(૮) ૩. આકઙ્ખવગ્ગો

૧. આકઙ્ખસુત્તં

૭૧. [અ. નિ. ૪.૧૨; ઇતિવુ. ૧૧૧] એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘સમ્પન્નસીલા, ભિક્ખવે, વિહરથ સમ્પન્નપાતિમોક્ખા, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતા વિહરથ આચારગોચરસમ્પન્ના અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવિનો, સમાદાય સિક્ખથ સિક્ખાપદેસુ.

‘‘આકઙ્ખેય્ય ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘સબ્રહ્મચારીનં પિયો ચસ્સં મનાપો ચ ગરુ ચ ભાવનીયો ચા’તિ, સીલેસ્વેવસ્સ પરિપૂરકારી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથમનુયુત્તો અનિરાકતજ્ઝાનો વિપસ્સનાય સમન્નાગતો બ્રૂહેતા સુઞ્ઞાગારાનં.

‘‘આકઙ્ખેય્ય ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘લાભી અસ્સં ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાન’ન્તિ, સીલેસ્વેવસ્સ પરિપૂરકારી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથમનુયુત્તો અનિરાકતજ્ઝાનો વિપસ્સનાય સમન્નાગતો બ્રૂહેતા સુઞ્ઞાગારાનં.

‘‘આકઙ્ખેય્ય ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘યેસાહં પરિભુઞ્જામિ ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનં તેસં તે કારા મહપ્ફલા અસ્સુ મહાનિસંસા’તિ, સીલેસ્વેવસ્સ…પે… બ્રૂહેતા સુઞ્ઞાગારાનં.

‘‘આકઙ્ખેય્ય ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘યે મે [યે મં (મ. નિ. ૧.૬૫)] પેતા ઞાતી સાલોહિતા કાલઙ્કતા [કાલકતા (સી. સ્યા. કં. પી.)] પસન્નચિત્તા અનુસ્સરન્તિ તેસં તં મહપ્ફલં અસ્સ મહાનિસંસ’ન્તિ, સીલેસ્વેવસ્સ…પે… બ્રૂહેતા સુઞ્ઞાગારાનં.

‘‘આકઙ્ખેય્ય ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘સન્તુટ્ઠો અસ્સં ઇતરીતરચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલાનપચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારેના’તિ, સીલેસ્વેવસ્સ…પે… બ્રૂહેતા સુઞ્ઞાગારાનં.

‘‘આકઙ્ખેય્ય ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘ખમો અસ્સં સીતસ્સ ઉણ્હસ્સ જિઘચ્છાય પિપાસાય ડંસમકસવાતાતપસરીસપસમ્ફસ્સાનં, દુરુત્તાનં દુરાગતાનં વચનપથાનં ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં [તિપ્પાનં (સી. સ્યા. કં. પી.)] ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અધિવાસકજાતિકો અસ્સ’ન્તિ, સીલેસ્વેવસ્સ…પે… બ્રૂહેતા સુઞ્ઞાગારાનં.

‘‘આકઙ્ખેય્ય ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘અરતિરતિસહો અસ્સં, ન ચ મં અરતિરતિ સહેય્ય, ઉપ્પન્નં અરતિરતિં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય’ન્તિ, સીલેસ્વેવસ્સ…પે… બ્રૂહેતા સુઞ્ઞાગારાનં.

‘‘આકઙ્ખેય્ય ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘ભયભેરવસહો અસ્સં, ન ચ મં ભયભેરવો સહેય્ય, ઉપ્પન્નં ભયભેરવં અભિભુય્ય અભિભુય્ય વિહરેય્ય’ન્તિ, સીલેસ્વેવસ્સ…પે… બ્રૂહેતા સુઞ્ઞાગારાનં.

‘‘આકઙ્ખેય્ય ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી અસ્સં અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી’તિ, સીલેસ્વેવસ્સ…પે… બ્રૂહેતા સુઞ્ઞાગારાનં.

‘‘આકઙ્ખેય્ય ચે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ‘આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય’ન્તિ, સીલેસ્વેવસ્સ પરિપૂરકારી અજ્ઝત્તં ચેતોસમથમનુયુત્તો અનિરાકતજ્ઝાનો વિપસ્સનાય સમન્નાગતો બ્રૂહેતા સુઞ્ઞાગારાનં.

‘‘‘સમ્પન્નસીલા, ભિક્ખવે, વિહરથ સમ્પન્નપાતિમોક્ખા, પાતિમોક્ખસંવરસંવુતા વિહરથ આચારગોચરસમ્પન્ના અણુમત્તેસુ વજ્જેસુ ભયદસ્સાવિનો, સમાદાય સિક્ખથ સિક્ખાપદેસૂ’તિ, ઇતિ યં તં વુત્તં, ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્ત’’ન્તિ. પઠમં.

૨. કણ્ટકસુત્તં

૭૨. એકં સમયં ભગવા વેસાલિયં વિહરતિ મહાવને કૂટાગારસાલાયં સમ્બહુલેહિ અભિઞ્ઞાતેહિ અભિઞ્ઞાતેહિ થેરેહિ સાવકેહિ સદ્ધિં – આયસ્મતા ચ ચાલેન [પાલેન (સ્યા.)], આયસ્મતા ચ ઉપચાલેન [ઉપ્પાલેન (સ્યા.)], આયસ્મતા ચ કુક્કુટેન [કક્કટેન (સી. સ્યા.)], આયસ્મતા ચ કળિમ્ભેન [કવિમ્ભેન (સી.)], આયસ્મતા ચ નિકટેન [કટેન (સી.)], આયસ્મતા ચ કટિસ્સહેન; અઞ્ઞેહિ ચ અભિઞ્ઞાતેહિ અભિઞ્ઞાતેહિ થેરેહિ સાવકેહિ સદ્ધિં.

