६. दुतियसहसेय्यसिक्खापदं

५५. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तेन खो पन समयेन आयस्मा अनुरुद्धो कोसलेसु जनपदे [एत्थ अम्बट्ठसुत्तादिटीका ओलोकेतब्बा] सावत्थिं गच्छन्तो सायं अञ्ञतरं गामं उपगच्छि. तेन खो पन समयेन तस्मिं गामे अञ्ञतरिस्सा इत्थिया आवसथागारं पञ्ञत्तं होति. अथ खो आयस्मा अनुरुद्धो येन सा इत्थी तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा तं इत्थिं एतदवोच – ‘‘सचे ते, भगिनि, अगरु, वसेय्याम एकरत्तं आवसथागारे’’ति. ‘‘वसेय्याथ, भन्ते’’ति. अञ्ञेपि अद्धिका येन सा इत्थी तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा तं इत्थिं एतदवोचुं – ‘‘सचे ते, अय्ये, अगरु वसेय्याम एकरत्तं आवसथागारे’’ति. ‘‘एसो खो अय्यो समणो पठमं उपगतो; सचे सो अनुजानाति, वसेय्याथा’’ति. अथ खो ते अद्धिका येनायस्मा अनुरुद्धो तेनुपसङ्कमिंसु; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोचुं – ‘‘सचे ते, भन्ते, अगरु, वसेय्याम एकरत्तं आवसथागारे’’ति. ‘‘वसेय्याथ, आवुसो’’ति. अथ खो सा इत्थी आयस्मन्ते अनुरुद्धे सह दस्सनेन पटिबद्धचित्ता अहोसि. अथ खो सा इत्थी येनायस्मा अनुरुद्धो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अय्यो, भन्ते, इमेहि मनुस्सेहि आकिण्णो न फासु विहरिस्सति. साधाहं, भन्ते, अय्यस्स मञ्चकं अब्भन्तरं पञ्ञपेय्य’’न्ति. अधिवासेसि खो आयस्मा अनुरुद्धो तुण्हीभावेन. अथ खो सा इत्थी आयस्मतो अनुरुद्धस्स मञ्चकं अब्भन्तरं पञ्ञपेत्वा अलङ्कतप्पटियत्ता गन्धगन्धिनी येनायस्मा अनुरुद्धो तेनुपसङ्कमि; उपसङ्कमित्वा आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अय्यो, भन्ते, अभिरूपो दस्सनीयो पासादिको, अहं चम्हि अभिरूपा दस्सनीया पासादिका. साधाहं, भन्ते, अय्यस्स पजापति भवेय्य’’न्ति. एवं वुत्ते आयस्मा अनुरुद्धो तुण्ही अहोसि. दुतियम्पि खो…पे… ततियम्पि खो सा इत्थी आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अय्यो, भन्ते, अभिरूपो दस्सनीयो पासादिको, अहञ्चम्हि अभिरूपा दस्सनीया पासादिका. साधु, भन्ते, अय्यो मञ्चेव पटिच्छतु [सम्पटिच्छतु (स्या.)] सब्बञ्च सापतेय्य’’न्ति. ततियम्पि खो आयस्मा अनुरुद्धो तुण्ही अहोसि. अथ खो सा इत्थी साटकं निक्खिपित्वा आयस्मतो अनुरुद्धस्स पुरतो चङ्कमतिपि तिट्ठतिपि निसीदतिपि सेय्यम्पि कप्पेति. अथ खो आयस्मा अनुरुद्धो इन्द्रियानि ओक्खिपित्वा तं इत्थिं नेव ओलोकेसि नपि आलपि. अथ खो सा इत्थी – ‘‘अच्छरियं वत भो, अब्भुतं वत भो! बहू मे मनुस्सा सतेनपि सहस्सेनपि पहिणन्ति. अयं पन समणो – मया सामं याचियमानो – न इच्छति मञ्चेव पटिच्छितुं सब्बञ्च सापतेय्य’’न्ति साटकं निवासेत्वा आयस्मतो अनुरुद्धस्स पादेसु सिरसा निपतित्वा आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अच्चयो मं, भन्ते, अच्चगमा यथाबालं यथामूळ्हं यथाअकुसलं याहं एवमकासिं. तस्सा मे, भन्ते, अय्यो अच्चयं अच्चयतो पटिग्गण्हातु आयतिं संवराया’’ति. ‘‘तग्घ त्वं, भगिनि, अच्चयो अच्चगमा यथाबालं यथामूळ्हं यथाअकुसलं या त्वं एवमकासि. यतो च खो त्वं, भगिनि, अच्चयं अच्चयतो दिस्वा यथाधम्मं पटिकरोसि, तं ते मयं पटिग्गण्हाम. वुद्धि हेसा, भगिनि, अरियस्स विनये यो अच्चयं अच्चयतो दिस्वा यथाधम्मं पटिकरोति आयतिञ्च संवरं आपज्जती’’ति.

