૯. ઉપાલિસુત્તં

૯૯. અથ ખો આયસ્મા ઉપાલિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા ઉપાલિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇચ્છામહં, ભન્તે, અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવિતુ’’ન્તિ.

‘‘દુરભિસમ્ભવાનિ હિ ખો [દુરભિસમ્ભવાનિ ખો (સી. પી.)], ઉપાલિ, અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ. દુક્કરં પવિવેકં દુરભિરમં. એકત્તે હરન્તિ મઞ્ઞે મનો વનાનિ સમાધિં અલભમાનસ્સ ભિક્ખુનો. યો ખો, ઉપાલિ, એવં વદેય્ય – ‘અહં સમાધિં અલભમાનો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવિસ્સામી’તિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – ‘સંસીદિસ્સતિ વા ઉપ્લવિસ્સતિ વા’તિ [ઉપ્પિલવિસ્સતિ વા (સી. સ્યા. પી.)].

‘‘સેય્યથાપિ, ઉપાલિ, મહાઉદકરહદો. અથ આગચ્છેય્ય હત્થિનાગો સત્તરતનો વા અડ્ઢટ્ઠરતનો [અટ્ઠરતનો (સી. પી.)] વા. તસ્સ એવમસ્સ – ‘યંનૂનાહં ઇમં ઉદકરહદં ઓગાહેત્વા કણ્ણસંધોવિકમ્પિ ખિડ્ડં કીળેય્યં પિટ્ઠિસંધોવિકમ્પિ ખિડ્ડં કીળેય્યં. કણ્ણસંધોવિકમ્પિ ખિડ્ડં કીળિત્વા પિટ્ઠિસંધોવિકમ્પિ ખિડ્ડં કીળિત્વા ન્હત્વા [નહાત્વા (સી. પી.), ન્હાત્વા (સ્યા.)] ચ પિવિત્વા ચ પચ્ચુત્તરિત્વા યેન કામં પક્કમેય્ય’ન્તિ. સો તં ઉદકરહદં ઓગાહેત્વા કણ્ણસંધોવિકમ્પિ ખિડ્ડં કીળેય્ય પિટ્ઠિસંધોવિકમ્પિ ખિડ્ડં કીળેય્ય; કણ્ણસંધોવિકમ્પિ ખિડ્ડં કીળિત્વા પિટ્ઠિસંધોવિકમ્પિ ખિડ્ડં કીળિત્વા ન્હત્વા ચ પિવિત્વા ચ પચ્ચુત્તરિત્વા યેન કામં પક્કમેય્ય. તં કિસ્સ હેતુ? મહા, ઉપાલિ [મહા હુપાલિ (સી. પી.)], અત્તભાવો ગમ્ભીરે ગાધં વિન્દતિ.

