(૯) ૪. થેરવગ્ગો

૧. વાહનસુત્તં

૮૧. એકં સમયં ભગવા ચમ્પાયં વિહરતિ ગગ્ગરાય પોક્ખરણિયા તીરે. અથ ખો આયસ્મા વાહનો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા વાહનો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કતિહિ નુ ખો, ભન્તે, ધમ્મેહિ તથાગતો નિસ્સટો વિસંયુત્તો વિપ્પમુત્તો વિમરિયાદીકતેન ચેતસા વિહરતી’’તિ?

‘‘દસહિ ખો, વાહન, ધમ્મેહિ તથાગતો નિસ્સટો વિસંયુત્તો વિપ્પમુત્તો વિમરિયાદીકતેન ચેતસા વિહરતિ. કતમેહિ દસહિ? રૂપેન ખો, વાહન, તથાગતો નિસ્સટો વિસંયુત્તો વિપ્પમુત્તો વિમરિયાદીકતેન ચેતસા વિહરતિ, વેદનાય ખો, વાહન…પે… સઞ્ઞાય ખો, વાહન… સઙ્ખારેહિ ખો, વાહન… વિઞ્ઞાણેન ખો, વાહન… જાતિયા ખો, વાહન… જરાય ખો, વાહન… મરણેન ખો, વાહન… દુક્ખેહિ ખો, વાહન… કિલેસેહિ ખો, વાહન, તથાગતો નિસ્સટો વિસંયુત્તો વિપ્પમુત્તો વિમરિયાદીકતેન ચેતસા વિહરતિ. સેય્યથાપિ, વાહન, ઉપ્પલં વા પદુમં વા પુણ્ડરીકં વા ઉદકે જાતં ઉદકે સંવડ્ઢં ઉદકા પચ્ચુગ્ગમ્મ ઠિતં અનુપલિત્તં ઉદકેન; એવમેવં ખો, વાહન, ઇમેહિ દસહિ ધમ્મેહિ તથાગતો નિસ્સટો વિસંયુત્તો વિપ્પમુત્તો વિમરિયાદીકતેન ચેતસા વિહરતી’’તિ. પઠમં.

૨. આનન્દસુત્તં

૮૨. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો આયસ્મન્તં આનન્દં ભગવા એતદવોચ –

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘અસ્સદ્ધો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘દુસ્સીલો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘અપ્પસ્સુતો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘દુબ્બચો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘પાપમિત્તો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘કુસીતો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘મુટ્ઠસ્સતિ સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘અસન્તુટ્ઠો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘પાપિચ્છો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘મિચ્છાદિટ્ઠિકો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘ઇમેહિ દસહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘સદ્ધો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ ઠાનમેતં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘સીલવા સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ ઠાનમેતં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘બહુસ્સુતો સુતધરો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ ઠાનમેતં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘સુવચો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ ઠાનમેતં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘કલ્યાણમિત્તો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ ઠાનમેતં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘આરદ્ધવીરિયો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ ઠાનમેતં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘ઉપટ્ઠિતસ્સતિ સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ ઠાનમેતં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘સન્તુટ્ઠો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ ઠાનમેતં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘અપ્પિચ્છો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ ઠાનમેતં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘સમ્માદિટ્ઠિકો સમાનો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ ઠાનમેતં વિજ્જતિ.

‘‘સો વતાનન્દ, ભિક્ખુ ‘ઇમેહિ દસહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ ઠાનમેતં વિજ્જતી’’તિ. દુતિયં.

૩. પુણ્ણિયસુત્તં

૮૩. અથ ખો આયસ્મા પુણ્ણિયો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા પુણ્ણિયો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કો નુ ખો, ભન્તે, હેતુ કો પચ્ચયો યેન અપ્પેકદા તથાગતં ધમ્મદેસના પટિભાતિ અપ્પેકદા નપ્પટિભાતી’’તિ?

‘‘સદ્ધો ચ, પુણ્ણિય, ભિક્ખુ હોતિ, નો ચ ઉપસઙ્કમિતા; નેવ તાવ તથાગતં ધમ્મદેસના પટિભાતિ. યતો ચ ખો, પુણ્ણિય, ભિક્ખુ સદ્ધો ચ હોતિ ઉપસઙ્કમિતા ચ, એવં તથાગતં ધમ્મદેસના પટિભાતિ.

‘‘સદ્ધો ચ, પુણ્ણિય, ભિક્ખુ હોતિ ઉપસઙ્કમિતા ચ, નો ચ પયિરુપાસિતા…પે… પયિરુપાસિતા ચ, નો ચ પરિપુચ્છિતા… પરિપુચ્છિતા ચ, નો ચ ઓહિતસોતો ધમ્મં સુણાતિ… ઓહિતસોતો ચ ધમ્મં સુણાતિ, નો ચ સુત્વા ધમ્મં ધારેતિ… સુત્વા ચ ધમ્મં ધારેતિ, નો ચ ધાતાનં ધમ્માનં અત્થં ઉપપરિક્ખતિ… ધાતાનઞ્ચ ધમ્માનં અત્થં ઉપપરિક્ખતિ નો ચ અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો હોતિ… અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો ચ હોતિ, નો ચ કલ્યાણવાચો હોતિ કલ્યાણવાક્કરણો પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગળાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા… કલ્યાણવાચો ચ હોતિ કલ્યાણવાક્કરણો પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગળાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા, નો ચ સન્દસ્સકો હોતિ સમાદપકો સમુત્તેજકો સમ્પહંસકો સબ્રહ્મચારીનં, નેવ તાવ તથાગતં ધમ્મદેસના પટિભાતિ.