તેન ખો પન સમયેન સમ્બહુલા અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા લિચ્છવી ભદ્રેહિ ભદ્રેહિ યાનેહિ પરપુરાય [પરંપુરાય (સ્યા. અટ્ઠ.)] ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા મહાવનં અજ્ઝોગાહન્તિ ભગવન્તં દસ્સનાય. અથ ખો તેસં આયસ્મન્તાનં એતદહોસિ – ‘‘ઇમે ખો સમ્બહુલા અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા લિચ્છવી ભદ્રેહિ ભદ્રેહિ યાનેહિ પરપુરાય ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા મહાવનં અજ્ઝોગાહન્તિ ભગવન્તં દસ્સનાય. ‘સદ્દકણ્ટકા ખો પન ઝાના’ વુત્તા ભગવતા. યંનૂન મયં યેન ગોસિઙ્ગસાલવનદાયો તેનુપસઙ્કમેય્યામ. તત્થ મયં અપ્પસદ્દા અપ્પાકિણ્ણા ફાસું [ફાસુ (સ્યા. ક.)] વિહરેય્યામા’’તિ. અથ ખો તે આયસ્મન્તો યેન ગોસિઙ્ગસાલવનદાયો તેનુપસઙ્કમિંસુ; તત્થ તે આયસ્મન્તો અપ્પસદ્દા અપ્પાકિણ્ણા ફાસું વિહરન્તિ.

અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કહં નુ ખો, ભિક્ખવે, ચાલો, કહં ઉપચાલો, કહં કુક્કુટો, કહં કળિમ્ભો, કહં નિકટો, કહં કટિસ્સહો; કહં નુ ખો તે, ભિક્ખવે, થેરા સાવકા ગતા’’તિ?

‘‘ઇધ, ભન્તે, તેસં આયસ્મન્તાનં એતદહોસિ – ‘ઇમે ખો સમ્બહુલા અભિઞ્ઞાતા અભિઞ્ઞાતા લિચ્છવી ભદ્રેહિ ભદ્રેહિ યાનેહિ પરપુરાય ઉચ્ચાસદ્દા મહાસદ્દા મહાવનં અજ્ઝોગાહન્તિ ભગવન્તં દસ્સનાય ‘સદ્દકણ્ટકા ખો પન ઝાનાવુત્તા ભગવતા યંનૂન મયં યેન ગોસિઙ્ગસાલવનદાયો તેનુપસઙ્કમેય્યામ તત્થ મયં અપ્પસદ્દા અપ્પાકિણ્ણા ફાસું વિહરેય્યામા’તિ. અથ ખો તે, ભન્તે, આયસ્મન્તો યેન ગોસિઙ્ગસાલવનદાયો તેનુપસઙ્કમિંસુ. તત્થ તે આયસ્મન્તો અપ્પસદ્દા અપ્પાકિણ્ણા ફાસું વિહરન્તી’’તિ.

‘‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખવે, યથા તે મહાસાવકા સમ્મા બ્યાકરમાના બ્યાકરેય્યું, ‘સદ્દકણ્ટકા હિ, ભિક્ખવે, ઝાના’ વુત્તા મયા.

‘‘દસયિમે, ભિક્ખવે, કણ્ટકા. કતમે દસ? પવિવેકારામસ્સ સઙ્ગણિકારામતા કણ્ટકો, અસુભનિમિત્તાનુયોગં અનુયુત્તસ્સ સુભનિમિત્તાનુયોગો કણ્ટકો, ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારસ્સ વિસૂકદસ્સનં કણ્ટકો, બ્રહ્મચરિયસ્સ માતુગામૂપચારો [માતુગામોપવિચારો (સી.), માતુગામૂપવિચરો (ક.)] કણ્ટકો, [કથા. ૩૩૩] પઠમસ્સ ઝાનસ્સ સદ્દો કણ્ટકો, દુતિયસ્સ ઝાનસ્સ વિતક્કવિચારા કણ્ટકા, તતિયસ્સ ઝાનસ્સ પીતિ કણ્ટકો, ચતુત્થસ્સ ઝાનસ્સ અસ્સાસપસ્સાસો કણ્ટકો, સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધસમાપત્તિયા સઞ્ઞા ચ વેદના ચ કણ્ટકો રાગો કણ્ટકો દોસો કણ્ટકો મોહો કણ્ટકો.

‘‘અકણ્ટકા, ભિક્ખવે, વિહરથ. નિક્કણ્ટકા, ભિક્ખવે, વિહરથ. અકણ્ટકનિક્કણ્ટકા, ભિક્ખવે, વિહરથ. અકણ્ટકા, ભિક્ખવે, અરહન્તો; નિક્કણ્ટકા, ભિક્ખવે, અરહન્તો; અકણ્ટકનિક્કણ્ટકા, ભિક્ખવે, અરહન્તો’’તિ. દુતિયં.

૩. ઇટ્ઠધમ્મસુત્તં

૭૩. ‘‘દસયિમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા દુલ્લભા લોકસ્મિં. કતમે દસ? ભોગા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા દુલ્લભા લોકસ્મિં; વણ્ણો ઇટ્ઠો કન્તો મનાપો દુલ્લભો લોકસ્મિં; આરોગ્યં ઇટ્ઠં કન્તં મનાપં દુલ્લભં લોકસ્મિં; સીલં ઇટ્ઠં કન્તં મનાપં દુલ્લભં લોકસ્મિં; બ્રહ્મચરિયં ઇટ્ઠં કન્તં મનાપં દુલ્લભં લોકસ્મિં; મિત્તા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા દુલ્લભા લોકસ્મિં; બાહુસચ્ચં ઇટ્ઠં કન્તં મનાપં દુલ્લભં લોકસ્મિં; પઞ્ઞા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા દુલ્લભા લોકસ્મિં; ધમ્મા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા દુલ્લભા લોકસ્મિં; સગ્ગા ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા દુલ્લભા લોકસ્મિં.

