९. छत्तुपाहनवग्गवण्णना
११. एकादसमादिसिक्खापदवण्णना
१२१४. उपचारं सन्धाय कथितन्ति ‘‘द्वादसहत्थं उपचारो’’ति लिखितं.
१२२१. सुत्तन्ते ओकासं कारापेत्वा विनयं वा अभिधम्मं वा पुच्छतीति एत्थ च तीणि पिटकानि अत्तनो अत्तनो नामेन वुत्तानीति कत्वा अभिधम्मो बुद्धेन भासितो एवाति दीपितं होति.
१२२४-५. थनो च उदरो च थनुदरा. ‘‘संकच्चिकाय पमाणं तिरियं दियड्ढहत्था’’ति पोराणगण्ठिपदे वुत्तं. ‘‘अपरिक्खित्तस्स गामस्स उपचारं ओक्कमन्तिया’’ति बहूसु पोत्थकेसु, सङ्घादिसेसकण्डे विय ‘‘उपचारं अतिक्कमन्तिया’’ति पाठो अप्पकेसु, सोव पाठो. अट्ठकथायं ‘‘परिक्खेपं अतिक्कमन्तियाति एकेन पादेन अतिक्कन्ते दुक्कटं, दुतियेन पाचित्तियं. उपचारेपि एसेव नयो’’ति वचनम्पि ‘‘उपचारं अतिक्कमन्तिया’’ति पाठोति दीपेतीति नो तक्कोति आचरियो.
एकादसमादिसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.
छत्तुपाहनवग्गवण्णना निट्ठिता.
निगमनवण्णना
गिरग्गसमज्जादीनि ‘‘अचित्तकानि लोकवज्जानी’’ति वुत्तत्ता ‘‘नच्च’’न्ति वा ‘‘गन्धो’’ति वा अजानित्वापि दस्सनेन, विलिम्पनेन वा आपज्जनतो वत्थुअजाननचित्तेन अचित्तकानि. ‘‘नच्च’’न्ति वा ‘‘गन्धो’’ति वा जानित्वा पस्सन्तिया, विलिम्पन्तिया च अकुसलत्ता एव लोकवज्जानि. चोरिवुट्ठापनादीनि ‘‘चोरी’’तिआदिना वत्थुं जानित्वा करणे एव आपत्तिसब्भावतो सचित्तकानि. उपसम्पदादीनं एकन्तेन अकुसलचित्तेनेव अकत्तब्बत्ता पण्णत्तिवज्जानि. ‘‘इध सचित्तकाचित्तकता पण्णत्तिजाननाजाननताय अग्गहेत्वा वत्थुजाननाजाननताय गहेतब्बा’’ति लिखितं. अनुगण्ठिपदे पन ‘‘गिरग्गसमज्जादीनि ‘अचित्तकानि लोकवज्जानी’ति वुत्तत्ता ‘नच्च’न्ति वा ‘सङ्घाणी’ति वा ‘गन्धो’ति वा तस्स नामवसेन अजानित्वा मायाकारस्स मायानि सीसट्ठिआदीनि पटिसङ्खाय पस्सन्तिया, अक्खमालादिअत्थाय सङ्घाणिं कटिया बन्धन्तिया, ‘सेदगन्धं अपनेत्वा बुद्धपूजं करिस्सामी’ति उप्पन्नेन चित्तेन गन्धं विलिम्पेत्वा नहायन्तिया च आपत्तिसब्भावतो नामेन सद्धिं नामवसेन वा वत्थुस्स अजाननचित्तेन अचित्तकानि नाम. न अन्धकारे ‘कटिसुत्तमिद’न्ति सञ्ञाय सङ्घाणिं गहेत्वा कटियं धारणकाले, मत्तिकासञ्ञाय च गन्धं गहेत्वा विलिम्पनकाले आपत्तिसब्भावतो ‘अचित्तकानी’ति वत्तब्बानि. तस्मिं काले अनापत्ति, तेनेव सङ्घाणिया असङ्घाणिसञ्ञावारेपि ‘आपत्ति पाचित्तियस्सा’ति पाळि न वुत्ता. यथा ‘खेत्तआबाधपच्चया, कटिसुत्तकं धारेती’ति वचनतो विनापि अकुसलेन सङ्घाणिआदीनि सक्का धारेतुन्ति सिद्धं, एवं आबाधपच्चया विनापि अकुसलेन न सक्का सुरं पातुन्ति सिद्धं ‘अनापत्ति आबाधपच्चया मज्जं पिवती’ति पाळिया अभावतो. अकुसलेन विना मधुपुण्णमुट्ठियं पक्खित्तमज्जस्स अज्झोहरणकालादीसु सुरापानापत्तिं आपज्जतीति च सिद्धं ‘मज्जे अमज्जसञ्ञी पिवति, आपत्ति पाचित्तियस्सा’ति (पाचि. ३२८) वुत्तत्ता. किंबहुना, कामभोगसञ्ञाय सद्धिं ‘सङ्घाणी’ति च ‘गन्धो’ति च जानित्वा विना अनापत्तिकारणेन धारेन्तिया एकन्ताकुसलत्ता लोकवज्जानि नाम वुच्चन्ति. इमिना उपायेन सेसेसुपि नयो नेतब्बो. एत्थ सुरापानाधिकारे उपतिस्सत्थेरवादो’’ति वुत्तं. असंकच्चिकसिक्खापदे ‘‘अपरिक्खित्तस्स गामस्स उपचारं ओक्कमन्तियाति पाठो’’ति च ‘‘पणीतभोजनविञ्ञत्ति, अचेलकसिक्खापदं, निमन्तितस्स चारित्तापज्जनं, दुट्ठुल्लप्पटिच्छादनं, ऊनवीसतिवस्सुपसम्पदं, मातुगामेन सद्धिं संविधाय अद्धानगमनं, राजन्तेपुरप्पवेसनं, सन्तं भिक्खुं अनापुच्छा विकाले गामप्पवेसनं, निसीदनं, वस्सिकसाटिकन्ति पाठो’’ति च वुत्तं.
निगमनवण्णना निट्ठिता.
पाचित्तियकण्डवण्णना निट्ठिता.
उभतोविभङ्गट्ठकथावण्णना निट्ठिता.
नमो तस्स भगवतो अरहतो सम्मासम्बुद्धस्स