૧૦. ગિરિમાનન્દસુત્તં

૬૦. એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા ગિરિમાનન્દો આબાધિકો હોતિ દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. અથ ખો આયસ્મા આનન્દો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘આયસ્મા, ભન્તે, ગિરિમાનન્દો આબાધિકો હોતિ દુક્ખિતો બાળ્હગિલાનો. સાધુ, ભન્તે, ભગવા યેનાયસ્મા ગિરિમાનન્દો તેનુપસઙ્કમતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’તિ. ‘‘સચે ખો ત્વં, આનન્દ, ગિરિમાનન્દસ્સ ભિક્ખુનો દસ સઞ્ઞા ભાસેય્યાસિ, ઠાનં ખો પનેતં વિજ્જતિ યં ગિરિમાનન્દસ્સ ભિક્ખુનો દસ સઞ્ઞા સુત્વા સો આબાધો ઠાનસો પટિપ્પસ્સમ્ભેય્ય.

‘‘કતમા દસ? અનિચ્ચસઞ્ઞા, અનત્તસઞ્ઞા, અસુભસઞ્ઞા, આદીનવસઞ્ઞા, પહાનસઞ્ઞા, વિરાગસઞ્ઞા, નિરોધસઞ્ઞા, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા [અનભિરતિસઞ્ઞા (ક.)], સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્છાસઞ્ઞા, આનાપાનસ્સતિ.

‘‘કતમા ચાનન્દ, અનિચ્ચસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘રૂપં અનિચ્ચં, વેદના અનિચ્ચા, સઞ્ઞા અનિચ્ચા, સઙ્ખારા અનિચ્ચા, વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચ’ન્તિ. ઇતિ ઇમેસુ પઞ્ચસુ ઉપાદાનક્ખન્ધેસુ અનિચ્ચાનુપસ્સી વિહરતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, અનિચ્ચસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, અનત્તસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘ચક્ખુ અનત્તા, રૂપા અનત્તા, સોતં અનત્તા, સદ્દા અનત્તા, ઘાનં અનત્તા, ગન્ધા અનત્તા, જિવ્હા અનત્તા, રસા અનત્તા, કાયા અનત્તા, ફોટ્ઠબ્બા અનત્તા, મનો અનત્તા, ધમ્મા અનત્તા’તિ. ઇતિ ઇમેસુ છસુ અજ્ઝત્તિકબાહિરેસુ આયતનેસુ અનત્તાનુપસ્સી વિહરતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, અનત્તસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, અસુભસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં ઉદ્ધં પાદતલા અધો કેસમત્થકા તચપરિયન્તં પૂરં નાનાપ્પકારસ્સ અસુચિનો પચ્ચવેક્ખતિ – ‘અત્થિ ઇમસ્મિં કાયે કેસા લોમા નખા દન્તા તચો મંસં ન્હારુ અટ્ઠિ અટ્ઠિમિઞ્જં વક્કં હદયં યકનં કિલોમકં પિહકં પપ્ફાસં અન્તં અન્તગુણં ઉદરિયં કરીસં પિત્તં સેમ્હં પુબ્બો લોહિતં સેદો મેદો અસ્સુ વસા ખેળો સિઙ્ઘાણિકા લસિકા મુત્ત’ન્તિ. ઇતિ ઇમસ્મિં કાયે અસુભાનુપસ્સી વિહરતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, અસુભસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, આદીનવસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘બહુદુક્ખો ખો અયં કાયો બહુઆદીનવો? ઇતિ ઇમસ્મિં કાયે વિવિધા આબાધા ઉપ્પજ્જન્તિ, સેય્યથિદં – ચક્ખુરોગો સોતરોગો ઘાનરોગો જિવ્હારોગો કાયરોગો સીસરોગો કણ્ણરોગો મુખરોગો દન્તરોગો ઓટ્ઠરોગો કાસો સાસો પિનાસો ડાહો [ડહો (સી. સ્યા.)] જરો કુચ્છિરોગો મુચ્છા પક્ખન્દિકા સૂલા વિસૂચિકા કુટ્ઠં ગણ્ડો કિલાસો સોસો અપમારો દદ્દુ કણ્ડુ કચ્છુ નખસા વિતચ્છિકા લોહિતં પિત્તં [લોહિતપિત્તં (સી.)] મધુમેહો અંસા પિળકા ભગન્દલા પિત્તસમુટ્ઠાના આબાધા સેમ્હસમુટ્ઠાના આબાધા વાતસમુટ્ઠાના આબાધા સન્નિપાતિકા આબાધા ઉતુપરિણામજા આબાધા વિસમપરિહારજા આબાધા ઓપક્કમિકા આબાધા કમ્મવિપાકજા આબાધા સીતં ઉણ્હં જિઘચ્છા પિપાસા ઉચ્ચારો પસ્સાવો’તિ. ઇતિ ઇમસ્મિં કાયે આદીનવાનુપસ્સી વિહરતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, આદીનવસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, પહાનસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ ઉપ્પન્નં કામવિતક્કં નાધિવાસેતિ, પજહતિ, વિનોદેતિ, બ્યન્તીકરોતિ, અનભાવં ગમેતિ. ઉપ્પન્નં બ્યાપાદવિતક્કં નાધિવાસેતિ, પજહતિ, વિનોદેતિ, બ્યન્તીકરોતિ, અનભાવં ગમેતિ. ઉપ્પન્નં વિહિંસાવિતક્કં નાધિવાસેતિ, પજહતિ, વિનોદેતિ, બ્યન્તીકરોતિ, અનભાવં ગમેતિ. ઉપ્પન્નુપ્પન્ને પાપકે અકુસલે ધમ્મે નાધિવાસેતિ, પજહતિ, વિનોદેતિ, બ્યન્તીકરોતિ, અનભાવં ગમેતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, પહાનસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, વિરાગસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘એતં સન્તં એતં પણીતં યદિદં સબ્બસઙ્ખારસમથો સબ્બૂપધિપ્પટિનિસ્સગ્ગો તણ્હાક્ખયો વિરાગો નિબ્બાન’ન્તિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, વિરાગસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, નિરોધસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા ઇતિ પટિસઞ્ચિક્ખતિ – ‘એતં સન્તં એતં પણીતં યદિદં સબ્બસઙ્ખારસમથો સબ્બૂપધિપ્પટિનિસ્સગ્ગો તણ્હાક્ખયો નિરોધો નિબ્બાન’ન્તિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, નિરોધસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ યે લોકે ઉપાદાના ચેતસો અધિટ્ઠાનાભિનિવેસાનુસયા, તે પજહન્તો વિહરતિ અનુપાદિયન્તો. અયં વુચ્ચતાનન્દ, સબ્બલોકે અનભિરતસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્છાસઞ્ઞા? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ સબ્બસઙ્ખારેસુ અટ્ટીયતિ હરાયતિ જિગુચ્છતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, સબ્બસઙ્ખારેસુ અનિચ્છાસઞ્ઞા.

