३. समुच्चयक्खन्धकवण्णना

सुक्कविस्सट्ठिकथावण्णना

९७. ‘‘वेदयामीति जानामि, चित्तेन सम्पटिच्छित्वा सुखं अनुभवामि, न तप्पच्चया अहं दुक्खितोति अधिप्पायो’’ति लिखितं. यस्स माळके नारोचितं, तस्स आरोचेत्वा निक्खिपितब्बं. यस्स आरोचितं, तस्स पुन आरोचनकिच्चं नत्थि, केवलं निक्खिपितब्बमेव. वत्तं निक्खिपित्वा वसन्तस्स उपचारसीमागतानं सब्बेसं आरोचनकिच्चं नत्थि. दिट्ठरूपानं सुतसद्दानं आरोचेतब्बं, अदिट्ठअस्सुतानम्पि अन्तोद्वादसहत्थगतानं आरोचेतब्बं. ‘‘इदं वत्तं निक्खिपित्वा वसन्तस्स लक्खण’’न्ति वुत्तं. ‘‘परिक्खित्तस्स विहारस्स परिक्खेपतो’तिआदि किञ्चापि पाळियं नत्थि, अथ खो अट्ठकथाचरियानं वचनेन तथा एव पटिपज्जितब्ब’’न्ति च वुत्तं. ‘‘अत्थिभावं सल्लक्खेत्वाति द्वादसहत्थे उपचारे सल्लक्खेत्वा, अनिक्खित्तवत्तानं उपचारसीमाय आगतभावं सल्लक्खेत्वा सहवासादिकं वेदितब्ब’’न्ति च वुत्तं. ‘‘निक्खिपन्तेन आरोचेत्वा निक्खिपितब्बं, पयोजनं अत्थी’’ति च वुत्तं, न पन तं पयोजनं दस्सितं. चिण्णमानत्तो भिक्खु अब्भेतब्बोति चिण्णमानत्तस्स च अब्भानारहस्स च निन्नानाकारणत्ता अञ्ञथा ‘‘अब्भानारहो अब्भेतब्बो’’ति वत्तब्बं सिया. उक्खेपनीयकम्मकतोपि अत्तनो लद्धिग्गहणवसेन सभागभिक्खुम्हि सति तस्स अनारोचापेतुं न लभति.

परिवासकथावण्णना

१०२. ‘‘अनन्तरायिकस्स पन अन्तरायिकसञ्ञाय छादयतो अच्छन्नावा’’ति पाठो. अवेरिभावेन सभागो अवेरिसभागो. ‘‘सभागसङ्घादिसेसं आपन्नस्स पन सन्तिके आवि कातुं न वट्टती’’ति पसङ्गतो इधेव पकासितं. लहुकेसु पटिक्खेपो नत्थि. तत्थ ञत्तिया आवि कत्वा उपोसथं कातुं अनुञ्ञातत्ता लहुकसभागं आवि कातुं वट्टतीति. सभागसङ्घादिसेसं पन ञत्तिया आरोचनं न वट्टतीति किर. ‘‘तस्स सन्तिके तं आपत्तिं पटिकरिस्सती’ति (महाव. १७१) वुत्तत्ता लहुकस्सेवायमनुञ्ञाता. न हि सक्का सुद्धस्स एकस्स सन्तिके सङ्घादिसेसस्स पटिकरणं कातु’’न्ति लिखितं. लहुकेसुपि सभागं आवि कातुं न वट्टतीति, तस्मा एव हि ञत्तिया आविकरणं अनुञ्ञातं, इतरथा तं निरत्थकं सिया. अञ्ञमञ्ञारोचनस्स वट्टति, ततो न वट्टतीति दीपनत्थमेव ञत्तिया आविकरणमनुञ्ञातं, तेनेव इध ‘‘सभागसङ्घादिसेसं आपन्नस्सा’’तिआदि वुत्तं. अयमत्थो ‘‘एत्तावता ते द्वे निरापत्तिका होन्ति, तेसं सन्तिके सेसेहि सभागापत्तियो देसेतब्बा’’ति (कङ्खा. अट्ठ. निदानवण्णना) वचनेन कङ्खावितरणियं पकासितोव. सङ्घादिसेसं पन ञत्तिया आरोचेत्वा उपोसथं कातुं वट्टति. तस्सा ञत्तिया अयमत्थो यदा सुद्धं भिक्खुं पस्सिस्सति, तस्स सन्तिके आरोचनवसेन पटिकरिस्सति. एवं पटिकते ‘‘न च, भिक्खवे, सापत्तिकेन पातिमोक्खं सोतब्बं, यो सुणेय्य, आपत्ति दुक्कटस्सा’’ति (चूळव. ३८६) वुत्तापत्तितो मोक्खो होतीति, तस्मा ‘‘गरुकं वा होतु लहुकं वा, ञत्तिया आवि कातुं वट्टती’’ति वुत्तं, उभोसु नयेसु युत्ततरं गहेतब्बं.

