अन्तोवुत्थादिकथा

अन्तोवुत्थादिकथायं ‘‘तेन खो पन समयेन भगवतो उदरवाताबाधो होति, अथ खो आयस्मा आनन्दो ‘पुब्बेपि भगवतो उदरवाताबाधो तेकटुलयागुया फासु होती’ति सामं तिलम्पि तण्डुलम्पि मुग्गम्पि विञ्ञापेत्वा अन्तो वासेत्वा अन्तो सामं पचित्वा भगवतो उपनामेसि ‘पिवतु भगवा तेकटुलयागु’न्ति. जानन्तापि तथागता पुच्छन्ति, जानन्तापि न पुच्छन्ति, कालं विदित्वा पुच्छन्ति, कालं विदित्वा न पुच्छन्ति, अत्थसञ्हितं तथागता पुच्छन्ति, नो अनत्थसञ्हितं, अनत्थसञ्हिते सेतुघातो तथागतानं. द्वीहि आकारेहि बुद्धा भगवन्तो भिक्खू पटिपुच्छन्ति ‘धम्मं वा देसेस्साम, सावकानं वा सिक्खापदं पञ्ञपेस्सामा’ति.

अथ खो भगवा आयस्मन्तं आनन्दं आमन्तेसि ‘कुतायं, आनन्द, यागू’ति. अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो एतमत्थं आरोचेसि. विगरहि बुद्धो भगवा अननुच्छविकं, आनन्द, अननुलोमिकं अप्पतिरूपं अस्समणकं अकप्पियं अकरणीयं, कथञ्हि नाम त्वं, आनन्द, एवरूपाय बाहुल्लाय चेतेस्ससि, यदपि, आनन्द, अन्तो वुत्थं, तदपि अकप्पियं. यदपि अन्तो पक्कं, तदपि अकप्पियं. यदपि सामं पक्कं, तदपि अकप्पियं. नेतं, आनन्द, अप्पसन्नानं वा पसादाय…पे… विगरहित्वा धम्मिं कथं कत्वा भिक्खू आमन्तेसि – न, भिक्खवे, अन्तो वुत्थं अन्तो पक्कं सामं पक्कं परिभुञ्जितब्बं, यो परिभुञ्जेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. अन्तो चे, भिक्खवे, वुत्थं अन्तो पक्कं सामं पक्कं, तञ्चे परिभुञ्जेय्य, आपत्ति तिण्णं दुक्कटानं. अन्तो चे, भिक्खवे, वुत्थं अन्तो पक्कं अञ्ञेहि पक्कं, तञ्चे परिभुञ्जेय्य, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं. अन्तो चे, भिक्खवे, वुत्थं बहि पक्कं सामं पक्कं, तञ्चे परिभुञ्जेय्य, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं. बहि चे, भिक्खवे, वुत्थं अन्तो पक्कं सामं पक्कं, तञ्चे परिभुञ्जेय्य, आपत्ति द्विन्नं दुक्कटानं. अन्तो चे, भिक्खवे, वुत्थं बहि पक्कं अञ्ञेहि पक्कं, तञ्चे परिभुञ्जेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. बहि चे, भिक्खवे, वुत्थं अन्तो पक्कं अञ्ञेहि पक्कं, तञ्चे परिभुञ्जेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. बहि चे, भिक्खवे, वुत्थं बहि पक्कं सामं पक्कं, तञ्चे परिभुञ्जेय्य, आपत्ति दुक्कटस्स. बहि चे, भिक्खवे, वुत्थं बहि पक्कं अञ्ञेहि पक्कं, तञ्चे परिभुञ्जेय्य, अनापत्ती’’ति (महाव. २७४) वचनतो सहसेय्यप्पहोनके ठाने वुत्थता, तत्थ पक्कता, उपसम्पन्नेन सामं पक्कताति इमेसं तिण्णं अङ्गानं सम्भवे सति तिस्सो आपत्तियो, द्विन्नं सम्भवे द्वे आपत्तियो, एकस्स अङ्गस्स सम्भवे एका आपत्तीति वेदितब्बं.

अन्तो वुत्थन्ति अकप्पियकुटियं वुत्थं. सामं पक्कन्ति एत्थ यं किञ्चि आमिसं भिक्खुनो पचितुं न वट्टति. सचेपिस्स उण्हयागुया सुलसिपण्णानि वा सिङ्गिवेरं वा लोणं वा पक्खिपन्ति, तम्पि चालेतुं न वट्टति. ‘‘यागुं निब्बापेमी’’ति पन चालेतुं वट्टति. उत्तण्डुभत्तं लभित्वापि पिदहितुं न वट्टति. सचे पन मनुस्सा पिदहित्वाव देन्ति, वट्टति. ‘‘भत्तं वा मा निब्बायतू’’ति पिदहितुं वट्टति. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, पुन पाकं पचितु’’न्ति (महाव. २७४) वचनतो पुब्बे अनुपसम्पन्नेहि पक्कं पुन पचितुं वट्टति. वुत्तञ्हि अट्ठकथायं (महाव. अट्ठ. २७४) ‘‘खीरतक्कादीसु पन सकिं कुथितेसु अग्गिं दातुं वट्टति पुनपाकस्स अनुञ्ञातत्ता’’ति. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अन्तो वासेतु’’न्ति (महाव. २७४) वचनतो दुब्भिक्खसमये तण्डुलादीनि अन्तो वासेतुं वट्टति. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अन्तो पचितु’’न्ति (महाव. २७४) वचनतो दुब्भिक्खसमये अन्तो पचितुं वट्टति. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, सामं पचितु’’न्ति (महाव. २७४) वचनतो दुब्भिक्खसमये सामम्पि पचितुं वट्टति. ‘‘अनुजानामि, भिक्खवे, अन्तो वुत्थं अन्तो पक्कं सामं पक्क’’न्ति (महाव. २७४) वचनतो दुब्भिक्खसमये तीणिपि वट्टन्ति.