‘‘ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, દસન્નં ધમ્માનં ઇટ્ઠાનં કન્તાનં મનાપાનં દુલ્લભાનં લોકસ્મિં દસ ધમ્મા પરિપન્થા [પરિબન્ધા (ક.)] – આલસ્યં અનુટ્ઠાનં ભોગાનં પરિપન્થો, અમણ્ડના અવિભૂસના વણ્ણસ્સ પરિપન્થો, અસપ્પાયકિરિયા આરોગ્યસ્સ પરિપન્થો, પાપમિત્તતા સીલાનં પરિપન્થો, ઇન્દ્રિયઅસંવરો બ્રહ્મચરિયસ્સ પરિપન્થો, વિસંવાદના મિત્તાનં પરિપન્થો, અસજ્ઝાયકિરિયા બાહુસચ્ચસ્સ પરિપન્થો, અસુસ્સૂસા અપરિપુચ્છા પઞ્ઞાય પરિપન્થો, અનનુયોગો અપચ્ચવેક્ખણા ધમ્માનં પરિપન્થો, મિચ્છાપટિપત્તિ સગ્ગાનં પરિપન્થો. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, દસન્નં ઇટ્ઠાનં કન્તાનં મનાપાનં દુલ્લભાનં લોકસ્મિં ઇમે દસ ધમ્મા પરિપન્થા.

‘‘ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, દસન્નં ધમ્માનં ઇટ્ઠાનં કન્તાનં મનાપાનં દુલ્લભાનં લોકસ્મિં દસ ધમ્મા આહારા – ઉટ્ઠાનં અનાલસ્યં ભોગાનં આહારો, મણ્ડના વિભૂસના વણ્ણસ્સ આહારો, સપ્પાયકિરિયા આરોગ્યસ્સ આહારો, કલ્યાણમિત્તતા સીલાનં આહારો, ઇન્દ્રિયસંવરો બ્રહ્મચરિયસ્સ આહારો, અવિસંવાદના મિત્તાનં આહારો, સજ્ઝાયકિરિયા બાહુસચ્ચસ્સ આહારો, સુસ્સૂસા પરિપુચ્છા પઞ્ઞાય આહારો, અનુયોગો પચ્ચવેક્ખણા ધમ્માનં આહારો, સમ્માપટિપત્તિ સગ્ગાનં આહારો. ઇમેસં ખો, ભિક્ખવે, દસન્નં ધમ્માનં ઇટ્ઠાનં કન્તાનં મનાપાનં દુલ્લભાનં લોકસ્મિં ઇમે દસ ધમ્મા આહારા’’તિ. તતિયં.

૪. વડ્ઢિસુત્તં

૭૪. ‘‘દસહિ, ભિક્ખવે, વડ્ઢીહિ વડ્ઢમાનો અરિયસાવકો અરિયાય વડ્ઢિયા વડ્ઢતિ, સારાદાયી ચ હોતિ વરાદાયી કાયસ્સ. કતમેહિ દસહિ? ખેત્તવત્થૂહિ વડ્ઢતિ, ધનધઞ્ઞેન વડ્ઢતિ, પુત્તદારેહિ વડ્ઢતિ, દાસકમ્મકરપોરિસેહિ વડ્ઢતિ, ચતુપ્પદેહિ વડ્ઢતિ, સદ્ધાય વડ્ઢતિ, સીલેન વડ્ઢતિ, સુતેન વડ્ઢતિ, ચાગેન વડ્ઢતિ, પઞ્ઞાય વડ્ઢતિ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, દસહિ વડ્ઢીહિ વડ્ઢમાનો અરિયસાવકો અરિયાય વડ્ઢિયા વડ્ઢતિ, સારાદાયી ચ હોતિ વરાદાયી કાયસ્સાતિ.

‘‘ધનેન ધઞ્ઞેન ચ યોધ વડ્ઢતિ,

પુત્તેહિ દારેહિ ચતુપ્પદેહિ ચ;

સ ભોગવા હોતિ યસસ્સિ પૂજિતો,

ઞાતીહિ મિત્તેહિ અથોપિ રાજુભિ.

‘‘સદ્ધાય સીલેન ચ યોધ વડ્ઢતિ,

પઞ્ઞાય ચાગેન સુતેન ચૂભયં;

સો તાદિસો સપ્પુરિસો વિચક્ખણો,

દિટ્ઠેવ ધમ્મે ઉભયેન વડ્ઢતી’’તિ. ચતુત્થં;

૫. મિગસાલાસુત્તં

૭૫. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન મિગસાલાય ઉપાસિકાય નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો મિગસાલા ઉપાસિકા યેનાયસ્મા આનન્દો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં આનન્દં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો મિગસાલા ઉપાસિકા આયસ્મન્તં આનન્દં એતદવોચ –

‘‘કથં કથં નામાયં, ભન્તે આનન્દ, ભગવતા ધમ્મો દેસિતો અઞ્ઞેય્યો, યત્ર હિ નામ બ્રહ્મચારી ચ અબ્રહ્મચારી ચ ઉભો સમસમગતિકા ભવિસ્સન્તિ અભિસમ્પરાયં. પિતા મે, ભન્તે, પુરાણો બ્રહ્મચારી હોતિ આરાચારી [અનાચારી (ક.)] વિરતો મેથુના ગામધમ્મા. સો કાલઙ્કતો ભગવતા બ્યાકતો – ‘સકદાગામી સત્તો [સકદાગામિસત્તો (સી. સ્યા. પી.)] તુસિતં કાયં ઉપપન્નો’તિ. પિતામહો મે [પેત્તાપિ યો મે (સી.), પિત પિયો મે (સ્યા.) અ. નિ. ૬.૪૪], ભન્તે, ઇસિદત્તો અબ્રહ્મચારી અહોસિ સદારસન્તુટ્ઠો. સોપિ કાલઙ્કતો ભગવતા બ્યાકતો – ‘સકદાગામી સત્તો તુસિતં કાયં ઉપપન્નો’તિ.

