७. धातुवारवण्णना
३३२-३४०. अप्पहीनुप्पत्तिरहभावा इध अनुगमनसयनानीति दस्सेन्तो ‘‘यस्मिं …पे… अत्थो’’ति आह. इधापि युत्ताति पुब्बे वुत्तमेवत्थं परामसति. तथा हि वुत्तं ‘‘कारणलाभे उप्पत्तिअरहतं दस्सेती’’ति (यम. मूलटी. अनुसययमक १). छ पटिसेधवचनानीति तिस्सन्नं धातूनं चुतूपपातविसिट्ठानं पटिसेधनवसेन वुत्तवचनानि, ततो एव धातुविसेसनिद्धारणानि न होन्ति. पटिसेधोति हि इध सत्तापटिसेधो वुत्तोति अधिप्पायेन वदति. अञ्ञत्थे पन न-कारे नायं दोसो. इमं नाम धातुं. तंमूलिकासूति पटिसेधमूलिकासु. एवञ्हीति ‘‘न कामधातुया चुतस्स कामधातुं उपपज्जन्तस्सा’’तिआदिना पठमयोजनाय सति. नकामधातुआदीसु उपपत्तिकित्तनेनेव नकामधातुआदिग्गहणेनपि धातुविसेसस्सेव गहितताय अत्थतो विञ्ञायमानत्ता. तेनाह ‘‘न कामधातु…पे… विञ्ञायती’’ति. भञ्जितब्बाति विभजितब्बा. विभागो पनेत्थ दुविधो इच्छितोति आह ‘‘द्विधा कातब्बाति अत्थो’’ति. पुच्छा च विस्सज्जनानि च पुच्छाविस्सज्जनानि. यथा अवुत्ते भङ्गाभावस्स अविञ्ञातत्ता ‘‘अनुसया भङ्गा नत्थी’’ति वत्तब्बं, तथा तयिदं ‘‘कति अनुसया भङ्गा’’ति एतदपेक्खन्ति तदपि वत्तब्बं. पुच्छापेक्खञ्हि विस्सज्जनन्ति.
धातुवारवण्णना निट्ठिता.
अनुसययमकवण्णना निट्ठिता.