‘‘યતો ચ ખો, પુણ્ણિય, ભિક્ખુ સદ્ધો ચ હોતિ, ઉપસઙ્કમિતા ચ, પયિરુપાસિતા ચ, પરિપુચ્છિતા ચ, ઓહિતસોતો ચ ધમ્મં સુણાતિ, સુત્વા ચ ધમ્મં ધારેતિ, ધાતાનઞ્ચ ધમ્માનં અત્થં ઉપપરિક્ખતિ, અત્થમઞ્ઞાય ધમ્મમઞ્ઞાય ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો ચ હોતિ, કલ્યાણવાચો ચ હોતિ કલ્યાણવાક્કરણો પોરિયા વાચાય સમન્નાગતો વિસ્સટ્ઠાય અનેલગળાય અત્થસ્સ વિઞ્ઞાપનિયા, સન્દસ્સકો ચ હોતિ સમાદપકો સમુત્તેજકો સમ્પહંસકો સબ્રહ્મચારીનં – એવં તથાગતં ધમ્મદેસના પટિભાતિ. ઇમેહિ ખો, પુણ્ણિય, દસહિ ધમ્મેહિ સમન્નાગતા [સમન્નાગતો (ક.)] [એકન્તં તથાગતં ધમ્મદેસના પટિભાતીતિ (સ્યા.)] એકન્તપટિભાના [એકન્તપટિભાનં (સી.)] તથાગતં ધમ્મદેસના હોતી’’તિ [એકન્તં તથાગતં ધમ્મદેસના પટિભાતીતિ (સ્યા.)]. તતિયં.

૪. બ્યાકરણસુત્તં

૮૪. તત્ર ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો એતદવોચ –

‘‘ઇધાવુસો, ભિક્ખુ અઞ્ઞં બ્યાકરોતિ – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનામી’તિ. તમેનં તથાગતો વા તથાગતસાવકો વા ઝાયી સમાપત્તિકુસલો પરચિત્તકુસલો પરચિત્તપરિયાયકુસલો સમનુયુઞ્જતિ સમનુગ્ગાહતિ સમનુભાસતિ. સો તથાગતેન વા તથાગતસાવકેન વા ઝાયિના સમાપત્તિકુસલેન પરચિત્તકુસલેન પરચિત્તપરિયાયકુસલેન સમનુયુઞ્જિયમાનો સમનુગ્ગાહિયમાનો સમનુભાસિયમાનો ઇરીણં આપજ્જતિ વિચિનં [વિસિનં (સી. અટ્ઠ.)] આપજ્જતિ અનયં આપજ્જતિ બ્યસનં આપજ્જતિ અનયબ્યસનં આપજ્જતિ.

‘‘તમેનં તથાગતો વા તથાગતસાવકો વા ઝાયી સમાપત્તિકુસલો પરચિત્તકુસલો પરચિત્તપરિયાયકુસલો એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ મનસિ કરોતિ – ‘કિં નુ ખો અયમાયસ્મા અઞ્ઞં બ્યાકરોતિ – ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનામી’તિ?

‘‘તમેનં તથાગતો વા તથાગતસાવકો વા ઝાયી સમાપત્તિકુસલો પરચિત્તકુસલો પરચિત્તપરિયાયકુસલો એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનાતિ –

‘કોધનો ખો અયમાયસ્મા; કોધપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. કોધપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘ઉપનાહી ખો પન અયમાયસ્મા; ઉપનાહપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. ઉપનાહપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘મક્ખી ખો પન અયમાયસ્મા; મક્ખપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. મક્ખપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘પળાસી ખો પન અયમાયસ્મા; પળાસપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. પળાસપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘ઇસ્સુકી ખો પન અયમાયસ્મા; ઇસ્સાપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. ઇસ્સાપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘મચ્છરી ખો પન અયમાયસ્મા; મચ્છેરપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. મચ્છેરપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘સઠો ખો પન અયમાયસ્મા; સાઠેય્યપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. સાઠેય્યપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘માયાવી ખો પન અયમાયસ્મા; માયાપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. માયાપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘પાપિચ્છો ખો પન અયમાયસ્મા; ઇચ્છાપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. ઇચ્છાપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘સતિ [મુટ્ઠસ્સતિ (સી. સ્યા.)] ખો પન અયમાયસ્મા ઉત્તરિ કરણીયે ઓરમત્તકેન વિસેસાધિગમેન અન્તરા વોસાનં આપન્નો. અન્તરા વોસાનગમનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં’.

