૧. કામભોગીસુત્તં

૯૧. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો અનાથપિણ્ડિકો ગહપતિ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો અનાથપિણ્ડિકં ગહપતિં ભગવા એતદવોચ –

‘‘દસયિમે, ગહપતિ, કામભોગી સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે દસ? ઇધ, ગહપતિ, એકચ્ચો કામભોગી અધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેન; અધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા સાહસેન ન અત્તાનં સુખેતિ ન પીણેતિ [ન અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ (સી. સ્યા. પી.) એવમુપરિપિ] ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતિ.

‘‘ઇધ પન, ગહપતિ, એકચ્ચો કામભોગી અધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેન; અધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા સાહસેન અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ, ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતિ.

‘‘ઇધ પન, ગહપતિ, એકચ્ચો કામભોગી અધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેન; અધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા સાહસેન અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતિ.

‘‘ઇધ પન, ગહપતિ, એકચ્ચો કામભોગી ધમ્માધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેનપિ અસાહસેનપિ; ધમ્માધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા સાહસેનપિ અસાહસેનપિ ન અત્તાનં સુખેતિ ન પીણેતિ ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતિ.

‘‘ઇધ પન, ગહપતિ, એકચ્ચો કામભોગી ધમ્માધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેનપિ અસાહસેનપિ; ધમ્માધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા સાહસેનપિ અસાહસેનપિ અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ, ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતિ.

‘‘ઇધ પન, ગહપતિ, એકચ્ચો કામભોગી ધમ્માધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેનપિ અસાહસેનપિ; ધમ્માધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા સાહસેનપિ અસાહસેનપિ અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતિ.

‘‘ઇધ પન, ગહપતિ, એકચ્ચો કામભોગી ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેન; ધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા અસાહસેન ન અત્તાનં સુખેતિ ન પીણેતિ ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતિ.

‘‘ઇધ પન, ગહપતિ, એકચ્ચો કામભોગી ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેન; ધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા અસાહસેન અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ, ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતિ.

‘‘ઇધ પન, ગહપતિ, એકચ્ચો કામભોગી ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેન; ધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા અસાહસેન અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતિ. તે ચ ભોગે ગથિતો [ગધિતો (ક.) અ. નિ. ૩.૧૨૪ પસ્સિતબ્બં] મુચ્છિતો અજ્ઝોસન્નો [અજ્ઝાપન્નો (સબ્બત્થ) અ. નિ. ૩.૧૨૪ સુત્તવણ્ણના ટીકા ઓલોકેતબ્બા] અનાદીનવદસ્સાવી અનિસ્સરણપઞ્ઞો પરિભુઞ્જતિ.

‘‘ઇધ પન, ગહપતિ, એકચ્ચો કામભોગી ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેન; ધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા અસાહસેન અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતિ. તે ચ ભોગે અગથિતો અમુચ્છિતો અનજ્ઝોસન્નો આદીનવદસ્સાવી નિસ્સરણપઞ્ઞો પરિભુઞ્જતિ.

‘‘તત્ર, ગહપતિ, ય્વાયં કામભોગી અધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેન, અધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા સાહસેન ન અત્તાનં સુખેતિ ન પીણેતિ ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતિ, અયં, ગહપતિ, કામભોગી તીહિ ઠાનેહિ ગારય્હો. ‘અધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેના’તિ, ઇમિના પઠમેન ઠાનેન ગારય્હો. ‘ન અત્તાનં સુખેતિ ન પીણેતી’તિ, ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન ગારય્હો. ‘ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતી’તિ, ઇમિના તતિયેન ઠાનેન ગારય્હો. અયં, ગહપતિ, કામભોગી ઇમેહિ તીહિ ઠાનેહિ ગારય્હો.

‘‘તત્ર, ગહપતિ, ય્વાયં કામભોગી અધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેન, અધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા સાહસેન અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતિ, અયં, ગહપતિ, કામભોગી દ્વીહિ ઠાનેહિ ગારય્હો એકેન ઠાનેન પાસંસો. ‘અધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેના’તિ, ઇમિના પઠમેન ઠાનેન ગારય્હો. ‘અત્તાનં સુખેતિ પીણેતી’તિ, ઇમિના એકેન ઠાનેન પાસંસો. ‘ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતી’તિ ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન ગારય્હો. અયં, ગહપતિ, કામભોગી ઇમેહિ દ્વીહિ ઠાનેહિ ગારય્હો ઇમિના એકેન ઠાનેન પાસંસો.

