૫. મિગસાલાસુત્તં

૭૫. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન મિગસાલાય ઉપાસિકાય નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો મિગસાલા ઉપાસિકા યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો મિગસાલા ઉપાસિકા આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ –

‘‘કથં કથં નામાયં, ભન્તે આનન્દ, ભગવતા ધમ્મો દેસિતો અઞ્ઞેય્યો, યત્ર હિ નામ બ્રહ્મચારી ચ અબ્રહ્મચારી ચ ઉભો સમસમગતિકા ભવિસ્સન્તિ અભિસમ્પરાયં. પિતા મે, ભન્તે, પુરાણો બ્રહ્મચારી હોતિ આરાચારી [અનાચારી (ક.)] વિરતો મેથુના ગામધમ્મા. સો કાલઙ્કતો ભગવતા બ્યાકતો – ‘સકદાગામી સત્તો [સકદાગામિસત્તો (સી. સ્યા. પી.)] તુસિતં કાયં ઉપપન્નો’તિ. પિતામહો મે [પેત્તાપિ યો મે (સી.), પિત પિયો મે (સ્યા.) અ. નિ. ૬.૪૪], ભન્તે, ઇસિદત્તો અબ્રહ્મચારી અહોસિ સદારસન્તુટ્ઠો. સોપિ કાલઙ્કતો ભગવતા બ્યાકતો – ‘સકદાગામી સત્તો તુસિતં કાયં ઉપપન્નો’તિ.

‘‘કથં કથં નામાયં, ભન્તે આનન્દ, ભગવતા ધમ્મો દેસિતો અઞ્ઞેય્યો, યત્ર હિ નામ બ્રહ્મચારી ચ અબ્રહ્મચારી ચ ઉભો સમસમગતિકા ભવિસ્સન્તિ અભિસમ્પરાય’’ન્તિ? ‘‘એવં ખો પનેતં, ભગિનિ, ભગવતા બ્યાકત’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો મિગસાલાય ઉપાસિકાય નિવેસને પિણ્ડપાતં ગહેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘ઇધાહં, ભન્તે, પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન મિગસાલાય ઉપાસિકાય નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિં. અથ ખો, ભન્તે, મિગસાલા ઉપાસિકા યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા મં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો, ભન્તે, મિગસાલા ઉપાસિકા મં એતદવોચ –

‘કથં કથં નામાયં, ભન્તે આનન્દ, ભગવતા ધમ્મો દેસિતો અઞ્ઞેય્યો, યત્ર હિ નામ બ્રહ્મચારી ચ અબ્રહ્મચારી ચ ઉભો સમસમગતિકા ભવિસ્સન્તિ અભિસમ્પરાયં. પિતા મે, ભન્તે, પુરાણો બ્રહ્મચારી અહોસિ આરાચારી વિરતો મેથુના ગામધમ્મા. સો કાલઙ્કતો ભગવતા બ્યાકતો સકદાગામી સત્તો તુસિતં કાયં ઉપપન્નોતિ. પિતામહો મે, ભન્તે, ઇસિદત્તો અબ્રહ્મચારી અહોસિ સદારસન્તુટ્ઠો. સોપિ કાલઙ્કતો ભગવતા બ્યાકતો – સકદાગામી સત્તો તુસિતં કાયં ઉપપન્નોતિ.

કથં કથં નામાયં, ભન્તે આનન્દ, ભગવતા ધમ્મો દેસિતો અઞ્ઞેય્યો, યત્ર હિ નામ બ્રહ્મચારી ચ અબ્રહ્મચારી ચ ઉભો સમસમગતિકા ભવિસ્સન્તિ અભિસમ્પરાય’ન્તિ? એવં વુત્તે અહં, ભન્તે, મિગસાલં ઉપાસિકં એતદવોચં – ‘એવં ખો પનેતં, ભગિનિ, ભગવતા બ્યાકત’’’ન્તિ.

‘‘કા ચાનન્દ, મિગસાલા ઉપાસિકા બાલા અબ્યત્તા અમ્મકા અમ્મકપઞ્ઞા [અમ્બકા અમ્બકપઞ્ઞા (સી. પી.), અન્ધકા અન્ધકપઞ્ઞા (સ્યા.)], કે ચ પુરિસપુગ્ગલપરોપરિયે ઞાણે?

‘‘દસયિમે, આનન્દ, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે દસ? ઇધાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, યત્થસ્સ તં દુસ્સીલ્યં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ અકતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ અકતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ અપ્પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં ન લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા હાનાય પરેતિ, નો વિસેસાય; હાનગામીયેવ હોતિ, નો વિસેસગામી.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ તં દુસ્સીલ્યં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં [સુપ્પટિવિદ્ધં (સ્યા.)] હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા વિસેસાય પરેતિ, નો હાનાય; વિસેસગામીયેવ હોતિ, નો હાનગામી.

‘‘તત્રાનન્દ, પમાણિકા પમિણન્તિ – ‘ઇમસ્સપિ તેવ ધમ્મા, અપરસ્સપિ તેવ ધમ્મા. કસ્મા નેસં એકો હીનો એકો પણીતો’તિ? તઞ્હિ તેસં, આનન્દ, હોતિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય.