नामञ्चेव आपत्ति चाति ‘‘तेन तेन वीतिक्कमेनापन्नापत्ति आपत्ति. नामन्ति तस्सा आपत्तिया नाम’’न्ति लिखितं. आरोचेत्वा निक्खिपितब्बन्ति एत्थ आरोचनं वत्तभेददुक्कटपअहरणप्पयोजनन्ति वेदितब्बं. अकारणमेतन्ति ‘‘सम्बहुला सङ्घादिसेसा आपत्तियो आपज्जि’’न्ति वुत्ते वुट्ठानतो.

दससतं रत्तिसतन्ति दससतं आपत्तियो रत्तिसतं छादेत्वाति योजेतब्बं. अग्घसमोधानो नाम सभागवत्थुकायो सम्बहुला आपत्तियो आपन्नस्स बहुरत्तिं पटिच्छादितापत्तियं निक्खिपित्वा दातब्बो, इतरो नानावत्थुकानं वसेनाति अयमेतेसं विसेसोति.

परिवासकथावण्णना निट्ठिता.

‘‘गामस्साति न वुत्त’’न्ति वचनतो किर गामूपचारेपि वट्टतीति अधिप्पायोति लिखितं. वुत्तञ्च ‘‘अयं पन विसेसो’’ति. ‘‘एत्थ अट्ठकथाचरियाव पमाणं. युत्तं न दिस्सती’’ति लिखितं. अनुगण्ठिपदे पन ‘‘अयं पन विसेसो, आगन्तुकस्स…पे… ओक्कमित्वा गच्छति, रत्तिच्छेदो होतियेवा’’ति वचने हेट्ठा ‘‘अन्तोअरुणे एव निक्खमित्वा गामूपचारतो द्वे लेड्डुपाते अतिक्कमित्वा’’तिआदिना नयेन गरुं कत्वा वचनतो, भिक्खुनीनं गरुकवसेनेव तत्थ तत्थ सिक्खापदानं पञ्ञत्तत्ता च तदनुरूपवसेनेव अट्ठकथाचरियेन भिक्खुनीनं गरुं कत्वा मानत्तचरणविधिदस्सनत्थं ‘‘यत्तका पुरेभत्तं वा’’तिआदि वुत्तं. कुरुन्दिआदीसु वुत्तवचनेन करोन्तस्सपि दोसो नत्थीति दस्सेतुं केवलं लक्खणमत्तमेव वुत्तं, तदुभयम्पि तेन तेन परियायेन युज्जति, विनिच्छये पत्ते लक्खणे एव ठातब्बतो कुरुन्दिआदीसु वुत्तवचनं पच्छा वुत्तं. पयोगो पन पुरिमोव. यथा चेत्थ, तथा सचे काचि भिक्खुनी द्वे लेड्डुपाते अनतिक्कमित्वा अरुणं उट्ठपेति, दोसो नत्थि, तथापि सब्बट्ठकथासु वुत्तत्ता ‘‘पुरिममेव आचिण्ण’’न्ति वुत्तं. परिवासवत्तादीनन्ति ‘‘परिवासनिस्सयपटिप्पस्सद्धिआदीनं उपचारसीमाय परिच्छिन्नत्ता भिक्खुनुपस्सयस्स उपचारसीमाव गहेतब्बा, न गामो’’ति लिखितं. ‘‘तस्मिं गामे भिक्खाचारो सम्पज्जती’तिआदि पवारितवसेन वुत्तं. न हि तत्थ अन्तोगामे विहारो अत्थी’’ति च लिखितं, ‘‘तम्पि तेन परियायेन युज्जति, न अत्थतो’’ति च.

पटिच्छन्नपरिवासादिकथावण्णना

१०८. ‘‘विसुं मानत्थं चरितब्बन्ति मूलाय पटिकस्सनं अकत्वा विसुं कम्मवाचाया’’ति च लिखितं. ‘‘सङ्घादिसेसापत्ती’’ति वुत्तत्ता एकोव, एकवत्थुम्हि आपन्ना सङ्घादिसेसा थुल्लच्चयदुक्कटमिस्सका नाम. मक्खधम्मो नाम छादेतुकामता.

१४३. धम्मताति धम्मताय, तथातायाति अत्थो ‘‘अलज्जिता’’ति एत्थ विय.

१४८. पुरिमं उपादाय द्वे मासा परिवसितब्बाति एत्थ ‘‘परिवसितदिवसापि गणनूपगा होन्ती’’ति लिखितं.

१८४. तस्मिं भूमियन्ति तस्सं भूमियं. सम्बहुला सङ्घादिसेसा आपत्तियो आपज्जति परिमाणम्पीतिआदि जातिवसेनेकवचनं.

समुच्चयक्खन्धकवण्णना निट्ठिता.