‘‘કથં કથં નામાયં, ભન્તે આનન્દ, ભગવતા ધમ્મો દેસિતો અઞ્ઞેય્યો, યત્ર હિ નામ બ્રહ્મચારી ચ અબ્રહ્મચારી ચ ઉભો સમસમગતિકા ભવિસ્સન્તિ અભિસમ્પરાય’’ન્તિ? ‘‘એવં ખો પનેતં, ભગિનિ, ભગવતા બ્યાકત’’ન્તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો મિગસાલાય ઉપાસિકાય નિવેસને પિણ્ડપાતં ગહેત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કામિ. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘ઇધાહં, ભન્તે, પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન મિગસાલાય ઉપાસિકાય નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિં. અથ ખો, ભન્તે, મિગસાલા ઉપાસિકા યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા મં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો, ભન્તે, મિગસાલા ઉપાસિકા મં એતદવોચ –

‘કથં કથં નામાયં, ભન્તે આનન્દ, ભગવતા ધમ્મો દેસિતો અઞ્ઞેય્યો, યત્ર હિ નામ બ્રહ્મચારી ચ અબ્રહ્મચારી ચ ઉભો સમસમગતિકા ભવિસ્સન્તિ અભિસમ્પરાયં. પિતા મે, ભન્તે, પુરાણો બ્રહ્મચારી અહોસિ આરાચારી વિરતો મેથુના ગામધમ્મા. સો કાલઙ્કતો ભગવતા બ્યાકતો સકદાગામી સત્તો તુસિતં કાયં ઉપપન્નોતિ. પિતામહો મે, ભન્તે, ઇસિદત્તો અબ્રહ્મચારી અહોસિ સદારસન્તુટ્ઠો. સોપિ કાલઙ્કતો ભગવતા બ્યાકતો – સકદાગામી સત્તો તુસિતં કાયં ઉપપન્નોતિ.

કથં કથં નામાયં, ભન્તે આનન્દ, ભગવતા ધમ્મો દેસિતો અઞ્ઞેય્યો, યત્ર હિ નામ બ્રહ્મચારી ચ અબ્રહ્મચારી ચ ઉભો સમસમગતિકા ભવિસ્સન્તિ અભિસમ્પરાય’ન્તિ? એવં વુત્તે અહં, ભન્તે, મિગસાલં ઉપાસિકં એતદવોચં – ‘એવં ખો પનેતં, ભગિનિ, ભગવતા બ્યાકત’’’ન્તિ.

‘‘કા ચાનન્દ, મિગસાલા ઉપાસિકા બાલા અબ્યત્તા અમ્મકા અમ્મકપઞ્ઞા [અમ્બકા અમ્બકપઞ્ઞા (સી. પી.), અન્ધકા અન્ધકપઞ્ઞા (સ્યા.)], કે ચ પુરિસપુગ્ગલપરોપરિયે ઞાણે?

‘‘દસયિમે, આનન્દ, પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં. કતમે દસ? ઇધાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ, યત્થસ્સ તં દુસ્સીલ્યં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ અકતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ અકતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ અપ્પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં ન લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા હાનાય પરેતિ, નો વિસેસાય; હાનગામીયેવ હોતિ, નો વિસેસગામી.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ તં દુસ્સીલ્યં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં [સુપ્પટિવિદ્ધં (સ્યા.)] હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા વિસેસાય પરેતિ, નો હાનાય; વિસેસગામીયેવ હોતિ, નો હાનગામી.

‘‘તત્રાનન્દ, પમાણિકા પમિણન્તિ – ‘ઇમસ્સપિ તેવ ધમ્મા, અપરસ્સપિ તેવ ધમ્મા. કસ્મા નેસં એકો હીનો એકો પણીતો’તિ? તઞ્હિ તેસં, આનન્દ, હોતિ દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય.

‘‘તત્રાનન્દ, ય્વાયં પુગ્ગલો દુસ્સીલો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ તં દુસ્સીલ્યં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. અયં, આનન્દ, પુગ્ગલો અમુના પુરિમેન પુગ્ગલેન અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. તં કિસ્સ હેતુ? ઇમં હાનન્દ, પુગ્ગલં ધમ્મસોતો નિબ્બહતિ. તદન્તરં કો જાનેય્ય, અઞ્ઞત્ર તથાગતેન! તસ્માતિહાનન્દ, મા પુગ્ગલેસુ પમાણિકા અહુવત્થ, મા પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હિત્થ. ખઞ્ઞતિ હાનન્દ, પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હન્તો. અહં વા, આનન્દ [અહઞ્ચાનન્દ (સી. સ્યા. ક.) અ. નિ. ૬.૪૪ પસ્સિતબ્બં], પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હેય્યં યો વા પનસ્સ માદિસો.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલવા હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ તં સીલં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ અકતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ અકતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ અપ્પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં ન લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા હાનાય પરેતિ, નો વિસેસાય; હાનગામીયેવ હોતિ, નો વિસેસગામી.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો સીલવા હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ તં સીલં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા વિસેસાય પરેતિ, નો હાનાય; વિસેસગામીયેવ હોતિ, નો હાનગામી.

