३. पजहनवारवण्णना
१३२-१९७. अप्पजहनसब्भावाति अप्पहानस्स, अप्पहीयमानस्स वा सब्भावा. तस्माति यस्मा यो कामरागानुसयं पजहति, न सो मानानुसयं निरवसेसतो पजहति, यो च मानानुसयं निरवसेसतो पजहति, न सो कामरागानुसयं पजहति पगेव पहीनत्ता, तस्मा ‘‘यो वा पन मानानुसयं पजहति, सो कामरागानुसयं पजहतीति? नो’’ति वुत्तन्ति वेदितब्बं. यदि एवं पठमपुच्छायं कथन्ति आह ‘‘यस्मा पन…पे… वुत्त’’न्ति. तत्थ पहानकरणमत्तमेवाति पहानकिरियासम्भवमत्तमेव, न निरवसेसप्पहानन्ति अधिप्पायो. ते ठपेत्वाति दिट्ठिविचिकिच्छानुसयादीनं निरवसेसपजहनके अट्ठमकादिके ठपेत्वा. अवसेसाति तस्स तस्स अनुसयस्स निरवसेसप्पजहनकेहि अवसिट्ठा. तेसु येसं एकच्चे अनुसया पहीना, तेपि अप्पजहनसब्भावेनेव नप्पजहन्तीति वुत्ता. न च यथाविज्जमानेनाति मग्गकिच्चभावेन विज्जमानप्पकारेन पहानेन वज्जिता रहिता एव वुत्ताति योजना.
केसञ्चीति सोतापन्नसकदागामिमग्गसमङ्गिसकदागामीनं. पुन केसञ्चीति अनागामिअग्गमग्गसमङ्गिअरहन्तानं. उभयन्ति कामरागविचिकिच्छानुसयद्वयं. सेसानन्ति ‘‘सेसा’’ति वुत्तानं यथावुत्तपुग्गलानं. तेसन्ति वुत्तप्पकारानं द्विन्नं अनुसयानं. उभयाप्पजहनस्साति कामरागविचिकिच्छानुसयाप्पजहनस्स. कारणं न होतीति येसं विचिकिच्छानुसयो पहीनो, तेसं तस्स पहीनता, येसं यथावुत्तं उभयप्पहीनं, तेसं तदप्पजहनस्स कारणं न होतीति अत्थो. तेनाह ‘‘तेसं पहीनत्ता ‘नप्पजहन्ती’ति न सक्का वत्तु’’न्ति. अथ पन न तत्थ कारणं वुत्तं, येन कारणवचनेन यथावुत्तदोसापत्ति सिया, केवलं पन सन्निट्ठानेन तेसं पुग्गलानं गहिततादस्सनत्थं वुत्तं ‘‘कामरागानुसयञ्च नप्पजहन्ती’’ति, एवम्पि पुच्छितस्स संसयत्थस्स कारणं वत्तब्बं. तथा च सति ‘‘सेसपुग्गला तस्स अनुसयस्स पहीनत्ता नप्पजहन्ती’’ति कारणं वत्तब्बमेवाति चोदनं सन्धायाह ‘‘न वत्तब्ब’’न्तिआदि. तत्थ न वत्तब्बन्ति वुत्तनयेन कारणं न वत्तब्बं कारणभावस्सेव अभावतो. ‘‘उभयाप्पजहनस्स कारणं न होती’’ति वुत्तं, यथा पन वत्तब्बं, तं दस्सेतुं ‘‘यो कामरागानुसयं…पे… वत्तब्बत्ता’’ति आह. तेन पहीनाप्पहीनवसेन कारणं न वत्तब्बं, पहीनानंयेव पन वसेन वत्तब्बन्ति दस्सेति. संसयत्थसङ्गहितेति संसयत्थेन पदेन सङ्गहिते. सन्निट्ठानपदसङ्गहितं पन पहीयमानत्ता ‘‘नप्पजहती’’ति न सक्का वत्तुन्ति.
पजहनवारवण्णना निट्ठिता.