‘‘અથ આગચ્છેય્ય સસો વા બિળારો વા. તસ્સ એવમસ્સ – ‘કો ચાહં, કો ચ હત્થિનાગો! યંનૂનાહં ઇમં ઉદકરહદં ઓગાહેત્વા કણ્ણસંધોવિકમ્પિ ખિડ્ડં કીળેય્યં પિટ્ઠિસંધોવિકમ્પિ ખિડ્ડં કીળેય્યં; કણ્ણસંધોવિકમ્પિ ખિડ્ડં કીળિત્વા પિટ્ઠિસંધોવિકમ્પિ ખિડ્ડં કીળિત્વા ન્હત્વા ચ પિવિત્વા ચ પચ્ચુત્તરિત્વા યેન કામં પક્કમેય્ય’ન્તિ. સો તં ઉદકરહદં સહસા અપ્પટિસઙ્ખા પક્ખન્દેય્ય. તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – ‘સંસીદિસ્સતિ વા ઉપ્લવિસ્સતિ વા’તિ. તં કિસ્સ હેતુ? પરિત્તો, ઉપાલિ, અત્તભાવો ગમ્ભીરે ગાધં ન વિન્દતિ. એવમેવં ખો, ઉપાલિ, યો એવં વદેય્ય – ‘અહં સમાધિં અલભમાનો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવિસ્સામી’તિ, તસ્સેતં પાટિકઙ્ખં – ‘સંસીદિસ્સતિ વા ઉપ્લવિસ્સતિ વા’તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ઉપાલિ, દહરો કુમારો મન્દો ઉત્તાનસેય્યકો સકેન મુત્તકરીસેન કીળતિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, ઉપાલિ, નન્વાયં કેવલા પરિપૂરા બાલખિડ્ડા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘સ ખો સો, ઉપાલિ, કુમારો અપરેન સમયેન વુદ્ધિમન્વાય ઇન્દ્રિયાનં પરિપાકમન્વાય યાનિ કાનિચિ કુમારકાનં કીળાપનકાનિ ભવન્તિ, સેય્યથિદં – વઙ્કકં [વઙ્કં (સી. પી.)] ઘટિકં મોક્ખચિકં ચિઙ્ગુલકં [પિઙ્ગુલિકં (સ્યા.), ચિઙ્કુલકં (ક.)] પત્તાળ્હકં રથકં ધનુકં, તેહિ કીળતિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, ઉપાલિ, નન્વાયં ખિડ્ડા પુરિમાય ખિડ્ડાય અભિક્કન્તતરા ચ પણીતતરા ચા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘સ ખો સો, ઉપાલિ, કુમારો અપરેન સમયેન વુદ્ધિમન્વાય ઇન્દ્રિયાનં પરિપાકમન્વાય પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતો સમઙ્ગિભૂતો પરિચારેતિ ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેહિ રૂપેહિ ઇટ્ઠેહિ કન્તેહિ મનાપેહિ પિયરૂપેહિ કામૂપસંહિતેહિ રજનીયેહિ, સોતવિઞ્ઞેય્યેહિ સદ્દેહિ… ઘાનવિઞ્ઞેય્યેહિ ગન્ધેહિ… જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યેહિ રસેહિ… કાયવિઞ્ઞેય્યેહિ ફોટ્ઠબ્બેહિ ઇટ્ઠેહિ કન્તેહિ મનાપેહિ પિયરૂપેહિ કામૂપસંહિતેહિ રજનીયેહિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, ઉપાલિ, નન્વાયં ખિડ્ડા પુરિમાહિ ખિડ્ડાહિ અભિક્કન્તતરા ચ પણીતતરા ચા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

[દી. નિ. ૧.૧૯૦; મ. નિ. ૨.૨૩૩] ‘‘ઇધ ખો પન વો [વોતિ નિપાતમત્તં (અટ્ઠ.)], ઉપાલિ, તથાગતો લોકે ઉપ્પજ્જતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા. સો ઇમં લોકં સદેવકં સમારકં સબ્રહ્મકં સસ્સમણબ્રાહ્મણિં પજં સદેવમનુસ્સં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ. સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ.

‘‘તં ધમ્મં સુણાતિ ગહપતિ વા ગહપતિપુત્તો વા અઞ્ઞતરસ્મિં વા કુલે પચ્ચાજાતો. સો તં ધમ્મં સુત્વા તથાગતે સદ્ધં પટિલભતિ. સો તેન સદ્ધાપટિલાભેન સમન્નાગતો ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘સમ્બાધો ઘરાવાસો રજાપથો, અબ્ભોકાસો પબ્બજ્જા. નયિદં સુકરં અગારં અજ્ઝાવસતા એકન્તપરિપુણ્ણં એકન્તપરિસુદ્ધં સઙ્ખલિખિતં બ્રહ્મચરિયં ચરિતું. યંનૂનાહં કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજેય્ય’ન્તિ.

‘‘સો અપરેન સમયેન અપ્પં વા ભોગક્ખન્ધં પહાય મહન્તં વા ભોગક્ખન્ધં પહાય અપ્પં વા ઞાતિપરિવટ્ટં પહાય મહન્તં વા ઞાતિપરિવટ્ટં પહાય કેસમસ્સું ઓહારેત્વા કાસાયાનિ વત્થાનિ અચ્છાદેત્વા અગારસ્મા અનગારિયં પબ્બજતિ.