‘‘સો વતાવુસો, ભિક્ખુ ‘ઇમે દસ ધમ્મે અપ્પહાય ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ નેતં ઠાનં વિજ્જતિ. સો વતાવુસો, ભિક્ખુ ‘ઇમે દસ ધમ્મે પહાય ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે વુદ્ધિં વિરૂળ્હિં વેપુલ્લં આપજ્જિસ્સતી’તિ ઠાનમેતં વિજ્જતી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. કત્થીસુત્તં

૮૫. એકં સમયં આયસ્મા મહાચુન્દો ચેતીસુ વિહરતિ સહજાતિયં. તત્ર ખો આયસ્મા મહાચુન્દો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો મહાચુન્દસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા મહાચુન્દો એતદવોચ –

‘‘ઇધાવુસો, ભિક્ખુ કત્થી હોતિ વિકત્થી અધિગમેસુ – ‘અહં પઠમં ઝાનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં દુતિયં ઝાનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં તતિયં ઝાનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં ચતુત્થં ઝાનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં આકાસાનઞ્ચાયતનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપી’તિ.

‘‘તમેનં તથાગતો વા તથાગતસાવકો વા ઝાયી સમાપત્તિકુસલો પરચિત્તકુસલો પરચિત્તપરિયાયકુસલો સમનુયુઞ્જતિ સમનુગ્ગાહતિ સમનુભાસતિ. સો તથાગતેન વા તથાગતસાવકેન વા ઝાયિના સમાપત્તિકુસલેન પરચિત્તકુસલેન પરચિત્તપરિયાયકુસલેન સમનુયુઞ્જિયમાનો સમનુગ્ગાહિયમાનો સમનુભાસિયમાનો ઇરીણં આપજ્જતિ વિચિનં આપજ્જતિ અનયં આપજ્જતિ બ્યસનં આપજ્જતિ અનયબ્યસનં આપજ્જતિ.

‘‘તમેનં તથાગતો વા તથાગતસાવકો વા ઝાયી સમાપત્તિકુસલો પરચિત્તકુસલો પરચિત્તપરિયાયકુસલો એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ મનસિ કરોતિ – ‘કિં નુ ખો અયમાયસ્મા કત્થી હોતિ વિકત્થી અધિગમેસુ – અહં પઠમં ઝાનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ…પે… અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપી’તિ.

‘દીઘરત્તં ખો અયમાયસ્મા ખણ્ડકારી છિદ્દકારી સબલકારી કમ્માસકારી ન સન્તતકારી ન સન્તતવુત્તિ સીલેસુ. દુસ્સીલો ખો અયમાયસ્મા. દુસ્સિલ્યં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘અસ્સદ્ધો ખો પન અયમાયસ્મા; અસ્સદ્ધિયં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘અપ્પસ્સુતો ખો પન અયમાયસ્મા અનાચારો; અપ્પસચ્ચં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘દુબ્બચો ખો પન અયમાયસ્મા; દોવચસ્સતા ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘પાપમિત્તો ખો પન અયમાયસ્મા; પાપમિત્તતા ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘કુસીતો ખો પન અયમાયસ્મા; કોસજ્જં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘મુટ્ઠસ્સતિ ખો પન અયમાયસ્મા; મુટ્ઠસ્સચ્ચં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘કુહકો ખો પન અયમાયસ્મા; કોહઞ્ઞં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘દુબ્ભરો ખો પન અયમાયસ્મા; દુબ્ભરતા ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘દુપ્પઞ્ઞો ખો પન અયમાયસ્મા; દુપ્પઞ્ઞતા ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં’.

‘‘સેય્યથાપિ, આવુસો, સહાયકો સહાયકં એવં વદેય્ય – ‘યદા તે, સમ્મ, ધનેન [બન્ધો (ક.)] ધનકરણીયં અસ્સ, યાચેય્યાસિ મં [યાચિસ્સસિ મં (સી.), પવેદેય્યાસિ મં (સ્યા.), પરાજેય્યાપિ મં (ક.)] ધનં. દસ્સામિ તે ધન’ન્તિ. સો કિઞ્ચિદેવ ધનકરણીયે સમુપ્પન્ને સહાયકો સહાયકં એવં વદેય્ય – ‘અત્થો મે, સમ્મ, ધનેન. દેહિ મે ધન’ન્તિ. સો એવં વદેય્ય – ‘તેન હિ, સમ્મ, ઇધ ખનાહી’તિ. સો તત્ર ખનન્તો નાધિગચ્છેય્ય. સો એવં વદેય્ય – ‘અલિકં મં, સમ્મ, અવચ; તુચ્છકં મં, સમ્મ, અવચ – ઇધ ખનાહી’તિ. સો એવં વદેય્ય – ‘નાહં તં, સમ્મ, અલિકં અવચં, તુચ્છકં અવચં. તેન હિ, સમ્મ, ઇધ ખનાહી’તિ. સો તત્રપિ ખનન્તો નાધિગચ્છેય્ય. સો એવં વદેય્ય – ‘અલિકં મં, સમ્મ, અવચ, તુચ્છકં મં, સમ્મ, અવચ – ઇધ ખનાહી’તિ. સો એવં વદેય્ય – ‘નાહં તં, સમ્મ, અલિકં અવચં, તુચ્છકં અવચં. તેન હિ, સમ્મ, ઇધ ખનાહી’તિ. સો તત્રપિ ખનન્તો નાધિગચ્છેય્ય. સો એવં વદેય્ય – ‘અલિકં મં, સમ્મ, અવચ, તુચ્છકં મં, સમ્મ, અવચ – ઇધ ખનાહી’તિ. સો એવં વદેય્ય – ‘નાહં તં, સમ્મ, અલિકં અવચં, તુચ્છકં અવચં. અપિ ચ અહમેવ ઉમ્માદં પાપુણિં ચેતસો વિપરિયાય’ન્તિ.