अथ खो सा इत्थी तस्सा रत्तिया अच्चयेन आयस्मन्तं अनुरुद्धं पणीतेन खादनीयेन भोजनीयेन सहत्था सन्तप्पेत्वा सम्पवारेत्वा, आयस्मन्तं अनुरुद्धं भुत्ताविं ओनीतपत्तपाणिं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसीदि. एकमन्तं निसिन्नं खो तं इत्थिं आयस्मा अनुरुद्धो धम्मिया कथाय सन्दस्सेसि समादपेसि समुत्तेजेसि सम्पहंसेसि. अथ खो सा इत्थी – आयस्मता अनुरुद्धेन धम्मिया कथाय सन्दस्सिता समादपिता समुत्तेजिता सम्पहंसिता – आयस्मन्तं अनुरुद्धं एतदवोच – ‘‘अभिक्कन्तं, भन्ते, अभिक्कन्तं, भन्ते! सेय्यथापि, भन्ते, निक्कुज्जितं वा उक्कुज्जेय्य, पटिच्छन्नं वा विवरेय्य, मूळ्हस्स वा मग्गं आचिक्खेय्य, अन्धकारे वा तेलपज्जोतं धारेय्य – चक्खुमन्तो रूपानि दक्खन्तीति, एवमेवं अय्येन अनुरुद्धेन अनेकपरियायेन धम्मो पकासितो. एसाहं, भन्ते, तं भगवन्तं सरणं गच्छामि धम्मञ्च भिक्खुसङ्घञ्च. उपासिकं मं अय्यो धारेतु अज्जतग्गे पाणुपेतं सरणं गत’’न्ति.

अथ खो आयस्मा अनुरुद्धो सावत्थियं गन्त्वा भिक्खूनं एतमत्थं आरोचेसि. ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम आयस्मा अनुरुद्धो मातुगामेन सहसेय्यं कप्पेस्सती’’ति! अथ खो ते भिक्खू आयस्मन्तं अनुरुद्धं अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे… ‘‘सच्चं किर त्वं, अनुरुद्ध, मातुगामेन सहसेय्यं कप्पेसी’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति. विगरहि बुद्धो भगवा…पे… कथञ्हि नाम त्वं, अनुरुद्ध, मातुगामेन सहसेय्यं कप्पेस्ससि! नेतं, अनुरुद्ध, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

५६. ‘‘यो पन भिक्खु मातुगामेन सहसेय्यं कप्पेय्य पाचित्तिय’’न्ति.

५७. यो पनाति यो यादिसो…पे… भिक्खूति…पे… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति.

मातुगामो नाम मनुस्सित्थी, न यक्खी [यक्खिनी (क.)], न पेती, न तिरच्छानगता; अन्तमसो तदहुजातापि दारिका, पगेव महत्तरी.

सहाति एकतो.

सेय्या नाम सब्बच्छन्ना, सब्बपरिच्छन्ना, येभुय्येनच्छन्ना, येभुय्येन परिच्छन्ना.

सेय्यं कप्पेय्याति अत्थङ्गते सूरिये, मातुगामे निपन्ने भिक्खु निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स. भिक्खु निपन्ने मातुगामो निपज्जति, आपत्ति पाचित्तियस्स. उभो वा निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स. उट्ठहित्वा पुनप्पुनं निपज्जन्ति, आपत्ति पाचित्तियस्स.

५८. मातुगामे मातुगामसञ्ञी सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स. मातुगामे वेमतिको सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स. मातुगामे अमातुगामसञ्ञी सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति पाचित्तियस्स.

उपड्ढच्छन्ने उपड्ढपरिच्छन्ने, आपत्ति दुक्कटस्स. यक्खिया वा पेतिया वा पण्डकेन वा तिरच्छानगतित्थिया वा सहसेय्यं कप्पेति, आपत्ति दुक्कटस्स. अमातुगामे मातुगामसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स. अमातुगामे वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स. अमातुगामे अमातुगामसञ्ञी, अनापत्ति.

५९. अनापत्ति सब्बच्छन्ने सब्बअपरिच्छन्ने, सब्बपरिच्छन्ने सब्बअच्छन्ने [अनापत्ति सब्बअच्छन्ने सब्बअपरिच्छन्ने, (सी.)], येभुय्येन अच्छन्ने, येभुय्येन अपरिच्छन्ने, मातुगामे निपन्ने भिक्खु निसीदति, भिक्खु निपन्ने मातुगामो निसीदति, उभो वा निसीदन्ति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति.

दुतियसहसेय्यसिक्खापदं निट्ठितं छट्ठं.