૧. બાલવગ્ગો

૧. ભયસુત્તં

૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે [ભદ્દન્તે (ક.)]’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘યાનિ કાનિચિ, ભિક્ખવે, ભયાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ સબ્બાનિ તાનિ બાલતો ઉપ્પજ્જન્તિ, નો પણ્ડિતતો. યે કેચિ ઉપદ્દવા ઉપ્પજ્જન્તિ સબ્બે તે બાલતો ઉપ્પજ્જન્તિ, નો પણ્ડિતતો. યે કેચિ ઉપસગ્ગા ઉપ્પજ્જન્તિ સબ્બે તે બાલતો ઉપ્પજ્જન્તિ, નો પણ્ડિતતો. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, નળાગારા વા તિણાગારા વા [નળાગારં વા તિણાગારં વા (સી.)] અગ્ગિ મુત્તો [અગ્ગિમુક્કો (સી.), અગ્ગિ મુક્કો (સ્યા. કં. પી.)] કૂટાગારાનિપિ ડહતિ ઉલ્લિત્તાવલિત્તાનિ નિવાતાનિ ફુસિતગ્ગળાનિ પિહિતવાતપાનાનિ; એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, યાનિ કાનિચિ ભયાનિ ઉપ્પજ્જન્તિ સબ્બાનિ તાનિ બાલતો ઉપ્પજ્જન્તિ, નો પણ્ડિતતો. યે કેચિ ઉપદ્દવા ઉપ્પજ્જન્તિ સબ્બે તે બાલતો ઉપ્પજ્જન્તિ, નો પણ્ડિતતો. યે કેચિ ઉપસગ્ગા ઉપ્પજ્જન્તિ સબ્બે તે બાલતો ઉપ્પજ્જન્તિ, નો પણ્ડિતતો.

‘‘ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, સપ્પટિભયો બાલો, અપ્પટિભયો પણ્ડિતો. સઉપદ્દવો બાલો, અનુપદ્દવો પણ્ડિતો. સઉપસગ્ગો બાલો, અનુપસગ્ગો પણ્ડિતો. નત્થિ, ભિક્ખવે, પણ્ડિતતો ભયં, નત્થિ પણ્ડિતતો ઉપદ્દવો, નત્થિ પણ્ડિતતો ઉપસગ્ગો.

‘‘તસ્માતિહ, ભિક્ખવે, એવં સિક્ખિતબ્બં – ‘યેહિ તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો વેદિતબ્બો તે તયો ધમ્મે અભિનિવજ્જેત્વા, યેહિ તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વેદિતબ્બો તે તયો ધમ્મે સમાદાય વત્તિસ્સામા’તિ. એવઞ્હિ વો, ભિક્ખવે, સિક્ખિતબ્બ’’ન્તિ. પઠમં.

૨. લક્ખણસુત્તં

૨. ‘‘કમ્મલક્ખણો, ભિક્ખવે, બાલો, કમ્મલક્ખણો પણ્ડિતો, અપદાનસોભની [અપદાને સોભતિ (સ્યા. કં. પી.)] પઞ્ઞાતિ [પઞ્ઞત્તિ (?)]. તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો વેદિતબ્બો. કતમેહિ તીહિ? કાયદુચ્ચરિતેન, વચીદુચ્ચરિતેન, મનોદુચ્ચરિતેન. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો વેદિતબ્બો.

‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વેદિતબ્બો. કતમેહિ તીહિ? કાયસુચરિતેન, વચીસુચરિતેન, મનોસુચરિતેન. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વેદિતબ્બો.

૩. ચિન્તીસુત્તં

૩. ‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, બાલસ્સ બાલલક્ખણાનિ બાલનિમિત્તાનિ બાલાપદાનાનિ. કતમાનિ તીણિ? ઇધ, ભિક્ખવે, બાલો દુચ્ચિન્તિતચિન્તી ચ હોતિ દુબ્ભાસિતભાસી ચ દુક્કટકમ્મકારી ચ. નો ચેદં [નો ચેતં (સ્યા. કં. ક.)], ભિક્ખવે, બાલો દુચ્ચિન્તિતચિન્તી ચ અભવિસ્સ દુબ્ભાસિતભાસી ચ દુક્કટકમ્મકારી ચ, કેન નં પણ્ડિતા જાનેય્યું [તેન નં પણ્ડિતા ન જાનેય્યું (ક.), ન નં પણ્ડિતા જાનેય્યું (?)] – ‘બાલો અયં ભવં અસપ્પુરિસો’તિ? યસ્મા ચ ખો, ભિક્ખવે, બાલો દુચ્ચિન્તિતચિન્તી ચ હોતિ દુબ્ભાસિતભાસી ચ દુક્કટકમ્મકારી ચ તસ્મા નં પણ્ડિતા જાનન્તિ – ‘બાલો અયં ભવં અસપ્પુરિસો’તિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ બાલસ્સ બાલલક્ખણાનિ બાલનિમિત્તાનિ બાલાપદાનાનિ.