‘‘એવમેવં ખો, આવુસો, ભિક્ખુ કત્થી હોતિ વિકત્થી અધિગમેસુ – ‘અહં પઠમં ઝાનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં દુતિયં ઝાનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં તતિયં ઝાનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં ચતુત્થં ઝાનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં આકાસાનઞ્ચાયતનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપિ, અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપી’તિ.

‘‘તમેનં તથાગતો વા તથાગતસાવકો વા ઝાયી સમાપત્તિકુસલો પરચિત્તકુસલો પરચિત્તપરિયાયકુસલો એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ મનસિ કરોતિ – ‘કિં નુ ખો અયમાયસ્મા કત્થી હોતિ વિકત્થી અધિગમેસુ – અહં પઠમં ઝાનં સમાપજ્જામિપિ…પે… અહં સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપજ્જામિપિ વુટ્ઠહામિપી’તિ.

‘‘તમેનં તથાગતો વા તથાગતસાવકો વા ઝાયી સમાપત્તિકુસલો પરચિત્તપરિયાયકુસલો ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનાતિ –

‘દીઘરત્તં ખો અયમાયસ્મા ખણ્ડકારી છિદ્દકારી સબલકારી કમ્માસકારી, ન સન્તતકારી ન સન્તતવુત્તિ સીલેસુ. દુસ્સીલો ખો અયમાયસ્મા; દુસ્સિલ્યં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

૬. અધિમાનસુત્તં

૮૬. એકં સમયં આયસ્મા મહાકસ્સપો રાજગહે વિહરતિ વેળુવને કલન્દકનિવાપે. તત્ર ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો ભિક્ખવે’’તિ. ‘‘આવુસો’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો મહાકસ્સપસ્સ પચ્ચસ્સોસું. આયસ્મા મહાકસ્સપો એતદવોચ –

‘‘ઇધાવુસો, ભિક્ખુ અઞ્ઞં બ્યાકરોતિ – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનામી’તિ. તમેનં તથાગતો વા તથાગતસાવકો વા ઝાયી સમાપત્તિકુસલો પરચિત્તકુસલો પરચિત્તપરિયાયકુસલો સમનુયુઞ્જતિ સમનુગ્ગાહતિ સમનુભાસતિ. સો તથાગતેન વા તથાગતસાવકેન વા ઝાયિના સમાપત્તિકુસલેન પરચિત્તકુસલેન પરચિત્તપરિયાયકુસલેન સમનુયુઞ્જિયમાનો સમનુગ્ગાહિયમાનો સમનુભાસિયમાનો ઇરીણં આપજ્જતિ વિચિનં આપજ્જતિ અનયં આપજ્જતિ બ્યસનં આપજ્જતિ અનયબ્યસનં આપજ્જતિ.

‘અધિમાનિકો ખો અયમાયસ્મા અધિમાનસચ્ચો, અપ્પત્તે પત્તસઞ્ઞી, અકતે કતસઞ્ઞી, અનધિગતે અધિગતસઞ્ઞી. અધિમાનેન અઞ્ઞં બ્યાકરોતિ – ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનામી’તિ.

‘‘તમેનં તથાગતો વા તથાગતસાવકો વા ઝાયી સમાપત્તિકુસલો પરચિત્તકુસલો પરચિત્તપરિયાયકુસલો એવં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ મનસિ કરોતિ – ‘કિં નુ ખો અયમાયસ્મા નિસ્સાય અધિમાનિકો અધિમાનસચ્ચો, અપ્પત્તે પત્તસઞ્ઞી, અકતે કતસઞ્ઞી, અનધિગતે અધિગતસઞ્ઞી. અધિમાનેન અઞ્ઞં બ્યાકરોતિ – ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનામી’તિ.

‘બહુસ્સુતો ખો પન અયમાયસ્મા સુતધરો સુતસન્નિચયો, યે તે ધમ્મા આદિકલ્યાણા મજ્ઝેકલ્યાણા પરિયોસાનકલ્યાણા સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં અભિવદન્તિ, તથારૂપાસ્સ ધમ્મા બહુસ્સુતા હોન્તિ ધાતા વચસા પરિચિતા મનસાનુપેક્ખિતા દિટ્ઠિયા સુપ્પટિવિદ્ધા. તસ્મા અયમાયસ્મા અધિમાનિકો અધિમાનસચ્ચો, અપ્પત્તે પત્તસઞ્ઞી, અકતે કતસઞ્ઞી, અનધિગતે અધિગતસઞ્ઞી. અધિમાનેન અઞ્ઞં બ્યાકરોતિ – ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનામી’તિ.

