३. विपाकत्तिकवण्णना
१-२३. सोयेवाति अकतसमासेहि पदेहि यो अत्थो वुच्चति, सोयेव अत्थो वुत्तो होति.
२४-५२. तन्ति तं वचनं, तं वा कटत्तारूपं. यस्मा चित्तसमुट्ठानस्स उपादारूपस्स यथा खन्धे पटिच्च उप्पत्ति, तथा महाभूते च पटिच्च उप्पत्ति. न हि तस्स तदुभयं विना उप्पत्ति अत्थि, न एवं कटत्तारूपस्स. तञ्हि कम्मस्स कटत्ता उप्पज्जमानं महाभूते पटिच्च उप्पज्जति, तस्मा चित्तसमुट्ठानं रूपं उपादारूपस्स तं विसेसं दस्सेतुं तदेव वुत्तं, न कटत्तारूपं वुत्तन्ति इममत्थं दस्सेतुं ‘‘खन्धे पटिच्चा’’तिआदिमाह. यदिपि कटत्तारूपं ‘‘महाभूते पटिच्च चित्तसमुट्ठानं रूपं उपादारूप’’न्ति एत्थ न गहितं, वचनन्तरेन पन गहितमेवाति दस्सेन्तो ‘‘पवत्तियं पना’’तिआदिमाह. एवञ्च कत्वाति खन्धे पटिच्च उप्पत्तिया अभावतोयेव. नाहारपच्चयेति आहारपच्चये पच्चनीयतो ठिते. तम्पीति कटत्तारूपम्पि. ठितिक्खणे कटत्तारूपस्स आहारो उपत्थम्भको होतीति कत्वा वुत्तं ‘‘उप्पादक्खणे’’ति.
विपाकत्तिकवण्णना निट्ठिता.