९. पणीतभोजनसिक्खापदं

२५७. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जन्ति. मनुस्सा उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम समणा सक्यपुत्तिया पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सन्ति! कस्स सम्पन्नं न मनापं, कस्स सादुं न रुच्चती’’ति!! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं मनुस्सानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं. ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सन्ती’’ति …पे… सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जथाति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति. विगरहि बुद्धो भगवा …पे… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जिस्सथ! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

‘‘यानि खो पन तानि पणीतभोजनानि, सेय्यथिदं – सप्पि नवनीतं तेलं मधु फाणितं मच्छो मंसं खीरं दधि. यो पन भिक्खु एवरूपानि पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति.

एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति.

२५८. तेन खो पन समयेन भिक्खू गिलाना होन्ति. गिलानपुच्छका भिक्खू गिलाने भिक्खू एतदवोचुं – ‘‘कच्चावुसो खमनीयं, कच्चि यापनीय’’न्ति? ‘‘पुब्बे मयं, आवुसो, पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जाम, तेन नो फासु होति; इदानि पन ‘‘भगवता पटिक्खित्त’’न्ति कुक्कुच्चायन्ता न विञ्ञापेम, तेन नो न फासु होती’’ति. भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, गिलानेन भिक्खुना पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जितुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

२५९. ‘‘यानि खो पन तानि पणीतभोजनानि, सेय्यथिदं – सप्पि नवनीतं तेलं मधु फाणितं मच्छो मंसं खीरं दधि. यो पन भिक्खु एवरूपानि पणीतभोजनानि अगिलानो अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जेय्य, पाचित्तिय’’न्ति.

२६०. यानि खो पन तानि पणीतभोजनानीति सप्पि नाम गोसप्पि वा अजिकासप्पि वा महिंससप्पि वा, येसं मंसं कप्पति तेसं सप्पि.

नवनीतं नाम तेसञ्ञेव नवनीतं.

तेलं नाम तिलतेलं सासपतेलं मधुकतेलं एरण्डतेलं वसातेलं.

मधु नाम मक्खिकामधु.

फाणितं नाम उच्छुम्हा निब्बत्तं.

मच्छो नाम उदको [उदकचरो (स्या. क.)] वुच्चति.

मंसं नाम येसं मंसं कप्पति, तेसं मंसं.

खीरं नाम गोखीरं वा अजिकाखीरं वा महिंसखीरं वा, येसं मंसं कप्पति, तेसं खीरं.

दधि नाम तेसञ्ञेव दधि.

यो पनाति यो यादिसो…पे… भिक्खूति…पे… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति.

एवरूपानि पणीतभोजनानीति तथारूपानि पणीतभोजनानि.

अगिलानो नाम यस्स विना पणीतभोजनानि फासु होति.

गिलानो नाम यस्स विना पणीतभोजनानि न फासु होति.

अगिलानो अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेति, पयोगे [पयोगे पयोगे (क.)] दुक्कटं. पटिलाभेन ‘‘भुञ्जिस्सामी’’ति पटिग्गण्हाति, आपत्ति दुक्कटस्स. अज्झोहारे अज्झोहारे आपत्ति पाचित्तियस्स.

२६१. अगिलानो अगिलानसञ्ञी पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स. अगिलानो वेमतिको पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स. अगिलानो गिलानसञ्ञी पणीतभोजनानि अत्तनो अत्थाय विञ्ञापेत्वा भुञ्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स.

गिलानो अगिलानसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स. गिलानो वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स. गिलानो गिलानसञ्ञी अनापत्ति.

२६२. अनापत्ति गिलानस्स, गिलानो हुत्वा विञ्ञापेत्वा अगिलानो भुञ्जति, गिलानस्स सेसकं भुञ्जति, ञातकानं पवारितानं अञ्ञस्सत्थाय अत्तनो धनेन, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति.

पणीतभोजनसिक्खापदं निट्ठितं नवमं.