‘અભિજ્ઝાલુ ખો પન અયમાયસ્મા; અભિજ્ઝાપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. અભિજ્ઝાપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘બ્યાપન્નો ખો પન અયમાયસ્મા; બ્યાપાદપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. બ્યાપાદપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘થિનમિદ્ધો ખો પન અયમાયસ્મા; થિનમિદ્ધપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. થિનમિદ્ધપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘ઉદ્ધતો ખો પન અયમાયસ્મા; ઉદ્ધચ્ચપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. ઉદ્ધચ્ચપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘વિચિકિચ્છો ખો પન અયમાયસ્મા; વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠિતેન ચેતસા બહુલં વિહરતિ. વિચિકિચ્છાપરિયુટ્ઠાનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘કમ્મારામો ખો પન અયમાયસ્મા કમ્મરતો કમ્મારામતં અનુયુત્તો. કમ્મારામતા ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘ભસ્સારામો ખો પન અયમાયસ્મા ભસ્સરતો ભસ્સારામતં અનુયુત્તો. ભસ્સારામતા ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘નિદ્દારામો ખો પન અયમાયસ્મા નિદ્દારતો નિદ્દારામતં અનુયુત્તો. નિદ્દારામતા ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘સઙ્ગણિકારામો ખો પન અયમાયસ્મા સઙ્ગણિકરતો સઙ્ગણિકારામતં અનુયુત્તો. સઙ્ગણિકારામતા ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં.

‘સતિ ખો પન અયમાયસ્મા ઉત્તરિ કરણીયે ઓરમત્તકેન વિસેસાધિગમેન અન્તરા વોસાનં આપન્નો. અન્તરા વોસાનગમનં ખો પન તથાગતપ્પવેદિતે ધમ્મવિનયે પરિહાનમેતં’.

૭. નપ્પિયસુત્તં

૮૭. તત્ર ખો ભગવા કાલઙ્કતં ભિક્ખું [કલન્દકં ભિક્ખું (સી.), કાળકભિક્ખું (સ્યા.)] આરબ્ભ ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અધિકરણિકો હોતિ, અધિકરણસમથસ્સ ન વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અધિકરણિકો હોતિ અધિકરણસમથસ્સ ન વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો ન પિયતાય ન ગરુતાય ન ભાવનાય ન સામઞ્ઞાય ન એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન સિક્ખાકામો હોતિ, સિક્ખાસમાદાનસ્સ [સિક્ખાકામસ્સ (ક.)] ન વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન સિક્ખાકામો હોતિ સિક્ખાસમાદાનસ્સ ન વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો ન પિયતાય ન ગરુતાય ન ભાવનાય ન સામઞ્ઞાય ન એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પાપિચ્છો હોતિ, ઇચ્છાવિનયસ્સ ન વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પાપિચ્છો હોતિ ઇચ્છાવિનયસ્સ ન વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો ન પિયતાય ન ગરુતાય ન ભાવનાય ન સામઞ્ઞાય ન એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કોધનો હોતિ, કોધવિનયસ્સ ન વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કોધનો હોતિ કોધવિનયસ્સ ન વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો ન પિયતાય ન ગરુતાય ન ભાવનાય ન સામઞ્ઞાય ન એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ મક્ખી હોતિ, મક્ખવિનયસ્સ ન વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ મક્ખી હોતિ મક્ખવિનયસ્સ ન વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો ન પિયતાય ન ગરુતાય ન ભાવનાય ન સામઞ્ઞાય ન એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સઠો હોતિ, સાઠેય્યવિનયસ્સ ન વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સઠો હોતિ સાઠેય્યવિનયસ્સ ન વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો ન પિયતાય ન ગરુતાય ન ભાવનાય ન સામઞ્ઞાય ન એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ માયાવી હોતિ, માયાવિનયસ્સ ન વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ માયાવી હોતિ માયાવિનયસ્સ ન વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો ન પિયતાય ન ગરુતાય ન ભાવનાય ન સામઞ્ઞાય ન એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ધમ્માનં ન નિસામકજાતિકો હોતિ, ધમ્મનિસન્તિયા ન વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ધમ્માનં ન નિસામકજાતિકો હોતિ ધમ્મનિસન્તિયા ન વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો ન પિયતાય ન ગરુતાય ન ભાવનાય ન સામઞ્ઞાય ન એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન પટિસલ્લીનો હોતિ, પટિસલ્લાનસ્સ ન વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન પટિસલ્લીનો હોતિ પટિસલ્લાનસ્સ ન વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો ન પિયતાય ન ગરુતાય ન ભાવનાય ન સામઞ્ઞાય ન એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીનં ન પટિસન્થારકો [પટિસન્ધારકો (ક.)] હોતિ, પટિસન્થારકસ્સ ન વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીનં ન પટિસન્થારકો હોતિ પટિસન્થારકસ્સ ન વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો ન પિયતાય ન ગરુતાય ન ભાવનાય ન સામઞ્ઞાય ન એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘એવરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો કિઞ્ચાપિ એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત મં સબ્રહ્મચારી સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું [ગરુકરેય્યું (સી. સ્યા.)] માનેય્યું પૂજેય્યુ’ન્તિ, અથ ખો નં સબ્રહ્મચારી ન ચેવ સક્કરોન્તિ ન ગરું કરોન્તિ [ગરુકરોન્તિ (સી. સ્યા.)] ન માનેન્તિ ન પૂજેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? તથાહિસ્સ, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞૂ સબ્રહ્મચારી તે પાપકે અકુસલે ધમ્મે અપ્પહીને સમનુપસ્સન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, અસ્સખળુઙ્કસ્સ કિઞ્ચાપિ એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત મં મનુસ્સા આજાનીયટ્ઠાને ઠપેય્યું, આજાનીયભોજનઞ્ચ ભોજેય્યું, આજાનીયપરિમજ્જનઞ્ચ પરિમજ્જેય્યુ’ન્તિ, અથ ખો નં મનુસ્સા ન ચેવ આજાનીયટ્ઠાને ઠપેન્તિ ન ચ આજાનીયભોજનં ભોજેન્તિ ન ચ આજાનીયપરિમજ્જનં પરિમજ્જન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? તથાહિસ્સ, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞૂ મનુસ્સા તાનિ સાઠેય્યાનિ કૂટેય્યાનિ જિમ્હેય્યાનિ વઙ્કેય્યાનિ અપ્પહીનાનિ સમનુપસ્સન્તિ. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, એવરૂપસ્સ ભિક્ખુનો કિઞ્ચાપિ એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત મં સબ્રહ્મચારી સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યુ’ન્તિ, અથ ખો નં સબ્રહ્મચારી ન ચેવ સક્કરોન્તિ ન ગરું કરોન્તિ ન માનેન્તિ ન પૂજેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? તથાહિસ્સ, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞૂ સબ્રહ્મચારી તે પાપકે અકુસલે ધમ્મે અપ્પહીને સમનુપસ્સન્તિ.