‘‘તત્રાનન્દ, પમાણિકા પમિણન્તિ…પે… અહં વા, આનન્દ, પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હેય્યં યો વા પનસ્સ માદિસો.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો તિબ્બરાગો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ સો રાગો અપરિસેસો નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ અકતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ અકતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ અપ્પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં ન લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા હાનાય પરેતિ, નો વિસેસાય; હાનગામીયેવ હોતિ, નો વિસેસગામી.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો તિબ્બરાગો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ સો રાગો અપરિસેસો નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા વિસેસાય પરેતિ, નો હાનાય; વિસેસગામીયેવ હોતિ, નો હાનગામી.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ સો કોધો અપરિસેસો નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ અકતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ અકતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ અપ્પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં ન લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા હાનાય પરેતિ, નો વિસેસાય; હાનગામીયેવ હોતિ, નો વિસેસગામી.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો કોધનો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ સો કોધો અપરિસેસો નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા વિસેસાય પરેતિ, નો હાનાય; વિસેસગામીયેવ હોતિ, નો હાનગામી.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો ઉદ્ધતો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં નપ્પજાનાતિ યત્થસ્સ તં ઉદ્ધચ્ચં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ અકતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ અકતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ અપ્પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં ન લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા હાનાય પરેતિ, નો વિસેસાય; હાનગામીયેવ હોતિ, નો વિસેસગામી.

‘‘ઇધ પનાનન્દ, એકચ્ચો પુગ્ગલો ઉદ્ધતો હોતિ. તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ તં ઉદ્ધચ્ચં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ. તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. સો કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા વિસેસાય પરેતિ, નો હાનાય; વિસેસગામીયેવ હોતિ, નો હાનગામી.

‘‘તત્રાનન્દ, ય્વાયં પુગ્ગલો ઉદ્ધતો હોતિ તઞ્ચ ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં યથાભૂતં પજાનાતિ યત્થસ્સ તં ઉદ્ધચ્ચં અપરિસેસં નિરુજ્ઝતિ, તસ્સ સવનેનપિ કતં હોતિ, બાહુસચ્ચેનપિ કતં હોતિ, દિટ્ઠિયાપિ પટિવિદ્ધં હોતિ, સામાયિકમ્પિ વિમુત્તિં લભતિ. અયં, આનન્દ, પુગ્ગલો અમુના પુરિમેન પુગ્ગલેન અભિક્કન્તતરો ચ પણીતતરો ચ. તં કિસ્સ હેતુ? ઇમં હાનન્દ, પુગ્ગલં ધમ્મસોતો નિબ્બહતિ. તદન્તરં કો જાનેય્ય અઞ્ઞત્ર તથાગતેન! તસ્માતિહાનન્દ, મા પુગ્ગલેસુ પમાણિકા અહુવત્થ; મા પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હિત્થ. ખઞ્ઞતિ હાનન્દ, પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હન્તો. અહં વા, આનન્દ, પુગ્ગલેસુ પમાણં ગણ્હેય્યં યો વા પનસ્સ માદિસો.

‘‘કા ચાનન્દ, મિગસાલા ઉપાસિકા બાલા અબ્યત્તા અમ્મકા અમ્મકપઞ્ઞા, કે ચ પુરિસપુગ્ગલપરોપરિયે ઞાણે! ઇમે ખો, આનન્દ, દસ પુગ્ગલા સન્તો સંવિજ્જમાના લોકસ્મિં.

‘‘યથારૂપેન, આનન્દ, સીલેન પુરાણો સમન્નાગતો અહોસિ તથારૂપેન સીલેન ઇસિદત્તો સમન્નાગતો અભવિસ્સ, નયિધ પુરાણો ઇસિદત્તસ્સ ગતિમ્પિ અઞ્ઞસ્સ. યથારૂપાય ચાનન્દ, પઞ્ઞાય ઇસિદત્તો સમન્નાગતો અહોસિ તથારૂપાય પઞ્ઞાય પુરાણો સમન્નાગતો અભવિસ્સ, નયિધ ઇસિદત્તો પુરાણસ્સ ગતિમ્પિ અઞ્ઞસ્સ. ઇતિ ખો, આનન્દ, ઇમે પુગ્ગલા ઉભો એકઙ્ગહીના’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. તયોધમ્મસુત્તં

૭૬. ‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા લોકે ન સંવિજ્જેય્યું, ન તથાગતો લોકે ઉપ્પજ્જેય્ય અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો, ન તથાગતપ્પવેદિતો ધમ્મવિનયો લોકે દિબ્બેય્ય. કતમે તયો? જાતિ ચ, જરા ચ, મરણઞ્ચ – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મા લોકે ન સંવિજ્જેય્યું, ન તથાગતો લોકે ઉપ્પજ્જેય્ય અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો, ન તથાગતપ્પવેદિતો ધમ્મવિનયો લોકે દિબ્બેય્ય. યસ્મા ચ ખો, ભિક્ખવે, ઇમે તયો ધમ્મા લોકે સંવિજ્જન્તિ તસ્મા તથાગતો લોકે ઉપ્પજ્જતિ અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો, તસ્મા તથાગતપ્પવેદિતો ધમ્મવિનયો લોકે દિબ્બતિ.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો જાતિં પહાતું જરં પહાતું મરણં પહાતું. કતમે તયો? રાગં અપ્પહાય, દોસં અપ્પહાય, મોહં અપ્પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો જાતિં પહાતું જરં પહાતું મરણં પહાતું.