‘‘તીણિમાનિ, ભિક્ખવે, પણ્ડિતસ્સ પણ્ડિતલક્ખણાનિ પણ્ડિતનિમિત્તાનિ પણ્ડિતાપદાનાનિ. કતમાનિ તીણિ? ઇધ, ભિક્ખવે, પણ્ડિતો સુચિન્તિતચિન્તી ચ હોતિ સુભાસિતભાસી ચ સુકતકમ્મકારી ચ. નો ચેદં, ભિક્ખવે, પણ્ડિતો સુચિન્તિતચિન્તી ચ અભવિસ્સ સુભાસિતભાસી ચ સુકતકમ્મકારી ચ, કેન નં પણ્ડિતા જાનેય્યું – ‘પણ્ડિતો અયં ભવં સપ્પુરિસો’તિ? યસ્મા ચ ખો, ભિક્ખવે, પણ્ડિતો સુચિન્તિતચિન્તી ચ હોતિ સુભાસિતભાસી ચ સુકતકમ્મકારી ચ તસ્મા નં પણ્ડિતા જાનન્તિ – ‘પણ્ડિતો અયં ભવં સપ્પુરિસો’તિ. ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, તીણિ પણ્ડિતસ્સ પણ્ડિતલક્ખણાનિ પણ્ડિતનિમિત્તાનિ પણ્ડિતાપદાનાનિ. તસ્માતિહ…. તતિયં.

૪. અચ્ચયસુત્તં

૪. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો વેદિતબ્બો. કતમેહિ તીહિ? અચ્ચયં અચ્ચયતો ન પસ્સતિ, અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં નપ્પટિકરોતિ, પરસ્સ ખો પન અચ્ચયં દેસેન્તસ્સ યથાધમ્મં નપ્પટિગ્ગણ્હાતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો વેદિતબ્બો.

‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વેદિતબ્બો. કતમેહિ તીહિ? અચ્ચયં અચ્ચયતો પસ્સતિ, અચ્ચયં અચ્ચયતો દિસ્વા યથાધમ્મં પટિકરોતિ, પરસ્સ ખો પન અચ્ચયં દેસેન્તસ્સ યથાધમ્મં પટિગ્ગણ્હાતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વેદિતબ્બો. તસ્માતિહ…. ચતુત્થં.

૫. અયોનિસોસુત્તં

૫. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો વેદિતબ્બો. કતમેહિ તીહિ? અયોનિસો પઞ્હં કત્તા હોતિ, અયોનિસો પઞ્હં વિસ્સજ્જેતા હોતિ, પરસ્સ ખો પન યોનિસો પઞ્હં વિસ્સજ્જિતં પરિમણ્ડલેહિ પદબ્યઞ્જનેહિ સિલિટ્ઠેહિ ઉપગતેહિ નાબ્ભનુમોદિતા હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો વેદિતબ્બો.

‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વેદિતબ્બો. કતમેહિ તીહિ? યોનિસો પઞ્હં કત્તા હોતિ, યોનિસો પઞ્હં વિસ્સજ્જેતા હોતિ, પરસ્સ ખો પન યોનિસો પઞ્હં વિસ્સજ્જિતં પરિમણ્ડલેહિ પદબ્યઞ્જનેહિ સિલિટ્ઠેહિ ઉપગતેહિ અબ્ભનુમોદિતા હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વેદિતબ્બો. તસ્માતિહ…. પઞ્ચમં.

૬. અકુસલસુત્તં

૬. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો વેદિતબ્બો. કતમેહિ તીહિ? અકુસલેન કાયકમ્મેન, અકુસલેન વચીકમ્મેન, અકુસલેન મનોકમ્મેન. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો વેદિતબ્બો.

‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વેદિતબ્બો. કતમેહિ તીહિ? કુસલેન કાયકમ્મેન, કુસલેન વચીકમ્મેન, કુસલેન મનોકમ્મેન. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વેદિતબ્બો. તસ્માતિહ…. છટ્ઠં.

૭. સાવજ્જસુત્તં

૭. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો વેદિતબ્બો. કતમેહિ તીહિ? સાવજ્જેન કાયકમ્મેન, સાવજ્જેન વચીકમ્મેન, સાવજ્જેન મનોકમ્મેન…પે… અનવજ્જેન કાયકમ્મેન, અનવજ્જેન વચીકમ્મેન, અનવજ્જેન મનોકમ્મેન…પે…. સત્તમં.

૮. સબ્યાબજ્ઝસુત્તં

૮. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો વેદિતબ્બો. કતમેહિ તીહિ? સબ્યાબજ્ઝેન કાયકમ્મેન, સબ્યાબજ્ઝેન વચીકમ્મેન, સબ્યાબજ્ઝેન મનોકમ્મેન…પે… અબ્યાબજ્ઝેન કાયકમ્મેન, અબ્યાબજ્ઝેન વચીકમ્મેન, અબ્યાબજ્ઝેન મનોકમ્મેન. ઇમેહિ, ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વેદિતબ્બો.

૯. ખતસુત્તં

૯. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો અબ્યત્તો અસપ્પુરિસો ખતં ઉપહતં અત્તાનં પરિહરતિ, સાવજ્જો ચ હોતિ સાનુવજ્જો ચ વિઞ્ઞૂનં, બહુઞ્ચ અપુઞ્ઞં પસવતિ. કતમેહિ તીહિ? કાયદુચ્ચરિતેન, વચીદુચ્ચરિતેન, મનોદુચ્ચરિતેન. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો બાલો અબ્યત્તો અસપ્પુરિસો ખતં ઉપહતં અત્તાનં પરિહરતિ, સાવજ્જો ચ હોતિ સાનુવજ્જો ચ વિઞ્ઞૂનં, બહુઞ્ચ અપુઞ્ઞં પસવતિ.

‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વિયત્તો સપ્પુરિસો અક્ખતં અનુપહતં અત્તાનં પરિહરતિ, અનવજ્જો ચ હોતિ અનનુવજ્જો ચ વિઞ્ઞૂનં, બહુઞ્ચ પુઞ્ઞં પસવતિ. કતમેહિ તીહિ? કાયસુચરિતેન, વચીસુચરિતેન, મનોસુચરિતેન. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પણ્ડિતો વિયત્તો સપ્પુરિસો અક્ખતં અનુપહતં અત્તાનં પરિહરતિ, અનવજ્જો ચ હોતિ અનનુવજ્જો ચ વિઞ્ઞૂનં, બહુઞ્ચ પુઞ્ઞં પસવતી’’તિ. નવમં.

૧૦. મલસુત્તં

૧૦. ‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો તયો મલે અપ્પહાય યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે. કતમેહિ તીહિ? દુસ્સીલો ચ હોતિ, દુસ્સીલ્યમલઞ્ચસ્સ અપ્પહીનં હોતિ; ઇસ્સુકી ચ હોતિ, ઇસ્સામલઞ્ચસ્સ અપ્પહીનં હોતિ; મચ્છરી ચ હોતિ, મચ્છેરમલઞ્ચસ્સ અપ્પહીનં હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ઇમે તયો મલે અપ્પહાય યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં નિરયે.

‘‘તીહિ, ભિક્ખવે, ધમ્મેહિ સમન્નાગતો તયો મલે પહાય યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે. કતમેહિ તીહિ? સીલવા ચ હોતિ, દુસ્સીલ્યમલઞ્ચસ્સ પહીનં હોતિ; અનિસ્સુકી ચ હોતિ, ઇસ્સામલઞ્ચસ્સ પહીનં હોતિ; અમચ્છરી ચ હોતિ, મચ્છેરમલઞ્ચસ્સ પહીનં હોતિ. ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, તીહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ઇમે તયો મલે પહાય યથાભતં નિક્ખિત્તો એવં સગ્ગે’’તિ. દસમં.

બાલવગ્ગો પઠમો.