‘‘ઇધ પન, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન અધિકરણિકો હોતિ, અધિકરણસમથસ્સ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન અધિકરણિકો હોતિ અધિકરણસમથસ્સ વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો પિયતાય ગરુતાય ભાવનાય સામઞ્ઞાય એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સિક્ખાકામો હોતિ, સિક્ખાસમાદાનસ્સ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સિક્ખાકામો હોતિ સિક્ખાસમાદાનસ્સ વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો પિયતાય ગરુતાય ભાવનાય સામઞ્ઞાય એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અપ્પિચ્છો હોતિ, ઇચ્છાવિનયસ્સ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અપ્પિચ્છો હોતિ ઇચ્છાવિનયસ્સ વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો…પે… એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્કોધનો હોતિ, કોધવિનયસ્સ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્કોધનો હોતિ કોધવિનયસ્સ વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો…પે… એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અમક્ખી હોતિ, મક્ખવિનયસ્સ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અમક્ખી હોતિ મક્ખવિનયસ્સ વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો…પે… એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અસઠો હોતિ, સાઠેય્યવિનયસ્સ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અસઠો હોતિ સાઠેય્યવિનયસ્સ વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો…પે… એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અમાયાવી હોતિ, માયાવિનયસ્સ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અમાયાવી હોતિ માયાવિનયસ્સ વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો…પે… એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ધમ્માનં નિસામકજાતિકો હોતિ, ધમ્મનિસન્તિયા વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ધમ્માનં નિસામકજાતિકો હોતિ ધમ્મનિસન્તિયા વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો…પે… એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પટિસલ્લીનો હોતિ, પટિસલ્લાનસ્સ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પટિસલ્લીનો હોતિ પટિસલ્લાનસ્સ વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો…પે… એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીનં પટિસન્થારકો હોતિ, પટિસન્થારકસ્સ વણ્ણવાદી. યમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સબ્રહ્મચારીનં પટિસન્થારકો હોતિ પટિસન્થારકસ્સ વણ્ણવાદી, અયમ્પિ ધમ્મો પિયતાય ગરુતાય ભાવનાય સામઞ્ઞાય એકીભાવાય સંવત્તતિ.