‘‘સો એવં પબ્બજિતો સમાનો ભિક્ખૂનં સિક્ખાસાજીવસમાપન્નો પાણાતિપાતં પહાય પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ નિહિતદણ્ડો નિહિતસત્થો લજ્જી દયાપન્નો સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પી વિહરતિ.

‘‘અદિન્નાદાનં પહાય અદિન્નાદાના પટિવિરતો હોતિ દિન્નાદાયી દિન્નપાટિકઙ્ખી; અથેનેન સુચિભૂતેન અત્તના વિહરતિ.

‘‘અબ્રહ્મચરિયં પહાય બ્રહ્મચારી હોતિ આરાચારી વિરતો મેથુના ગામધમ્મા.

‘‘મુસાવાદં પહાય મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ સચ્ચવાદી સચ્ચસન્ધો થેતો પચ્ચયિકો અવિસંવાદકો લોકસ્સ.

‘‘પિસુણં વાચં પહાય પિસુણાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ, ઇતો સુત્વા ન અમુત્ર અક્ખાતા ઇમેસં ભેદાય, અમુત્ર વા સુત્વા ન ઇમેસં અક્ખાતા અમૂસં ભેદાય. ઇતિ ભિન્નાનં વા સન્ધાતા સહિતાનં વા અનુપ્પદાતા, સમગ્ગારામો સમગ્ગરતો સમગ્ગનન્દી; સમગ્ગકરણિં વાચં ભાસિતા હોતિ.

‘‘ફરુસં વાચં પહાય ફરુસાય વાચાય પટિવિરતો હોતિ. યા સા વાચા નેલા કણ્ણસુખા પેમનીયા હદયઙ્ગમા પોરી બહુજનકન્તા બહુજનમનાપા, તથારૂપિં વાચં ભાસિતા હોતિ.

‘‘સમ્ફપ્પલાપં પહાય સમ્ફપ્પલાપા પટિવિરતો હોતિ કાલવાદી ભૂતવાદી અત્થવાદી ધમ્મવાદી વિનયવાદી, નિધાનવતિં વાચં ભાસિતા હોતિ કાલેન સાપદેસં પરિયન્તવતિં અત્થસંહિતં.

‘‘સો બીજગામભૂતગામસમારમ્ભા પટિવિરતો હોતિ. એકભત્તિકો હોતિ રત્તૂપરતો, વિરતો વિકાલભોજના. નચ્ચગીતવાદિતવિસૂકદસ્સના પટિવિરતો હોતિ, માલાગન્ધવિલેપનધારણમણ્ડનવિભૂસનટ્ઠાના પટિવિરતો હોતિ, ઉચ્ચાસયનમહાસયના પટિવિરતો હોતિ, જાતરૂપરજતપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ, આમકધઞ્ઞપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ, આમકમંસપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ, ઇત્થિકુમારિકપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ, દાસિદાસપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ, અજેળકપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ, કુક્કુટસૂકરપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ, હત્થિગવસ્સવળવપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ, ખેત્તવત્થુપટિગ્ગહણા પટિવિરતો હોતિ, દૂતેય્યપહિણગમનાનુયોગા પટિવિરતો હોતિ, કયવિક્કયા પટિવિરતો હોતિ, તુલાકૂટકંસકૂટમાનકૂટા પટિવિરતો હોતિ, ઉક્કોટનવઞ્ચનનિકતિસાચિયોગા પટિવિરતો હોતિ, છેદનવધબન્ધનવિપરામોસઆલોપસહસાકારા પટિવિરતો હોતિ.