‘‘તત્રાનન્દ, ય્વાયં પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ તં દુસ્સીલ્યં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. અયં, આનન્દ, પુગ્ગલો અમુના પુરિમેન પુગ્ગલેન અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. તં કિસ્સ હેતુ? ઇમં હાનન્દ, પુગ્ગલં ધમ્મસોતો નિબ્બહતિ. તદન્તરં કો જાનેય્ય, અઞ્ઞત્ર તથાગતેન! તસ્માતિહાનન્દ, મા પુગ્ગલેસુ પમાણિકા અહુવત્થ, મા પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હિત્થ. ખઞ્ઞતિ હાનન્દ, પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હન્તો. અહં વા, આનન્દ [અહઞ્ચાનન્દ (સી. સ્યા. ક.) અ. નિ. ૬.૪૪ પસ્સિતબ્બં], પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હેય્યં યો વા પનસ્સ માદિસો.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલવા હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ તં સીલં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ અકતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ અકતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ અપ્પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં ન લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા હાનાય પરેતિ, નો વિસેસાય; હાનગામીયેવ હોતિ, નો વિસેસગામી.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલવા હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ તં સીલં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા વિસેસાય પરેતિ, નો હાનાય; વિસેસગામીયેવ હોતિ, નો હાનગામી.

‘‘તત્રાનન્દ, પમાણિકા પમિણન્તિ…પે… અહં વા, આનન્દ, પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હેય્યં યો વા પનસ્સ માદિસો.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો તિબ્બરાગો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ સો રાગો અપરિસેસો નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ અકતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ અકતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ અપ્પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં ન લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા હાનાય પરેતિ, નો વિસેસાય; હાનગામીયેવ હોતિ, નો વિસેસગામી.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો તિબ્બરાગો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ સો રાગો અપરિસેસો નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા વિસેસાય પરેતિ, નો હાનાય; વિસેસગામીયેવ હોતિ, નો હાનગામી.

‘‘તત્રાનન્દ, પમાણિકા પમિણન્તિ…પે… અહં વા, આનન્દ, પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હેય્યં યો વા પનસ્સ માદિસો.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ સો કોધો અપરિસેસો નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ અકતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ અકતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ અપ્પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં ન લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા હાનાય પરેતિ, નો વિસેસાય; હાનગામીયેવ હોતિ, નો વિસેસગામી.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ સો કોધો અપરિસેસો નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા વિસેસાય પરેતિ, નો હાનાય; વિસેસગામીયેવ હોતિ, નો હાનગામી.

‘‘તત્રાનન્દ, પમાણિકા પમિણન્તિ…પે… અહં વા, આનન્દ, પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હેય્યં યો વા પનસ્સ માદિસો.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો ઉદ્ધતો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ તં ઉદ્ધચ્ચં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ અકતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ અકતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ અપ્પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં ન લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા હાનાય પરેતિ, નો વિસેસાય; હાનગામીયેવ હોતિ, નો વિસેસગામી.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો ઉદ્ધતો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ તં ઉદ્ધચ્ચં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા વિસેસાય પરેતિ, નો હાનાય; વિસેસગામીયેવ હોતિ, નો હાનગામી.

‘‘તત્રાનન્દ, પમાણિકા પમિણન્તિ – ‘ઇમસ્સપિ તેવ ધમ્મા, અપરસ્સપિ તેવ ધમ્મા. કસ્મા નેસં એકો હીનો એકો પણીતો’તિ? તઞ્હિ તેસં, આનન્દ, હોતિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય.

‘‘તત્રાનન્દ, ય્વાયં પુગ્ગલો ઉદ્ધતો હોતિ તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ તં ઉદ્ધચ્ચં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ, તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. અયં, આનન્દ, પુગ્ગલો અમુના પુરિમેન પુગ્ગલેન અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. તં કિસ્સ હેતુ? ઇમં હાનન્દ, પુગ્ગલં ધમ્મસોતો નિબ્બહતિ. તદન્તરં કો જાનેય્ય અઞ્ઞત્ર તથાગતેન! તસ્માતિહાનન્દ, મા પુગ્ગલેસુ પમાણિકા અહુવત્થ; મા પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હિત્થ. ખઞ્ઞતિ હાનન્દ, પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હન્તો. અહં વા, આનન્દ, પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હેય્યં યો વા પનસ્સ માદિસો.

‘‘કા ચાનન્દ, મિગસાલા ઉપાસિકા બાલા અબ્યત્તા અમ્મકા અમ્મકપઞ્ઞા, કે ચ પુરિસપુગ્ગલપરોપરિયે ઞાણે! ઇમે ખો, આનન્દ, દસ પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં.

‘‘યથારૂપેન, આનન્દ, સીલેન પુરાણો સમન્નાગતો અહોસિ તથારૂપેન સીલેન ઇસિદત્તો સમન્નાગતો અભવિસ્સ, નયિધ પુરાણો ઇસિદત્તસ્સ ગતિમ્પિ અઞ્ઞસ્સ. યથારૂપાય ચાનન્દ, પઞ્ઞાય ઇસિદત્તો સમન્નાગતો અહોસિ તથારૂપાય પઞ્ઞાય પુરાણો સમન્નાગતો અભવિસ્સ, નયિધ ઇસિદત્તો પુરાણસ્સ ગતિમ્પિ અઞ્ઞસ્સ. ઇતિ ખો, આનન્દ, ઇમે પુગ્ગલા ઉભો એકઙ્ગહીના’’તિ. પઞ્ચમં.