६. सुरापानवग्गो

१. सुरापानसिक्खापदवण्णना

आयस्मतो यं मुनि सागतस्स,

महिद्धिकत्तस्स निदस्सनेन;

पानस्स दोसो तस्स दस्सनत्थं,

पुब्बेव सो भद्दवतिं पयातो.

तस्मा पस्सं नागमपोथयित्वा,

विनिस्सटं सागतं इद्धिया च;

नतो सुरापाननिसेधनत्थं,

कोसम्बिमेवज्झगमाति ञेय्यं.

३२६-८. पसुपालकाति अजपालका. येन मज्जति, तस्स बीजतो पट्ठाय. केचि ‘‘सचित्तकपक्खे चित्तं अकुसलमेवाति (कङ्खा. अट्ठ. पठमपाराजिकवण्णना) वुत्तत्ता वत्थुं जानित्वा पिवतो अकुसल’’न्ति वदन्ति. एवं सति ‘‘अकुसलेनेव पातब्बतायाति न वत्तब्ब’’न्ति वुत्ते ‘‘सचित्तकपक्खमेव सन्धाया’’ति वदन्ति. एवं सति ‘‘कुसलाकुसलाब्याकतचित्तन्ति वत्तब्ब’’न्ति वुत्ते तम्पि ‘‘तब्बहुलनयेन वुत्त’’न्ति वदन्ति. कङ्खावितरणियम्पि अविसेसेत्वा ‘‘अकुसलचित्त’’न्ति (कङ्खा. अट्ठ. सुरापानसिक्खापदवण्णना) वुत्तं, तस्मा ‘‘तं अकुसलेनेव पिवती’’ति वदन्तीति.

सुरापानसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

२. अङ्गुलिपतोदकसिक्खापदवण्णना

३३०. अङ्गुलिपतोदकसिक्खापदं उत्तानत्थमेव.

३. हसधम्मसिक्खापदवण्णना

३३६. ततिये कथं तिवेदनं? हसाधिप्पायेनेव ‘‘परस्स दुक्खं उप्पादेस्सामी’’ति उदकं खिपन्तस्स दुक्खवेदनं. सेसं उत्तानं.

इदं सञ्ञाविमोक्खञ्चे, तिकपाचित्तियं कथं;

कीळितंव अकीळाति, मिच्छागाहेन तं सिया.

एत्तावता कथं कीळा, इति कीळायं एवायं;

अकीळासञ्ञी होतेत्थ, विनयत्थं समादये.

एकन्ताकुसलो यस्मा, कीळायाभिरतमनो;

तस्मा अकुसलं चित्तं, एकमेवेत्थ लब्भतीति.

हसधम्मसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

४. अनादरियसिक्खापदवण्णना

३४४. ‘‘लोकवज्जं अतिक्कमित्वा ‘इदं अम्हाकं आचरियुग्गहो’ति वदन्तस्स न वट्टती’’ति लिखितं. यं संकिलिट्ठेनेव चित्तेन आपज्जति, यं वा अरियपुग्गलो अपञ्ञत्ते सिक्खापदे अज्झाचरति, इदं लोकवज्जन्ति सब्बत्थिकवादीआदीनि आचरियकुलानि. तत्थ दुतियततियविकप्पो इध न अधिप्पेतो सेखियानं लोकवज्जत्ता.

गारय्हो आचरियुग्गहोति एत्थ ‘‘यस्मा उच्छुरसो सत्ताहकालिको, तस्स कसटो यावजीविको, द्विन्नंयेव समवायो उच्छुयट्ठि, तस्मा विकाले उच्छुयट्ठिं खादितुं वट्टति गुळहरीटकं विया’ति एवमादिको सम्पति निब्बत्तो गारय्हाचरियवादो न गहेतब्बो’’ति च, पण्णत्तिवज्जे पन वट्टतीति ‘‘न पत्तहत्थेन कवाटो पणामेतब्बो’ति इमस्स ‘येन हत्थेन पत्तो गहितो, तेन हत्थेन न पणामेतब्बो, इतरेन पणामेतब्बो’ति अत्थं गहेत्वा तथा आचरन्तो न आपत्तिया कारेतब्बो. ‘तथा बुद्धबोधिचेतियानं पुप्फं गण्हितुं वट्टतीति तथा आचरन्तो’’ति च. तथा आचरति अभयगिरिवासिको. महाविहारवासिनो चे एवं वदन्ति, ‘‘मा एवं वदा’’ति अपसादेतब्बो. तेन वुत्तं ‘‘सुत्तं सुत्तानुलोमञ्च उग्गहितकानंयेवा’’तिआदि. ‘‘इदं सब्बं उपतिस्सत्थेरो आहा’’ति च वुत्तं. ‘‘सुत्तानुलोमं अट्ठकथा’’ति लिखितं.

अनादरियसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

५. भिंसापनसिक्खापदवण्णना

३४५. भिंसापनसिक्खापदं उत्तानत्थमेव.

६. जोतिसिक्खापदवण्णना

३५४. ‘‘विसिब्बनापेक्खो’’ति वचनतो यस्स अपेक्खा नत्थि, तस्स अनापत्ति.

जोतिसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

७. नहानसिक्खापदवण्णना

३६४. नहानसिक्खापदं उत्तानत्थमेव.

८. दुब्बण्णकरणसिक्खापदवण्णना

३६८. अलभीति लभो. यथा ‘‘पचतीति पचो, पथतीति पथो’’ति वुच्चति, एवं ‘‘लभतीति लभो’’ति कस्मा न वुत्तं? परिनिट्ठितलाभस्सेव इधाधिप्पेतत्ता. मग्गेति सिब्बिनिमग्गे. कप्पकतेन सद्धिं अकप्पकतं सिब्बेति. यावता अधिट्ठानं न विजहति, तावता पुब्बं कप्पमेव. कप्पं न विजहति चे, पुन कप्पं दातब्बन्ति आचरियस्स तक्को.

दुब्बण्णकरणसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

९. विकप्पनसिक्खापदवण्णना

३७४. परिभोगो एत्थ कायकम्मं. अपच्चुद्धारणं वचीकम्मं.

विकप्पनसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

१०. चीवरापनिधानसिक्खापदवण्णना

३७९. दसमे यस्मा निसीदनसन्थतं चीवरनिसीदनम्पीति उभयम्पि सदसमेव, तस्मा तं उभयम्पि एकतो कत्वा ‘‘निसीदनं नाम सदसं वुच्चती’’ति आह. तत्थापि चीवरग्गहणेन चीवरनिसीदनं गहितमेवाति अत्थतो सन्थतनिसीदनमेव वुत्तं होति. यदि एवं ‘‘निसीदनसन्थतं नाम सदसं वुच्चती’’ति वत्तब्बन्ति? न, इतरस्स अनिसीदनअदसभावप्पसङ्गतो. एत्थ निसीदनसन्थतस्स पाचित्तियवत्थुत्ता इतरम्पि पाचित्तियवत्थुमेवाति वेदितब्बं तज्जातिकत्ता. सस्सामिके सूचिघरे सूचिगणनाय आपत्तियोति पोराणा.

चीवरापनिधानसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

समत्तो वण्णनाक्कमेन सुरापानवग्गो छट्ठो.