૫. વસ્સકારસુત્તં

૩૫. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. અથ ખો વસ્સકારો બ્રાહ્મણો મગધમહામત્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો વસ્સકારો બ્રાહ્મણો મગધમહામત્તો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘ચતૂહિ ખો મયં, ભો ગોતમ, ધમ્મેહિ સમન્નાગતં મહાપઞ્ઞં મહાપુરિસં પઞ્ઞાપેમ. કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધ, ભો ગોતમ, બહુસ્સુતો હોતિ તસ્સ તસ્સેવ સુતજાતસ્સ તસ્સ તસ્સેવ ખો પન ભાસિતસ્સ અત્થં જાનાતિ – ‘અયં ઇમસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો, અયં ઇમસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો’તિ. સતિમા ખો પન હોતિ ચિરકતમ્પિ ચિરભાસિતમ્પિ સરિતા અનુસ્સરિતા યાનિ ખો પન તાનિ ગહટ્ઠકાનિ કિંકરણીયાનિ, તત્થ દક્ખો હોતિ અનલસો, તત્રુપાયાય વીમંસાય સમન્નાગતો અલં કાતું અલં સંવિધાતું. ઇમેહિ ખો મયં, ભો ગોતમ, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતં મહાપઞ્ઞં મહાપુરિસં પઞ્ઞાપેમ. સચે મે [સચે પન મે (સી. ક.), સચે મે પન (પી.)], ભો ગોતમ, અનુમોદિતબ્બં અનુમોદતુ મે ભવં ગોતમો; સચે પન મે, ભો ગોતમ, પટિક્કોસિતબ્બં પટિક્કોસતુ મે ભવં ગોતમો’’તિ.

‘‘નેવ ખો ત્યાહં, બ્રાહ્મણ, અનુમોદામિ ન પટિક્કોસામિ. ચતૂહિ ખો અહં, બ્રાહ્મણ, ધમ્મેહિ સમન્નાગતં મહાપઞ્ઞં મહાપુરિસં પઞ્ઞાપેમિ. કતમેહિ ચતૂહિ? ઇધ, બ્રાહ્મણ, બહુજનહિતાય પટિપન્નો હોતિ બહુજનસુખાય; બહુસ્સ જનતા અરિયે ઞાયે પતિટ્ઠાપિતા, યદિદં કલ્યાણધમ્મતા કુસલધમ્મતા. સો યં વિતક્કં આકઙ્ખતિ વિતક્કેતું તં વિતક્કં વિતક્કેતિ, યં વિતક્કં નાકઙ્ખતિ વિતક્કેતું ન તં વિતક્કં વિતક્કેતિ; યં સઙ્કપ્પં આકઙ્ખતિ સઙ્કપ્પેતું તં સઙ્કપ્પં સઙ્કપ્પેતિ, યં સઙ્કપ્પં નાકઙ્ખતિ સઙ્કપ્પેતું ન તં સઙ્કપ્પં સઙ્કપ્પેતિ. ઇતિ ચેતોવસિપ્પત્તો હોતિ વિતક્કપથે. ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી. આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. નેવ ખો ત્યાહં, બ્રાહ્મણ, અનુમોદામિ ન પન પટિક્કોસામિ. ઇમેહિ ખો અહં, બ્રાહ્મણ, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતં મહાપઞ્ઞં મહાપુરિસં પઞ્ઞાપેમી’’તિ.

‘‘અચ્છરિયં, ભો ગોતમ, અબ્ભુતં, ભો ગોતમ! યાવ સુભાસિતં ચિદં ભોતા ગોતમેન. ઇમેહિ ચ મયં, ભો ગોતમ, ચતૂહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતં ભવન્તં ગોતમં ધારેમ; ભવઞ્હિ ગોતમો બહુજનહિતાય પટિપન્નો બહુજનસુખાય; બહુ તે [બહુસ્સ (સ્યા. કં. ક.)] જનતા અરિયે ઞાયે પતિટ્ઠાપિતા, યદિદં કલ્યાણધમ્મતા કુસલધમ્મતા. ભવઞ્હિ ગોતમો યં વિતક્કં આકઙ્ખતિ વિતક્કેતું તં વિતક્કં વિતક્કેતિ, યં વિતક્કં નાકઙ્ખતિ વિતક્કેતું ન તં વિતક્કં વિતક્કેતિ, યં સઙ્કપ્પં આકઙ્ખતિ સઙ્કપ્પેતું તં સઙ્કપ્પં સઙ્કપ્પેતિ, યં સઙ્કપ્પં નાકઙ્ખતિ સઙ્કપ્પેતું ન તં સઙ્કપ્પં સઙ્કપ્પેતિ. ભવઞ્હિ ગોતમો ચેતોવસિપ્પત્તો વિતક્કપથે. ભવઞ્હિ ગોતમો ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી. ભવઞ્હિ ગોતમો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતી’’તિ.

‘‘અદ્ધા ખો ત્યાહં, બ્રાહ્મણ, આસજ્જ ઉપનીય વાચા ભાસિતા. અપિ ચ, ત્યાહં બ્યાકરિસ્સામિ – ‘અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, બહુજનહિતાય પટિપન્નો બહુજનસુખાય; બહુ મે [બહુસ્સ (સ્યા. કં. ક.)] જનતા અરિયે ઞાયે પતિટ્ઠાપિતા, યદિદં કલ્યાણધમ્મતા કુસલધમ્મતા. અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, યં વિતક્કં આકઙ્ખામિ વિતક્કેતું તં વિતક્કં વિતક્કેમિ, યં વિતક્કં નાકઙ્ખામિ વિતક્કેતું ન તં વિતક્કં વિતક્કેમિ, યં સઙ્કપ્પં આકઙ્ખામિ સઙ્કપ્પેતું તં સઙ્કપ્પં સઙ્કપ્પેમિ, યં સઙ્કપ્પં નાકઙ્ખામિ સઙ્કપ્પેતું ન તં સઙ્કપ્પં સઙ્કપ્પેમિ. અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, ચેતોવસિપ્પત્તો વિતક્કપથે. અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી. અહઞ્હિ, બ્રાહ્મણ, આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરામી’’’તિ.

‘‘યો વેદિ સબ્બસત્તાનં, મચ્ચુપાસપ્પમોચનં;

હિતં દેવમનુસ્સાનં, ઞાયં ધમ્મં પકાસયિ;

યં વે દિસ્વા ચ સુત્વા ચ, પસીદન્તિ બહૂ જના [પસીદતિ બહુજ્જનો (સી. સ્યા. કં. પી.)].

‘‘મગ્ગામગ્ગસ્સ કુસલો, કતકિચ્ચો અનાસવો;

બુદ્ધો અન્તિમસારીરો [અન્તિમધારિતો (ક.)], ‘‘(મહાપઞ્ઞો) [( ) સ્યા. પોત્થકે નત્થિ] મહાપુરિસોતિ વુચ્ચતી’’તિ. પઞ્ચમં;