‘‘તયોમે ભિક્ખવે, ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો રાગં પહાતું દોસં પહાતું મોહં પહાતું. કતમે તયો? સક્કાયદિટ્ઠિં અપ્પહાય, વિચિકિચ્છં અપ્પહાય, સીલબ્બતપરામાસં અપ્પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો રાગં પહાતું દોસં પહાતું મોહં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો સક્કાયદિટ્ઠિં પહાતું વિચિકિચ્છં પહાતું સીલબ્બતપરામાસં પહાતું. કતમે તયો? અયોનિસોમનસિકારં અપ્પહાય, કુમ્મગ્ગસેવનં અપ્પહાય, ચેતસો લીનત્તં અપ્પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો સક્કાયદિટ્ઠિં પહાતું વિચિકિચ્છં પહાતું સીલબ્બતપરામાસં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો અયોનિસો મનસિકારં પહાતું કુમ્મગ્ગસેવનં પહાતું ચેતસો લીનત્તં પહાતું. કતમે તયો? મુટ્ઠસચ્ચં અપ્પહાય, અસમ્પજઞ્ઞં અપ્પહાય, ચેતસો વિક્ખેપં અપ્પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો અયોનિસોમનસિકારં પહાતું કુમ્મગ્ગસેવનં પહાતું ચેતસો લીનત્તં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો મુટ્ઠસચ્ચં પહાતું અસમ્પજઞ્ઞં પહાતું ચેતસો વિક્ખેપં પહાતું. કતમે તયો? અરિયાનં અદસ્સનકમ્યતં અપ્પહાય, અરિયધમ્મસ્સ [અરિયધમ્મં (સ્યા.)] અસોતુકમ્યતં અપ્પહાય, ઉપારમ્ભચિત્તતં અપ્પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો મુટ્ઠસચ્ચં પહાતું અસમ્પજઞ્ઞં પહાતું ચેતસો વિક્ખેપં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો અરિયાનં અદસ્સનકમ્યતં પહાતું અરિયધમ્મસ્સ અસોતુકમ્યતં પહાતું ઉપારમ્ભચિત્તતં પહાતું. કતમે તયો? ઉદ્ધચ્ચં અપ્પહાય, અસંવરં અપ્પહાય, દુસ્સીલ્યં અપ્પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો અરિયાનં અદસ્સનકમ્યતં પહાતું અરિયધમ્મસ્સ અસોતુકમ્યતં પહાતું ઉપારમ્ભચિત્તતં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો ઉદ્ધચ્ચં પહાતું અસંવરં પહાતું દુસ્સીલ્યં પહાતું. કતમે તયો? અસ્સદ્ધિયં અપ્પહાય, અવદઞ્ઞુતં અપ્પહાય, કોસજ્જં અપ્પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો ઉદ્ધચ્ચં પહાતું અસંવરં પહાતું દુસ્સીલ્યં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો અસ્સદ્ધિયં પહાતું અવદઞ્ઞુતં પહાતું કોસજ્જં પહાતું. કતમે તયો? અનાદરિયં અપ્પહાય, દોવચસ્સતં અપ્પહાય, પાપમિત્તતં અપ્પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો અસ્સદ્ધિયં પહાતું અવદઞ્ઞુતં પહાતું કોસજ્જં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો અનાદરિયં પહાતું દોવચસ્સતં પહાતું પાપમિત્તતં પહાતું. કતમે તયો? અહિરિકં અપ્પહાય, અનોત્તપ્પં અપ્પહાય, પમાદં અપ્પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે અપ્પહાય અભબ્બો અનાદરિયં પહાતું દોવચસ્સતં પહાતું પાપમિત્તતં પહાતું.

