५. पहीनवारवण्णना

२६४-२७४. फलट्ठवसेनेव देसना आरद्धा, न मग्गट्ठवसेन, कुतो पुथुज्जनवसेन. कस्मा? फलक्खणे हि अनुसया पहीनाति वुच्चन्ति, मग्गक्खणे पन पहीयन्तीति. तेनेवाह ‘‘मग्गसमङ्गीनं अग्गहिततं दीपेती’’ति. पटिलोमे हि पुथुज्जनवसेनपि देसना गहिता ‘‘यस्स दिट्ठानुसयो अप्पहीनो, तस्स विचिकिच्छानुसयो अप्पहीनोति? आमन्ता’’तिआदिना. अनुसयच्चन्तपटिपक्खेकचित्तक्खणिकानन्ति अनुसयानं अच्चन्तं पटिपक्खभूतएकचित्तक्खणिकानं. मग्गसमङ्गीनन्ति मग्गट्ठानं. एत्थ च अनुसयानं अच्चन्तपटिपक्खताग्गहणेन उप्पत्तिरहतं पटिक्खिपति. न हि ते अच्चन्तपटिपक्खसमुप्पत्तितो परतो उप्पत्तिरहा होन्ति. मग्गसमङ्गिताग्गहणेन अनुप्पत्तिरहतापादिततं पटिक्खिपति. न हि मग्गक्खणे ते अनुप्पत्तिरहतं आपादिता नाम होन्ति, अथ खो आपादीयन्तीति. एकचित्तक्खणिकताग्गहणेन सन्तानब्यापारं. तेनाह ‘‘न कोची’’तिआदि. तत्थ तेति मग्गसमङ्गिनो. न केवलं पहीनवारेयेव, अथ खो अञ्ञेसुपीति दस्सेन्तो ‘‘अनुसय…पे… गहिता’’ति आह.

२७५-२९६. यत्थ अनुसयो उप्पत्तिरहो, तत्थेवस्स अनुप्पत्तिरहतापादनन्ति ‘‘अत्तनो अत्तनो ओकासे एव अनुप्पत्तिधम्मतं आपादितो’’ति आह. तथा हि वुत्तं ‘‘चक्खुं लोके पियरूपं सातरूपं, एत्थेसा तण्हा उप्पज्जमाना उप्पज्जति, एत्थ निविसमाना निविसती’’ति (विभ. २०३) वत्वा पुन वुत्तं ‘‘चक्खुं लोके पियरूपं सातरूपं, एत्थेसा तण्हा पहीयमाना पहीयति, एत्थ निरुज्झमाना निरुज्झती’’ति (विभ. २०४). तस्माति यस्मा तदोकासत्तमेव कामधातुआदिओकासत्तमेव अनुसयानं दीपेन्ति पहीनाप्पहीनवचनानि, तस्मा. अनोकासे तदुभयावत्तब्बता वुत्ताति यस्मा कामरागपटिघानुसयानं द्विन्नं उप्पत्तिट्ठानं, सो एव पहानोकासोति स्वायं तेसं अञ्ञमञ्ञं अनोकासो, तस्मिं अनोकासे तदुभयस्स पहानाप्पहानस्स नवत्तब्बता वुत्ता. कामरागानुसयोकासे हि पटिघानुसयस्स अप्पहीनत्ता सो ‘‘तत्थ पहीनो’’ति न वत्तब्बो, अट्ठितत्ता पन ‘‘तत्थ अप्पहीनो’’ति च, तस्मा अनोकासे तदुभयावत्तब्बता वुत्ताति. तेन सद्धिं समानोकासेति तेन कामरागेन सद्धिं समानोकासे. ‘‘साधारणट्ठाने’’ति वुत्ते कामधातुयं सुखुपेक्खासु पहीनो नाम होति, न समानकाले पहीनो ततियचतुत्थमग्गवज्झत्ता कामरागमानानुसयानं.

पहीनवारवण्णना निट्ठिता.