४. पदसोधम्मसिक्खापदं

४४. तेन समयेन बुद्धो भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे. तेन खो पन समयेन छब्बग्गिया भिक्खू उपासके पदसो धम्मं वाचेन्ति. उपासका भिक्खूसु अगारवा अप्पतिस्सा असभागवुत्तिका विहरन्ति. ये ते भिक्खू अप्पिच्छा…पे… ते उज्झायन्ति खिय्यन्ति विपाचेन्ति – ‘‘कथञ्हि नाम छब्बग्गिया भिक्खू उपासके पदसो धम्मं वाचेस्सन्ति! उपासका भिक्खूसु अगारवा अप्पतिस्सा असभागवुत्तिका विहरन्ती’’ति. अथ खो ते भिक्खू छब्बग्गिये भिक्खू अनेकपरियायेन विगरहित्वा भगवतो एतमत्थं आरोचेसुं…पे… ‘‘सच्चं किर तुम्हे, भिक्खवे, उपासके पदसो धम्मं वाचेथ; उपासका भिक्खूसु अगारवा अप्पतिस्सा असभागवुत्तिका विहरन्ती’’ति? ‘‘सच्चं, भगवा’’ति. विगरहि बुद्धो भगवा…पे… कथञ्हि नाम तुम्हे, मोघपुरिसा, उपासके पदसो धम्मं वाचेस्सथ! उपासका भिक्खूसु अगारवा अप्पतिस्सा असभागवुत्तिका विहरन्ति! नेतं, मोघपुरिसा, अप्पसन्नानं वा पसादाय पसन्नानं वा भिय्योभावाय…पे… एवञ्च पन, भिक्खवे, इमं सिक्खापदं उद्दिसेय्याथ –

४५. ‘‘यो पन भिक्खु अनुपसम्पन्नं पदसो धम्मं वाचेय्य पाचित्तिय’’न्ति.

४६. यो पनाति यो यादिसो…पे… भिक्खूति…पे… अयं इमस्मिं अत्थे अधिप्पेतो भिक्खूति.

अनुपसम्पन्नो नाम भिक्खुञ्च भिक्खुनिञ्च ठपेत्वा अवसेसो अनुपसम्पन्नो नाम.

पदसो नाम पदं, अनुपदं, अन्वक्खरं, अनुब्यञ्जनं.

पदं नाम एकतो पट्ठपेत्वा एकतो ओसापेन्ति. अनुपदं नाम पाटेक्कं पट्ठपेत्वा एकतो ओसापेन्ति. अन्वक्खरं नाम ‘‘रूपं अनिच्च’’न्ति वुच्चमानो, ‘‘रु’’न्ति ओपातेति. अनुब्यञ्जनं नाम ‘‘रूपं अनिच्च’’न्ति वुच्चमानो, ‘‘वेदना अनिच्चा’’ति सद्दं निच्छारेति.

यञ्च पदं, यञ्च अनुपदं, यञ्च अन्वक्खरं, यञ्च अनुब्यञ्जनं – सब्बमेतं पदसो [पदसो धम्मो (इतिपि)] नाम.

धम्मो नाम बुद्धभासितो, सावकभासितो, इसिभासितो, देवताभासितो, अत्थूपसञ्हितो, धम्मूपसञ्हितो.

वाचेय्याति पदेन वाचेति, पदे पदे आपत्ति पाचित्तियस्स. अक्खराय वाचेति, अक्खरक्खराय आपत्ति पाचित्तियस्स.

४७. अनुपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी पदसो धम्मं वाचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स. अनुपसम्पन्ने वेमतिको पदसो धम्मं वाचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स. अनुपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी पदसो धम्मं वाचेति, आपत्ति पाचित्तियस्स.

उपसम्पन्ने अनुपसम्पन्नसञ्ञी, आपत्ति दुक्कटस्स. उपसम्पन्ने वेमतिको, आपत्ति दुक्कटस्स. उपसम्पन्ने उपसम्पन्नसञ्ञी, अनापत्ति.

४८. अनापत्ति एकतो उद्दिसापेन्तो, एकतो सज्झायं करोन्तो, येभुय्येन पगुणं गन्थं भणन्तं ओपातेति, ओसारेन्तं ओपातेति, उम्मत्तकस्स, आदिकम्मिकस्साति.

पदसोधम्मसिक्खापदं निट्ठितं चतुत्थं.