‘‘તત્ર, ગહપતિ, ય્વાયં કામભોગી અધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેન, અધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા સાહસેન અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતિ, અયં, ગહપતિ, કામભોગી એકેન ઠાનેન ગારય્હો દ્વીહિ ઠાનેહિ પાસંસો. ‘અધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેના’તિ, ઇમિના એકેન ઠાનેન ગારય્હો. ‘અત્તાનં સુખેતિ પીણેતી’તિ, ઇમિના પઠમેન ઠાનેન પાસંસો. ‘સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતી’તિ, ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન પાસંસો. અયં, ગહપતિ, કામભોગી ઇમિના એકેન ઠાનેન ગારય્હો, ઇમેહિ દ્વીહિ ઠાનેહિ પાસંસો.

‘‘તત્ર, ગહપતિ, ય્વાયં કામભોગી ધમ્માધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેનપિ અસાહસેનપિ, ધમ્માધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા સાહસેનપિ અસાહસેનપિ ન અત્તાનં સુખેતિ ન પીણેતિ ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતિ, અયં, ગહપતિ, કામભોગી એકેન ઠાનેન પાસંસો તીહિ ઠાનેહિ ગારય્હો. ‘ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેના’તિ, ઇમિના એકેન ઠાનેન પાસંસો. ‘અધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેના’તિ, ઇમિના પઠમેન ઠાનેન ગારય્હો. ‘ન અત્તાનં સુખેતિ ન પીણેતી’તિ, ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન ગારય્હો. ‘ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતી’તિ, ઇમિના તતિયેન ઠાનેન ગારય્હો. અયં, ગહપતિ, કામભોગી ઇમિના એકેન ઠાનેન પાસંસો ઇમેહિ તીહિ ઠાનેહિ ગારય્હો.

‘‘તત્ર, ગહપતિ, ય્વાયં કામભોગી ધમ્માધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેનપિ અસાહસેનપિ, ધમ્માધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા સાહસેનપિ અસાહસેનપિ અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતિ, અયં, ગહપતિ, કામભોગી દ્વીહિ ઠાનેહિ પાસંસો દ્વીહિ ઠાનેહિ ગારય્હો. ‘ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેના’તિ, ઇમિના પઠમેન ઠાનેન પાસંસો. ‘અધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેના’તિ, ઇમિના પઠમેન ઠાનેન ગારય્હો. ‘અત્તાનં સુખેતિ પીણેતી’તિ, ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન પાસંસો. ‘ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતી’તિ, ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન ગારય્હો. અયં, ગહપતિ, કામભોગી ઇમેહિ દ્વીહિ ઠાનેહિ પાસંસો ઇમેહિ દ્વીહિ ઠાનેહિ ગારય્હો.

‘‘તત્ર, ગહપતિ, ય્વાયં કામભોગી ધમ્માધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેનપિ અસાહસેનપિ, ધમ્માધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા સાહસેનપિ અસાહસેનપિ અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતિ, અયં, ગહપતિ, કામભોગી તીહિ ઠાનેહિ પાસંસો એકેન ઠાનેન ગારય્હો. ‘ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેના’તિ, ઇમિના પઠમેન ઠાનેન પાસંસો. ‘અધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ સાહસેના’તિ, ઇમિના એકેન ઠાનેન ગારય્હો. ‘અત્તાનં સુખેતિ પીણેતી’તિ, ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન પાસંસો. ‘સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતી’તિ, ઇમિના તતિયેન ઠાનેન પાસંસો. અયં, ગહપતિ, કામભોગી ઇમેહિ તીહિ ઠાનેહિ પાસંસો ઇમિના એકેન ઠાનેન ગારય્હો.

‘‘તત્ર, ગહપતિ, ય્વાયં કામભોગી ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેન, ધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા અસાહસેન ન અત્તાનં સુખેતિ ન પીણેતિ ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતિ, અયં, ગહપતિ, કામભોગી એકેન ઠાનેન પાસંસો દ્વીહિ ઠાનેહિ ગારય્હો. ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેના’તિ, ઇમિના એકેન ઠાનેન પાસંસો. ‘ન અત્તાનં સુખેતિ ન પીણેતી’તિ, ઇમિના પઠમેન ઠાનેન ગારય્હો. ‘ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતી’તિ, ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન ગારય્હો. અયં, ગહપતિ, કામભોગી ઇમિના એકેન ઠાનેન પાસંસો ઇમેહિ દ્વીહિ ઠાનેહિ ગારય્હો.

‘‘તત્ર, ગહપતિ, ય્વાયં કામભોગી ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેન, ધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા અસાહસેન અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતિ, અયં, ગહપતિ, કામભોગી દ્વીહિ ઠાનેહિ પાસંસો એકેન ઠાનેન ગારય્હો. ‘ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેના’તિ, ઇમિના પઠમેન ઠાનેન પાસંસો. ‘અત્તાનં સુખેતિ પીણેતી’તિ, ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન પાસંસો. ‘ન સંવિભજતિ ન પુઞ્ઞાનિ કરોતી’તિ ઇમિના એકેન ઠાનેન ગારય્હો. અયં, ગહપતિ, કામભોગી ઇમેહિ દ્વીહિ ઠાનેહિ પાસંસો ઇમિના એકેન ઠાનેન ગારય્હો.