‘‘સો સન્તુટ્ઠો હોતિ કાયપરિહારિકેન ચીવરેન કુચ્છિપરિહારિકેન પિણ્ડપાતેન. યેન યેનેવ પક્કમતિ સમાદાયેવ પક્કમતિ, સેય્યથાપિ નામ પક્ખી સકુણો યેન યેનેવ ડેતિ સપત્તભારોવ ડેતિ. એવમેવં ભિક્ખુ સન્તુટ્ઠો હોતિ કાયપરિહારિકેન ચીવરેન કુચ્છિપરિહારિકેન પિણ્ડપાતેન. યેન યેનેવ પક્કમતિ સમાદાયેવ પક્કમતિ. સો ઇમિના અરિયેન સીલક્ખન્ધેન સમન્નાગતો અજ્ઝત્તં અનવજ્જસુખં પટિસંવેદેતિ.

‘‘સો ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા ન નિમિત્તગ્ગાહી હોતિ નાનુબ્યઞ્જનગ્ગાહી. યત્વાધિકરણમેનં ચક્ખુન્દ્રિયં અસંવુતં વિહરન્તં અભિજ્ઝાદોમનસ્સા પાપકા અકુસલા ધમ્મા અન્વાસ્સવેય્યું, તસ્સ સંવરાય પટિપજ્જતિ; રક્ખતિ ચક્ખુન્દ્રિયં, ચક્ખુન્દ્રિયે સંવરં આપજ્જતિ. સોતેન સદ્દં સુત્વા… ઘાનેન ગન્ધં ઘાયિત્વા… જિવ્હાય રસં સાયિત્વા… કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા… મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ન નિમિત્તગ્ગાહી હોતિ નાનુબ્યઞ્જનગ્ગાહી. યત્વાધિકરણમેનં મનિન્દ્રિયં અસંવુતં વિહરન્તં અભિજ્ઝાદોમનસ્સા પાપકા અકુસલા ધમ્મા અન્વાસ્સવેય્યું, તસ્સ સંવરાય પટિપજ્જતિ; રક્ખતિ મનિન્દ્રિયં, મનિન્દ્રિયે સંવરં આપજ્જતિ. સો ઇમિના અરિયેન ઇન્દ્રિયસંવરેન સમન્નાગતો અજ્ઝત્તં અબ્યાસેકસુખં પટિસંવેદેતિ.

‘‘સો અભિક્કન્તે પટિક્કન્તે સમ્પજાનકારી હોતિ, આલોકિતે વિલોકિતે સમ્પજાનકારી હોતિ, સમિઞ્જિતે પસારિતે સમ્પજાનકારી હોતિ, સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણે સમ્પજાનકારી હોતિ, અસિતે પીતે ખાયિતે સાયિતે સમ્પજાનકારી હોતિ, ઉચ્ચારપસ્સાવકમ્મે સમ્પજાનકારી હોતિ, ગતે ઠિતે નિસિન્ને સુત્તે જાગરિતે ભાસિતે તુણ્હીભાવે સમ્પજાનકારી હોતિ.

‘‘સો ઇમિના ચ અરિયેન સીલક્ખન્ધેન સમન્નાગતો, ઇમિના ચ અરિયેન ઇન્દ્રિયસંવરેન સમન્નાગતો, ઇમિના ચ અરિયેન સતિસમ્પજઞ્ઞે સમન્નાગતો વિવિત્તં સેનાસનં ભજતિ અરઞ્ઞં રુક્ખમૂલં પબ્બતં કન્દરં ગિરિગુહં સુસાનં વનપત્થં અબ્ભોકાસં પલાલપુઞ્જં. સો અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા નિસીદતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા.

‘‘સો અભિજ્ઝં લોકે પહાય વિગતાભિજ્ઝેન ચેતસા વિહરતિ, અભિજ્ઝાય ચિત્તં પરિસોધેતિ. બ્યાપાદપદોસં પહાય અબ્યાપન્નચિત્તો વિહરતિ સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પી, બ્યાપાદપદોસા ચિત્તં પરિસોધેતિ. થિનમિદ્ધં પહાય વિગતથિનમિદ્ધો વિહરતિ આલોકસઞ્ઞી સતો સમ્પજાનો, થિનમિદ્ધા ચિત્તં પરિસોધેતિ. ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચં પહાય અનુદ્ધતો વિહરતિ અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તો, ઉદ્ધચ્ચકુક્કુચ્ચા ચિત્તં પરિસોધેતિ. વિચિકિચ્છં પહાય તિણ્ણવિચિકિચ્છો વિહરતિ અકથંકથી કુસલેસુ ધમ્મેસુ, વિચિકિચ્છાય ચિત્તં પરિસોધેતિ.

