદં ઠાનં કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતી’તિ. સો તં ઠાનં કરોતિ. તસ્સ તં ઠાનં કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં [યદિદં (સ્યા. કં.)] ઠાનં મનાપં કાતું; તઞ્ચ કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ – ઇમસ્મિમ્પિ, ભિક્ખવે, ઠાને બાલો ચ પણ્ડિતો ચ વેદિતબ્બો પુરિસથામે પુરિસવીરિયે પુરિસપરક્કમે. ન, ભિક્ખવે, બાલો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘કિઞ્ચાપિ ખો ઇદં ઠાનં મનાપં કાતું; અથ ચરહિદં ઠાનં કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતી’તિ. સો તં ઠાનં કરોતિ. તસ્સ તં ઠાનં કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતિ. પણ્ડિતો ચ ખો, ભિક્ખવે, ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘કિઞ્ચાપિ ખો ઇદં ઠાનં મનાપં કાતું; અથ ચરહિદં ઠાનં કયિરમાનં અનત્થાય સંવત્તતી’તિ. સો તં ઠાનં ન કરોતિ. તસ્સ તં ઠાનં અકયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ.

‘‘તત્ર, ભિક્ખવે, યમિદં ઠાનં મનાપં કાતું, તઞ્ચ કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ – ઇદં, ભિક્ખવે, ઠાનં ઉભયેનેવ કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ. યમ્પિદં ઠાનં મનાપં કાતું, ઇમિનાપિ નં કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ; યમ્પિદં ઠાનં કયિરમાનં અત્થાય સંવત્તતિ, ઇમિનાપિ નં કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ. ઇદં, ભિક્ખવે, ઠાનં ઉભયેનેવ કત્તબ્બં મઞ્ઞતિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ ઠાનાની’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. અપ્પમાદસુત્તં

૧૧૬. ‘‘ચતૂહિ, ભિક્ખવે, ઠાનેહિ અપ્પમાદો કરણીયો. કતમેહિ ચતૂહિ? કાયદુચ્ચરિતં, ભિક્ખવે, પજહથ, કાયસુચરિતં ભાવેથ; તત્થ ચ મા પમાદત્થ. વચીદુચ્ચરિતં, ભિક્ખવે, પજહથ, વચીસુચરિતં ભાવેથ; તત્થ ચ મા પમાદત્થ. મનોદુચ્ચરિતં, ભિક્ખવે, પજહથ, મનોસુચરિતં ભાવેથ; તત્થ ચ મા પમાદત્થ. મિચ્છાદિટ્ઠિં, ભિક્ખવે, પજહથ, સમ્માદિટ્ઠિં ભાવેથ; તત્થ ચ મા પમાદત્થ.

‘‘યતો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો કાયદુચ્ચરિતં પહીનં હોતિ કાયસુચરિતં ભાવિતં, વચીદુચ્ચરિતં પહીનં હોતિ વચીસુચરિતં ભાવિતં, મનોદુચ્ચરિતં પહીનં હોતિ મનોસુચરિતં ભાવિતં, મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીના હોતિ સમ્માદિટ્ઠિ ભાવિતા, સો ન ભાયતિ સમ્પરાયિકસ્સ મરણસ્સા’’તિ. છટ્ઠં.

૭. આરક્ખસુત્તં

૧૧૭. ‘‘ચતૂસુ, ભિક્ખવે, ઠાનેસુ અત્તરૂપેન અપ્પમાદો સતિ ચેતસો આરક્ખો કરણીયો. કતમેસુ ચતૂસુ? ‘મા મે રજનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં રજ્જી’તિ અત્તરૂપેન અપ્પમાદો સતિ ચેતસો આરક્ખો કરણીયો; ‘મા મે દોસનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં દુસ્સી’તિ અત્તરૂપેન અપ્પમાદો સતિ ચેતસો આરક્ખો કરણીયો; ‘મા મે મોહનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં મુય્હી’તિ અત્તરૂપેન અપ્પમાદો સતિ ચેતસો આરક્ખો કરણીયો; ‘મા મે મદનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં મજ્જી’તિ અત્તરૂપેન અપ્પમાદો સતિ ચેતસો આરક્ખો કરણીયો.

‘‘યતો ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો રજનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં ન રજ્જતિ વીતરાગત્તા, દોસનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં ન દુસ્સતિ વીતદોસત્તા, મોહનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં ન મુય્હતિ વીતમોહત્તા, મદનીયેસુ ધમ્મેસુ ચિત્તં ન મજ્જતિ વીતમદત્તા, સો ન છમ્ભતિ ન કમ્પતિ ન વેધતિ ન સન્તાસં આપજ્જતિ, ન ચ પન સમણવચનહેતુપિ ગચ્છતી’’તિ. સત્તમં.

૮. સંવેજનીયસુત્તં

૧૧૮. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, સદ્ધસ્સ કુલપુત્તસ્સ દસ્સનીયાનિ સંવેજનીયાનિ ઠાનાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? ‘ઇધ તથાગતો જાતો’તિ, ભિક્ખવે, સદ્ધસ્સ કુલપુત્તસ્સ દસ્સનીયં સંવેજનીયં ઠાનં. ‘ઇધ તથાગતો અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુદ્ધો’તિ, ભિક્ખવે, સદ્ધસ્સ કુલપુત્તસ્સ દસ્સનીયં સંવેજનીયં ઠાનં. ‘ઇધ તથાગતો અનુત્તરં ધમ્મચક્કં પવત્તેસી’તિ, ભિક્ખવે, સદ્ધસ્સ કુલપુત્તસ્સ દસ્સનીયં સંવેજનીયં ઠાનં. ‘ઇધ તથાગતો અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બુતો’તિ, ભિક્ખવે, સદ્ધસ્સ કુલપુત્તસ્સ દસ્સનીયં સંવેજનીયં ઠાનં. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ સદ્ધસ્સ કુલપુત્તસ્સ દસ્સનીયાનિ સંવેજનીયાનિ ઠાનાની’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. પઠમભયસુત્તં

૧૧૯. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, ભયાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? જાતિભયં, જરાભયં, બ્યાધિભયં, મરણભયં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ ભયાની’’તિ. નવમં.

૧૦. દુતિયભયસુત્તં

૧૨૦. ‘‘ચત્તારિમાનિ, ભિક્ખવે, ભયાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? અગ્ગિભયં, ઉદકભયં, રાજભયં, ચોરભયં – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, ચત્તારિ ભયાની’’તિ. દસમં.

કેસિવગ્ગો દુતિયો.