‘‘એવરૂપસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો કિઞ્ચાપિ ન એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત મં સબ્રહ્મચારી સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યુ’ન્તિ, અથ ખો નં સબ્રહ્મચારી સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? તથાહિસ્સ, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞૂ સબ્રહ્મચારી તે પાપકે અકુસલે ધમ્મે પહીને સમનુપસ્સન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ભદ્દસ્સ અસ્સાજાનીયસ્સ કિઞ્ચાપિ ન એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત મં મનુસ્સા આજાનીયટ્ઠાને ઠપેય્યું, આજાનીયભોજનઞ્ચ ભોજેય્યું, આજાનીયપરિમજ્જનઞ્ચ પરિમજ્જેય્યુ’ન્તિ, અથ ખો નં મનુસ્સા આજાનીયટ્ઠાને ચ ઠપેન્તિ આજાનીયભોજનઞ્ચ ભોજેન્તિ આજાનીયપરિમજ્જનઞ્ચ પરિમજ્જન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? તથાહિસ્સ, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞૂ મનુસ્સા તાનિ સાઠેય્યાનિ કૂટેય્યાનિ જિમ્હેય્યાનિ વઙ્કેય્યાનિ પહીનાનિ સમનુપસ્સન્તિ.

‘‘એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, એવરૂપસ્સ ભિક્ખુનો કિઞ્ચાપિ ન એવં ઇચ્છા ઉપ્પજ્જેય્ય – ‘અહો વત મં સબ્રહ્મચારી સક્કરેય્યું ગરું કરેય્યું માનેય્યું પૂજેય્યુ’ન્તિ, અથ ખો નં સબ્રહ્મચારી સક્કરોન્તિ ગરું કરોન્તિ માનેન્તિ પૂજેન્તિ. તં કિસ્સ હેતુ? તથાહિસ્સ, ભિક્ખવે, વિઞ્ઞૂ સબ્રહ્મચારી તે પાપકે અકુસલે ધમ્મે પહીને સમનુપસ્સન્તી’’તિ. સત્તમં.

૮. અક્કોસકસુત્તં

૮૮. ‘‘યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્કોસકપરિભાસકો અરિયૂપવાદી સબ્રહ્મચારીનં ઠાનમેતં અવકાસો [અટ્ઠાનમેતં અનવકાસો (સી. સ્યા. પી.)] યં સો દસન્નં બ્યસનાનં અઞ્ઞતરં બ્યસનં નિગચ્છેય્ય [ન નિગચ્છેય્ય (સી. સ્યા. પી.)]. કતમેસં દસન્નં? અનધિગતં નાધિગચ્છતિ, અધિગતા પરિહાયતિ, સદ્ધમ્મસ્સ ન વોદાયન્તિ, સદ્ધમ્મેસુ વા અધિમાનિકો હોતિ અનભિરતો વા બ્રહ્મચરિયં ચરતિ, અઞ્ઞતરં વા સંકિલિટ્ઠં આપત્તિં આપજ્જતિ, ગાળ્હં વા રોગાતઙ્કં ફુસતિ, ઉમ્માદં વા પાપુણાતિ ચિત્તક્ખેપં, સમ્મૂળ્હો કાલં કરોતિ, કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. યો સો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અક્કોસકપરિભાસકો અરિયૂપવાદી સબ્રહ્મચારીનં, ઠાનમેતં અવકાસો યં સો ઇમેસં દસન્નં બ્યસનાનં અઞ્ઞતરં બ્યસનં નિગચ્છેય્યા’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. કોકાલિકસુત્તં

૮૯. [સં. નિ. ૧.૧૮૧; સુ. નિ. કોકાલિકસુત્ત] અથ ખો કોકાલિકો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો કોકાલિકો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘પાપિચ્છા, ભન્તે, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના, પાપિકાનં ઇચ્છાનં વસં ગતા’’તિ. ‘‘મા હેવં, કોકાલિક, મા હેવં, કોકાલિક! પસાદેહિ, કોકાલિક, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેસુ ચિત્તં. પેસલા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના’’તિ.

દુતિયમ્પિ ખો કોકાલિકો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કિઞ્ચાપિ મે, ભન્તે, ભગવા સદ્ધાયિકો પચ્ચયિકો, અથ ખો પાપિચ્છાવ સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના, પાપિકાનં ઇચ્છાનં વસં ગતા’’તિ. ‘‘મા હેવં, કોકાલિક, મા હેવં, કોકાલિક! પસાદેહિ, કોકાલિક, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેસુ ચિત્તં. પેસલા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના’’તિ.

તતિયમ્પિ ખો કોકાલિકો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કિઞ્ચાપિ મે, ભન્તે, ભગવા સદ્ધાયિકો પચ્ચયિકો, અથ ખો પાપિચ્છાવ સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના, પાપિકાનં ઇચ્છાનં વસં ગતા’’તિ. ‘‘મા હેવં, કોકાલિક, મા હેવં, કોકાલિક! પસાદેહિ, કોકાલિક, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેસુ ચિત્તં. પેસલા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના’’તિ.

