५. सहसेय्यसिक्खापदं

४९. तेन समयेन बुद्धो भगवा आळवियं विहरति अग्गाळवे चेतिये. तेन खो पन समयेन उपासका आरामं आगच्छन्ति धम्मस्सवनाय. धम्मे भासिते थेरा भिक्खू यथाविहारं गच्छन्ति. नवका भिक्खू तत्थेव उपट्ठानसालायं उपासकेहि सद्धिं मुट्ठस्सती, असम्पजाना, नग्गा, विकूजमाना, काकच्छमाना सेय्यं कप्पेन्ति. उपासका उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भदन्ता मुट्ठस्सती असम्पजाना नग्गा विकूजमाना काकच्छमाना सेय्यं कप्पेस्सन्ती’’ति! अस्सोसुं खो भिक्खू तेसं उपासकानं उज्झायन्तानं खिय्यन्तानं विपाचेन्तानं. ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम भिक्खू अनुपसम्पन्नेन सहसेय्यं कप्पेस्सन्ती’’ति! अथ खो ते भिक्खू ते नवके भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे… ‘‘सच्चं किर, भिक्खवे, भिक्खू अनुपसम्पन्नेन सहसेय्यं कप्पेन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति. विगरहि बुद्धो भगवा…पे… कथञ्हि नाम ते, भिक्खवे, मोघपुरिसा अनुपसम्पन्नेन सहसेय्यं कप्पेस्सन्ति! नेतं, भिक्खवे, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

‘‘यो पन भिक्खु अनुपसम्पन्नेन सहसेय्यं कप्पेय्य पाचित्तिय’’न्ति.

एवञ्चिदं भगवता भिक्खूनं सिक्खापदं पञ्ञत्तं होति.

५०. अथ खो भगवा आळवियं यथाभिरन्तं विहरित्वा येन कोसम्बी तेन चारिकं पक्कामि. अनुपुब्बेन चारिकं चरमानो येन कोसम्बी तदवसरि. तत्र सुदं भगवा कोसम्बियं विहरति बदरिकारामे. भिक्खू आयस्मन्तं राहुलं एतदवोचुं – ‘‘भगवता, आवुसो राहुल, सिक्खापदं पञ्ञत्तं – ‘न अनुपसम्पन्नेन सहसेय्या कप्पेतब्बा’ति. सेय्यं, आवुसो राहुल, जानाही’’ति. अथ खो आयस्मा राहुलो सेय्यं अलभमानो वच्चकुटिया सेय्यं कप्पेसि. अथ खो भगवा रत्तिया पच्चूससमयं पच्चुट्ठाय येन वच्चकुटि तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा उक्कासि. आयस्मापि राहुलो उक्कासि. ‘‘को एत्था’’ति? ‘‘अहं, भगवा, राहुलो’’ति. ‘‘किस्स त्वं, राहुल, इध निसिन्नोसी’’ति? अथ खो आयस्मा राहुलो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि. अथ खो भगवा एतस्मिं निदाने एतस्मिं पकरणे धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अनुपसम्पन्नेन दिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेतुं. एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

५१. ‘‘यो पन भिक्खु अनुपसम्पन्नेन उत्तरिदिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेय्य, पाचित्तिय’’न्ति.

५२. यो पनाति यो यादिसो…पे… भिक्खूति…पे… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति.

अनुपसम्पन्नो नाम भिक्खुं ठपेत्वा अवसेसो अनुपसम्पन्नो नाम.

उत्तरिदिरत्ततिरत्तन्ति अतिरेकदिरत्ततिरत्तं.

सहाति एकतो.

सेय्या नाम सब्बच्छन्ना, सब्बपरिच्छन्ना, येभुय्येनच्छन्ना, येभुय्येन परिच्छन्ना.

सेय्यं कप्पेय्याति चतुत्थे दिवसे अत्थङ्गते सूरिये, अनुपसम्पन्ने निपन्ने, भिक्खु निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स. भिक्खु निपन्ने, अनुपसम्पन्नो निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स. उभो वा निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स. उट्ठहित्वा पुनप्पुनं निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स.

५३. अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी उत्तरिदिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स. अनुपसम्पन्ने वेमतिको उत्तरिदिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स. अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी उत्तरिदिरत्ततिरत्तं सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स.

उपड्ढच्छन्ने उपड्ढपरिच्छन्ने, आपत्ति दुक्कटस्स. उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स. उपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, अनापत्ति.

५४. अनापत्ति द्वेतिस्सो रत्तियो वसति, ऊनकद्वेतिस्सो रत्तियो वसति, द्वे रत्तियो वसित्वा ततियाय रत्तिया पुरारुणा निक्खमित्वा पुन वसति, सब्बच्छन्ने, सब्बअपरिच्छन्ने, सब्बपरिच्छन्ने सब्बअच्छन्ने [वसति, सब्बअच्छन्ने सब्बअपरिच्छन्ने, (सी.)], येभुय्येन अच्छन्ने, येभुय्येन अपरिच्छन्ने, अनुपसम्पन्ने निपन्ने भिक्खु निसीदति, भिक्खु निपन्ने अनुपसम्पन्नो निसीदति, उभो वा निसीदन्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति.

सहसेय्यसिक्खापदं निट्ठितं पञ्चमं.