‘‘અહિરિકોયં, ભિક્ખવે, અનોત્તાપી પમત્તો હોતિ. સો પમત્તો સમાનો અભબ્બો અનાદરિયં પહાતું દોવચસ્સતં પહાતું પાપમિત્તતં પહાતું. સો પાપમિત્તો સમાનો અભબ્બો અસ્સદ્ધિયં પહાતું અવદઞ્ઞુતં પહાતું કોસજ્જં પહાતું. સો કુસીતો સમાનો અભબ્બો ઉદ્ધચ્ચં પહાતું અસંવરં પહાતું દુસ્સીલ્યં પહાતું. સો દુસ્સીલો સમાનો અભબ્બો અરિયાનં અદસ્સનકમ્યતં પહાતું અરિયધમ્મસ્સ અસોતુકમ્યતં પહાતું ઉપારમ્ભચિત્તતં પહાતું. સો ઉપારમ્ભચિત્તો સમાનો અભબ્બો મુટ્ઠસચ્ચં પહાતું અસમ્પજઞ્ઞં પહાતું ચેતસો વિક્ખેપં પહાતું. સો વિક્ખિત્તચિત્તો સમાનો અભબ્બો અયોનિસોમનસિકારં પહાતું કુમ્મગ્ગસેવનં પહાતું ચેતસો લીનત્તં પહાતું. સો લીનચિત્તો સમાનો અભબ્બો સક્કાયદિટ્ઠિં પહાતું વિચિકિચ્છં પહાતું સીલબ્બતપરામાસં પહાતું. સો વિચિકિચ્છો સમાનો અભબ્બો રાગં પહાતું દોસં પહાતું મોહં પહાતું. સો રાગં અપ્પહાય દોસં અપ્પહાય મોહં અપ્પહાય અભબ્બો જાતિં પહાતું જરં પહાતું મરણં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે પહાય ભબ્બો જાતિં પહાતું જરં પહાતું મરણં પહાતું. કતમે તયો? રાગં પહાય, દોસં પહાય, મોહં પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે પહાય ભબ્બો જાતિં પહાતું જરં પહાતું મરણં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે પહાય ભબ્બો રાગં પહાતું દોસં પહાતું મોહં પહાતું. કતમે તયો? સક્કાયદિટ્ઠિં પહાય, વિચિકિચ્છં પહાય, સીલબ્બતપરામાસં પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે પહાય ભબ્બો રાગં પહાતું દોસં પહાતું મોહં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે પહાય ભબ્બો સક્કાયદિટ્ઠિં પહાતું વિચિકિચ્છં પહાતું સીલબ્બતપરામાસં પહાતું. કતમે તયો? અયોનિસોમનસિકારં પહાય, કુમ્મગ્ગસેવનં પહાય, ચેતસો લીનત્તં પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે પહાય ભબ્બો સક્કાયદિટ્ઠિં પહાતું વિચિકિચ્છં પહાતું સીલબ્બતપરામાસં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે પહાય ભબ્બો અયોનિસોમનસિકારં પહાતું કુમ્મગ્ગસેવનં પહાતું ચેતસો લીનત્તં પહાતું. કતમે તયો? મુટ્ઠસચ્ચં પહાય, અસમ્પજઞ્ઞં પહાય, ચેતસો વિક્ખેપં પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે પહાય ભબ્બો અયોનિસોમનસિકારં પહાતું કુમ્મગ્ગસેવનં પહાતું ચેતસો લીનત્તં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે પહાય ભબ્બો મુટ્ઠસચ્ચં પહાતું અસમ્પજઞ્ઞં પહાતું ચેતસો વિક્ખેપં પહાતું. કતમે તયો? અરિયાનં અદસ્સનકમ્યતં પહાય, અરિયધમ્મસ્સ અસોતુકમ્યતં પહાય, ઉપારમ્ભચિત્તતં પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે પહાય ભબ્બો મુટ્ઠસ્સચ્ચં પહાતું અસમ્પજઞ્ઞં પહાતું ચેતસો વિક્ખેપં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે પહાય ભબ્બો અરિયાનં અદસ્સનકમ્યતં પહાતું અરિયધમ્મસ્સ અસોતુકમ્યતં પહાતું ઉપારમ્ભચિત્તતં પહાતું. કતમે તયો? ઉદ્ધચ્ચં પહાય, અસંવરં પહાય, દુસ્સીલ્યં પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે પહાય ભબ્બો અરિયાનં અદસ્સનકમ્યતં પહાતું અરિયધમ્મસ્સ અસોતુકમ્યતં પહાતું ઉપારમ્ભચિત્તતં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે પહાય ભબ્બો ઉદ્ધચ્ચં પહાતું અસંવરં પહાતું દુસ્સીલ્યં પહાતું. કતમે તયો? અસ્સદ્ધિયં પહાય, અવદઞ્ઞુતં પહાય, કોસજ્જં પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે પહાય ભબ્બો ઉદ્ધચ્ચં પહાતું અસંવરં પહાતું દુસ્સીલ્યં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે પહાય ભબ્બો અસ્સદ્ધિયં પહાતું અવદઞ્ઞુતં પહાતું કોસજ્જં પહાતું. કતમે તયો? અનાદરિયં પહાય, દોવચસ્સતં પહાય, પાપમિત્તતં પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે પહાય ભબ્બો અસ્સદ્ધિયં પહાતું અવદઞ્ઞુતં પહાતું કોસજ્જં પહાતું.

‘‘તયોમે, ભિક્ખવે, ધમ્મે પહાય ભબ્બો અનાદરિયં પહાતું દોવચસ્સતં પહાતું પાપમિત્તતં પહાતું. કતમે તયો? અહિરિકં પહાય, અનોત્તપ્પં પહાય, પમાદં પહાય – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, તયો ધમ્મે પહાય ભબ્બો અનાદરિયં પહાતું દોવચસ્સતં પહાતું પાપમિત્તતં પહાતું.

‘‘હિરીમાયં, ભિક્ખવે, ઓત્તાપી અપ્પમત્તો હોતિ. સો અપ્પમત્તો સમાનો ભબ્બો અનાદરિયં પહાતું દોવચસ્સતં પહાતું પાપમિત્તતં પહાતું. સો કલ્યાણમિત્તો સમાનો ભબ્બો અસ્સદ્ધિયં પહાતું અવદઞ્ઞુતં પહાતું કોસજ્જં પહાતું. સો આરદ્ધવીરિયો સમાનો ભબ્બો ઉદ્ધચ્ચં પહાતું અસંવરં પહાતું દુસ્સીલ્યં પહાતું. સો સીલવા સમાનો ભબ્બો અરિયાનં અદસ્સનકમ્યતં પહાતું અરિયધમ્મસ્સ અસોતુકમ્યતં પહાતું ઉપારમ્ભચિત્તતં પહાતું. સો અનુપારમ્ભચિત્તો સમાનો ભબ્બો મુટ્ઠસ્સચ્ચં પહાતું અસમ્પજઞ્ઞં પહાતું ચેતસો વિક્ખેપં પહાતું. સો અવિક્ખિત્તચિત્તો સમાનો ભબ્બો અયોનિસોમનસિકારં પહાતું કુમ્મગ્ગસેવનં પહાતું ચેતસો લીનત્તં પહાતું. સો અલીનચિત્તો સમાનો ભબ્બો સક્કાયદિટ્ઠિં પહાતું વિચિકિચ્છં પહાતું સીલબ્બતપરામાસં પહાતું. સો અવિચિકિચ્છો સમાનો ભબ્બો રાગં પહાતું દોસં પહાતું મોહં પહાતું. સો રાગં પહાય દોસં પહાય મોહં પહાય ભબ્બો જાતિં પહાતું જરં પહાતું મરણં પહાતુ’’ન્તિ. છટ્ઠં.