અથ ખો કોકાલિકો ભિક્ખુ ઉટ્ઠાયાસના ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા પક્કામિ. અચિરપક્કન્તસ્સ ચ કોકાલિકસ્સ ભિક્ખુનો સાસપમત્તીહિ પીળકાહિ સબ્બો કાયો ફુટો અહોસિ. સાસપમત્તિયો હુત્વા મુગ્ગમત્તિયો અહેસું, મુગ્ગમત્તિયો હુત્વા કલાયમત્તિયો અહેસું, કલાયમત્તિયો હુત્વા કોલટ્ઠિમત્તિયો અહેસું, કોલટ્ઠિમત્તિયો હુત્વા કોલમત્તિયો અહેસું, કોલમત્તિયો હુત્વા આમલકમત્તિયો અહેસું, આમલકમત્તિયો હુત્વા (તિણ્ડુકમત્તિયો અહેસું, તિણ્ડુકમત્તિયો હુત્વા,) [સં. નિ. ૧.૧૮૧; સુ. નિ. કોકાલિકસુત્ત નત્થિ] બેળુવસલાટુકમત્તિયો અહેસું, બેળુવસલાટુકમત્તિયો હુત્વા બિલ્લમત્તિયો અહેસું, બિલ્લમત્તિયો હુત્વા પભિજ્જિંસુ, પુબ્બઞ્ચ લોહિતઞ્ચ પગ્ઘરિંસુ. સો સુદં કદલિપત્તેસુ સેતિ મચ્છોવ વિસગિલિતો.

અથ ખો તુરૂ પચ્ચેકબ્રહ્મા [તુદુપ્પચ્ચેકબ્રહ્મા (સી. પી.), તુદિ પચ્ચેકબ્રહ્મા (સ્યા.), તુરિ પચ્ચેકબ્રહ્મા (ક.) સં. નિ. ૧.૧૮૦] યેન કોકાલિકો ભિક્ખુ તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા વેહાસે ઠત્વા કોકાલિકં ભિક્ખું એતદવોચ – ‘‘પસાદેહિ, કોકાલિક, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેસુ ચિત્તં. પેસલા સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાના’’તિ. ‘‘કોસિ ત્વં, આવુસો’’તિ? ‘‘અહં તુરૂ પચ્ચેકબ્રહ્મા’’તિ. ‘‘નનુ ત્વં, આવુસો, ભગવતા અનાગામી બ્યાકતો, અથ કિઞ્ચરહિ ઇધાગતો? પસ્સ યાવઞ્ચ તે ઇદં અપરદ્ધ’’ન્તિ.

અથ ખો તુરૂ પચ્ચેકબ્રહ્મા કોકાલિકં ભિક્ખું ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘પુરિસસ્સ હિ જાતસ્સ, કુઠારી જાયતે મુખે;

યાય છિન્દતિ અત્તાનં, બાલો દુબ્ભાસિતં ભણં.

‘‘યો નિન્દિયં પસંસતિ, તં વા નિન્દતિ યો પસંસિયો;

વિચિનાતિ મુખેન સો કલિં, કલિના તેન સુખં ન વિન્દતિ.

‘‘અપ્પમત્તકો અયં કલિ, યો અક્ખેસુ ધનપરાજયો;

સબ્બસ્સાપિ સહાપિ અત્તના, અયમેવ મહત્તરો કલિ;

યો સુગતેસુ મનં પદૂસયે.

‘‘સતં સહસ્સાનં નિરબ્બુદાનં, છત્તિંસતિ પઞ્ચ ચ અબ્બુદાનિ;

યમરિયગરહી નિરયં ઉપેતિ, વાચં મનઞ્ચ પણિધાય પાપક’’ન્તિ.

અથ ખો કોકાલિકો ભિક્ખુ તેનેવ આબાધેન કાલમકાસિ. કાલઙ્કતો ચ કોકાલિકો ભિક્ખુ પદુમં નિરયં ઉપપજ્જતિ સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેસુ ચિત્તં આઘાતેત્વા.

અથ ખો બ્રહ્મા સહમ્પતિ અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણો કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો બ્રહ્મા સહમ્પતિ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કોકાલિકો, ભન્તે, ભિક્ખુ કાલઙ્કતો. કાલઙ્કતો ચ, ભન્તે, કોકાલિકો ભિક્ખુ પદુમં નિરયં ઉપપન્નો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેસુ ચિત્તં આઘાતેત્વા’’તિ. ઇદમવોચ બ્રહ્મા સહમ્પતિ. ઇદં વત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયિ.

અથ ખો ભગવા તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ઇમં, ભિક્ખવે, રત્તિં બ્રહ્મા સહમ્પતિ અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણો કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા મં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મા સહમ્પતિ મં એતદવોચ – ‘કોકાલિકો, ભન્તે, ભિક્ખુ કાલઙ્કતો; કાલઙ્કતો ચ, ભન્તે, કોકાલિકો ભિક્ખુ પદુમં નિરયં ઉપપન્નો સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેસુ ચિત્તં આઘાતેત્વા’તિ. ઇદમવોચ, ભિક્ખવે, બ્રહ્મા સહમ્પતિ. ઇદં વત્વા મં અભિવાદેત્વા પદક્ખિણં કત્વા તત્થેવન્તરધાયી’’તિ.