‘‘કતમા ચાનન્દ, આનાપાનસ્સતિ? ઇધાનન્દ, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા નિસીદતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા. સો સતોવ અસ્સસતિ સતોવ પસ્સસતિ. દીઘં વા અસ્સસન્તો ‘દીઘં અસ્સસામી’તિ પજાનાતિ. દીઘં વા પસ્સસન્તો ‘દીઘં પસ્સસામી’તિ પજાનાતિ. રસ્સં વા અસ્સસન્તો ‘રસ્સં અસ્સસામી’તિ પજાનાતિ. રસ્સં વા પસ્સસન્તો ‘રસ્સં પસ્સસામી’તિ પજાનાતિ. ‘સબ્બકાયપટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘સબ્બકાયપટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પસ્સમ્ભયં કાયસઙ્ખારં અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પસ્સમ્ભયં કાયસઙ્ખારં પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પીતિપટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પીતિપટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘સુખપટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘સુખપટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘ચિત્તસઙ્ખારપટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘ચિત્તસઙ્ખારપટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પસ્સમ્ભયં ચિત્તસઙ્ખારં અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પસ્સમ્ભયં ચિત્તસઙ્ખારં પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘ચિત્તપટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘ચિત્તપટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. અભિપ્પમોદયં ચિત્તં…પે… સમાદહં ચિત્તં…પે… વિમોચયં ચિત્તં…પે… અનિચ્ચાનુપસ્સી…પે… વિરાગાનુપસ્સી…પે… નિરોધાનુપસ્સી…પે… ‘પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. ‘પટિનિસ્સગ્ગાનુપસ્સી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. અયં વુચ્ચતાનન્દ, આનાપાનસ્સતિ.

‘‘સચે ખો ત્વં, આનન્દ, ગિરિમાનન્દસ્સ ભિક્ખુનો ઇમા દસ સઞ્ઞા ભાસેય્યાસિ, ઠાનં ખો પનેતં વિજ્જતિ યં ગિરિમાનન્દસ્સ ભિક્ખુનો ઇમા દસ સઞ્ઞા સુત્વા સો આબાધો ઠાનસો પટિપ્પસ્સમ્ભેય્યા’’તિ.

અથ ખો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો સન્તિકે ઇમા દસ સઞ્ઞા ઉગ્ગહેત્વા યેનાયસ્મા ગિરિમાનન્દો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતો ગિરિમાનન્દસ્સ ઇમા દસ સઞ્ઞા અભાસિ. અથ ખો આયસ્મતો ગિરિમાનન્દસ્સ દસ સઞ્ઞા સુત્વા સો આબાધો ઠાનસો પટિપ્પસ્સમ્ભિ. વુટ્ઠહિ ચાયસ્મા ગિરિમાનન્દો તમ્હા આબાધા. તથા પહીનો ચ પનાયસ્મતો ગિરિમાનન્દસ્સ સો આબાધો અહોસી’’તિ. દસમં.

સચિત્તવગ્ગો પઠમો.