‘‘સો ઇમે પઞ્ચ નીવરણે પહાય ચેતસો ઉપક્કિલેસે પઞ્ઞાય દુબ્બલીકરણે, વિવિચ્ચેવ કામેહિ વિવિચ્ચ અકુસલેહિ ધમ્મેહિ સવિતક્કં સવિચારં વિવેકજં પીતિસુખં પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, ઉપાલિ, ‘નન્વાયં વિહારો પુરિમેહિ વિહારેહિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘ઇમમ્પિ ખો, ઉપાલિ, મમ સાવકા અત્તનિ ધમ્મં સમ્પસ્સમાના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, નો ચ ખો તાવ અનુપ્પત્તસદત્થા વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, ઉપાલિ, ‘નન્વાયં વિહારો પુરિમેહિ વિહારેહિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘ઇમમ્પિ ખો, ઉપાલિ, મમ સાવકા અત્તનિ ધમ્મં સમ્પસ્સમાના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, નો ચ ખો તાવ અનુપ્પત્તસદત્થા વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ પીતિયા ચ વિરાગા…પે… તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, ઉપાલિ, ‘નન્વાયં વિહારો પુરિમેહિ વિહારેહિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘ઇમમ્પિ ખો, ઉપાલિ, મમ સાવકા અત્તનિ ધમ્મં સમ્પસ્સમાના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, નો ચ ખો તાવ અનુપ્પત્તસદત્થા વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ સુખસ્સ ચ પહાના…પે… ચતુત્થં ઝાનં…પે….

પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ સબ્બસો રૂપસઞ્ઞાનં સમતિક્કમા પટિઘસઞ્ઞાનં અત્થઙ્ગમા નાનત્તસઞ્ઞાનં અમનસિકારા ‘અનન્તો આકાસો’તિ આકાસાનઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, ઉપાલિ, ‘નન્વાયં વિહારો પુરિમેહિ વિહારેહિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘ઇમમ્પિ ખો, ઉપાલિ, મમ સાવકા અત્તનિ ધમ્મં સમ્પસ્સમાના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, નો ચ ખો તાવ અનુપ્પત્તસદત્થા વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ સબ્બસો આકાસાનઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘અનન્તં વિઞ્ઞાણ’ન્તિ વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ…પે….

‘‘સબ્બસો વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘નત્થિ કિઞ્ચી’તિ આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ…પે….

‘‘સબ્બસો આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ ‘સન્તમેતં પણીતમેત’ન્તિ નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, ઉપાલિ, ‘નન્વાયં વિહારો પુરિમેહિ વિહારેહિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘ઇમમ્પિ ખો, ઉપાલિ, મમ સાવકા અત્તનિ ધમ્મં સમ્પસ્સમાના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, નો ચ ખો તાવ અનુપ્પત્તસદત્થા વિહરન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, ઉપાલિ, ભિક્ખુ સબ્બસો નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમતિક્કમ્મ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ; પઞ્ઞાય ચસ્સ દિસ્વા આસવા પરિક્ખીણા હોન્તિ. તં કિં મઞ્ઞસિ, ઉપાલિ, ‘નન્વાયં વિહારો પુરિમેહિ વિહારેહિ અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચા’’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’.

‘‘ઇમમ્પિ ખો, ઉપાલિ, મમ સાવકા અત્તનિ ધમ્મં સમ્પસ્સમાના અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ, અનુપ્પત્તસદત્થા ચ વિહરન્તિ. ઇઙ્ઘ ત્વં, ઉપાલિ, સઙ્ઘે વિહરાહિ. સઙ્ઘે તે વિહરતો ફાસુ ભવિસ્સતી’’તિ. નવમં.