૭. કાકસુત્તં

૭૭. ‘‘દસહિ, ભિક્ખવે, અસદ્ધમ્મેહિ સમન્નાગતો કાકો. કતમેહિ દસહિ? ધંસી ચ, પગબ્ભો ચ, તિન્તિણો [નિલ્લજ્જો (ક.) તિન્તિણોતિ તિન્તિણં વુચ્ચતિ તણ્હા… (સી. સ્યા. અટ્ઠ.) અભિધમ્મે ખુદ્દકવત્થુવિભઙ્ગે તિન્તિણપદનિદ્દેસે પસ્સિતબ્બં] ચ, મહગ્ઘસો ચ, લુદ્દો ચ, અકારુણિકો ચ, દુબ્બલો ચ, ઓરવિતા ચ, મુટ્ઠસ્સતિ ચ, નેચયિકો [નેરસિકો (સી.) તદટ્ઠકથાયં પન ‘‘નેચયિકો’’ ત્વેવ દિસ્સતિ] ચ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, દસહિ અસદ્ધમ્મેહિ સમન્નાગતો કાકો. એવમેવં ખો, ભિક્ખવે, દસહિ અસદ્ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પાપભિક્ખુ. કતમેહિ દસહિ? ધંસી ચ, પગબ્ભો ચ, તિન્તિણો ચ, મહગ્ઘસો ચ, લુદ્દો ચ, અકારુણિકો ચ, દુબ્બલો ચ, ઓરવિતા ચ, મુટ્ઠસ્સતિ ચ, નેચયિકો ચ – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, દસહિ અસદ્ધમ્મેહિ સમન્નાગતો પાપભિક્ખૂ’’તિ. સત્તમં.

૮. નિગણ્ઠસુત્તં

૭૮. ‘‘દસહિ, ભિક્ખવે, અસદ્ધમ્મેહિ સમન્નાગતા નિગણ્ઠા. કતમેહિ દસહિ? અસ્સદ્ધા, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા; દુસ્સીલા, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા; અહિરિકા, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા; અનોત્તપ્પિનો, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા; અસપ્પુરિસસમ્ભત્તિનો, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા; અત્તુક્કંસકપરવમ્ભકા, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા; સન્દિટ્ઠિપરામાસા આધાનગ્ગાહી દુપ્પટિનિસ્સગ્ગિનો, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા; કુહકા, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા; પાપિચ્છા, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા; પાપમિત્તા, ભિક્ખવે, નિગણ્ઠા – ઇમેહિ ખો, ભિક્ખવે, દસહિ અસદ્ધમ્મેહિ સમન્નાગતા નિગણ્ઠા’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. આઘાતવત્થુસુત્તં

૭૯. [અ. નિ. ૯.૨૯] ‘‘દસયિમાનિ, ભિક્ખવે, આઘાતવત્થૂનિ. કતમાનિ દસ? ‘અનત્થં મે અચરી’તિ આઘાતં બન્ધતિ; ‘અનત્થં મે ચરતી’તિ આઘાતં બન્ધતિ; ‘અનત્થં મે ચરિસ્સતી’તિ આઘાતં બન્ધતિ; ‘પિયસ્સ મે મનાપસ્સ અનત્થં અચરી’તિ…પે… ‘અનત્થં ચરતી’તિ…પે… ‘અનત્થં ચરિસ્સતી’તિ આઘાતં બન્ધતિ, ‘અપ્પિયસ્સ મે અમનાપસ્સ અત્થં અચરી’તિ…પે… ‘અત્થં ચરતી’તિ…પે… ‘અત્થં ચરિસ્સતી’તિ આઘાતં બન્ધતિ; અટ્ઠાને ચ કુપ્પતિ – ઇમાનિ ખો, ભિક્ખવે, દસ આઘાતવત્થૂની’’તિ. નવમં.

૧૦. આઘાતપટિવિનયસુત્તં

૮૦. ‘‘દસયિમે, ભિક્ખવે, આઘાતપટિવિનયા. કતમે દસ? ‘અનત્થં મે અચરિ, તં કુતેત્થ લબ્ભા’તિ આઘાતં પટિવિનેતિ, ‘અનત્થં મે ચરતિ, તં કુતેત્થ લબ્ભા’તિ આઘાતં પટિવિનેતિ, ‘અનત્થં મે ચરિસ્સતિ, તં કુતેત્થ લબ્ભા’તિ આઘાતં પટિવિનેતિ, પિયસ્સ મે મનાપસ્સ અનત્થં અચરિ…પે… ચરતિ…પે… ચરિસ્સતિ, તં કુતેત્થ લબ્ભાતિ આઘાતં પટિવિનેતિ, અપ્પિયસ્સ મે અમનાપસ્સ અત્થં અચરિ…પે… અત્થં ચરતિ…પે… અત્થં ચરિસ્સતિ, તં કુતેત્થ લબ્ભાતિ આઘાતં પટિવિનેતિ, અટ્ઠાને ચ ન કુપ્પતિ – ઇમે ખો, ભિક્ખવે, દસ આઘાતપટિવિનયા’’તિ. દસમં.

આકઙ્ખવગ્ગો તતિયો.