‘‘તત્ર, ગહપતિ ય્વાયં કામભોગી ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેન, ધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા અસાહસેન અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતિ, તે ચ ભોગે ગથિતો મુચ્છિતો અજ્ઝોસન્નો અનાદીનવદસ્સાવી અનિસ્સરણપઞ્ઞો પરિભુઞ્જતિ, અયં, ગહપતિ, કામભોગી તીહિ ઠાનેહિ પાસંસો એકેન ઠાનેન ગારય્હો. ‘ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેના’તિ, ઇમિના પઠમેન ઠાનેન પાસંસો. ‘અત્તાનં સુખેતિ પીણેતી’તિ, ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન પાસંસો. ‘સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતી’તિ, ઇમિના તતિયેન ઠાનેન પાસંસો. ‘તે ચ ભોગે ગથિતો મુચ્છિતો અજ્ઝોસન્નો અનાદીનવદસ્સાવી અનિસ્સરણપઞ્ઞો પરિભુઞ્જતી’તિ, ઇમિના એકેન ઠાનેન ગારય્હો. અયં, ગહપતિ, કામભોગી ઇમેહિ તીહિ ઠાનેહિ પાસંસો ઇમિના એકેન ઠાનેન ગારય્હો.

‘‘તત્ર, ગહપતિ, ય્વાયં કામભોગી ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેન, ધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા અસાહસેન અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતિ, તે ચ ભોગે અગથિતો અમુચ્છિતો અનજ્ઝોસન્નો આદીનવદસ્સાવી નિસ્સરણપઞ્ઞો પરિભુઞ્જતિ, અયં, ગહપતિ, કામભોગી ચતૂહિ ઠાનેહિ પાસંસો. ‘ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેના’તિ, ઇમિના પઠમેન ઠાનેન પાસંસો. ‘અત્તાનં સુખેતિ પીણેતી’તિ, ઇમિના દુતિયેન ઠાનેન પાસંસો. ‘સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતી’તિ, ઇમિના તતિયેન ઠાનેન પાસંસો. ‘તે ચ ભોગે અગથિતો અમુચ્છિતો અનજ્ઝોસન્નો આદીનવદસ્સાવી નિસ્સરણપઞ્ઞો પરિભુઞ્જતી’તિ, ઇમિના ચતુત્થેન ઠાનેન પાસંસો. અયં, ગહપતિ, કામભોગી ઇમેહિ ચતૂહિ ઠાનેહિ પાસંસો.

‘‘ઇમે ખો, ગહપતિ, દસ કામભોગી સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. ઇમેસં ખો, ગહપતિ, દસન્નં કામભોગીનં ય્વાયં કામભોગી ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેન, ધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા અસાહસેન અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતિ, તે ચ ભોગે અગથિતો અમુચ્છિતો અનજ્ઝોસન્નો આદીનવદસ્સાવી નિસ્સરણપઞ્ઞો પરિભુઞ્જતિ, અયં ઇમેસં દસન્નં કામભોગીનં અગ્ગો ચ સેટ્ઠો ચ પામોક્ખો [મોક્ખો (ક. સી.) અ. નિ. ૪.૯૫; ૫.૧૮૧; સં. નિ. ૩.૬૬૨] ચ ઉત્તમો ચ પવરો ચ. સેય્યથાપિ, ગહપતિ, ગવા ખીરં, ખીરમ્હા દધિ, દધિમ્હા નવનીતં, નવનીતમ્હા સપ્પિ, સપ્પિમ્હા સપ્પિમણ્ડો. સપ્પિમણ્ડો તત્થ અગ્ગમક્ખાયતિ.

એવમેવં ખો, ગહપતિ, ઇમેસં દસન્નં કામભોગીનં ય્વાયં કામભોગી ધમ્મેન ભોગે પરિયેસતિ અસાહસેન, ધમ્મેન ભોગે પરિયેસિત્વા અસાહસેન અત્તાનં સુખેતિ પીણેતિ સંવિભજતિ પુઞ્ઞાનિ કરોતિ, તે ચ ભોગે અગથિતો અમુચ્છિતો અનજ્ઝોસન્નો આદીનવદસ્સાવી નિસ્સરણપઞ્ઞો પરિભુઞ્જતિ, અયં ઇમેસં દસન્નં કામભોગીનં અગ્ગો ચ સેટ્ઠો ચ પામોક્ખો [મોક્ખો (ક. સી.) અ. નિ. ૫.૧૮૧] ચ ઉત્તમો ચ પવરો ચા’’તિ. પઠમં.