५. पठमपवारणसिक्खापदवण्णना

२३६. यावदत्थपवारणाय पवारिता किञ्चापि ‘‘पवारिता’’इच्चेव अधिप्पेता अट्ठुप्पत्तियाव, अथ खो पच्छिमाव इधाधिप्पेता.

२३७. ‘‘अलमेतं सब्ब’’न्ति वुत्तत्ता अतिरित्तं नाम होति. भिक्खुस्स इदम्पि ते अधिकं, इतो अञ्ञं न लच्छतीति किर अत्थो.

२३८-९. ‘‘असनं पञ्ञायती’’ति एतेनेव ‘‘भुत्तावी’’ति एतस्स सिद्धत्ता विसुं अत्थसिद्धि नत्थि. यदि अत्थि, अङ्गानं छक्कत्तदस्सनन्ति. वुत्तम्पि चेतन्तिआदि पवारणङ्गानं पञ्चकत्तदस्सनं. वरकोति यो कोचि वरको. ‘‘पवारणं पन जनेतियेवाति विसुं सित्थं वोदकं करोन्ति, पवारणं न जनेति. यागुं वा पिवन्तो पठमं उदकं पिवति, वट्टति. अवसिट्ठं हेट्ठासित्थं पवारणं न जनेती’’ति लिखितं. उपतिस्सत्थेरो ‘‘जनेतियेवा’’ति वदति, तं न इच्छन्ति आचरिया. भज्जितपिट्ठन्ति तण्डुलचुण्णमेव. भज्जितसत्तुयो पिण्डेत्वा कतमोदको सत्तुमोदको.

‘‘यागुसित्थमत्तानेव द्वे…पे… पटिक्खिपति, न पवारेती’’ति वुत्तत्ता परचङ्कमच्छादयो पक्खिपित्वा पक्कयागुं पिवन्तो सचे अञ्ञं तादिसंयेव पटिक्खिपति, पवारणा न होतीति किर धम्मसिरित्थेरो. सचे अञ्ञं पटिक्खिपति, न पवारेति. कस्मा? असनसङ्खातस्स विप्पकतभोजनस्साभावतो. भोजनसालायं भुञ्जन्तो चे, अत्तनो अपापुणनकोट्ठासं अभिहटं पटिक्खिपति, न पवारेति. कामं पटिक्खिपति, पत्ते पन आरामिको आकिरति, ततो भुञ्जितुं न वट्टति. इदञ्हि बुद्धप्पटिकुट्ठअनेसनाय उप्पन्नेयेव सङ्गहं गच्छति. यथा हि सङ्घतो उद्धटपिण्डं दुस्सीलो देति, तं पटिक्खिपति, न पवारेति, एवंसम्पदमिदं. ‘‘विसभागो लज्जी चे देति, तं तेन सम्भोगं अकत्तुकामताय पटिक्खिपति, पवारेतीति अपरे’’ति वुत्तं. परिवेसनायाति भत्तग्गे. ‘‘मंसेन रसं, मंसञ्च रसञ्च मंसरसन्ति आपज्जनतो ‘मंसरस’न्ति वुत्ते पटिक्खेपतो होति, मंसस्स रसं मंसरसन्ति विग्गहो नाधिप्पेतो’’ति वुत्तं. मंसकरम्बको नाम…पे… वट्टतीति सुद्धयागु एव होति. अप्पवारणमिस्सककरम्बकोयेव होति, तस्मा न पवारेति, तेन वुत्तं परतो ‘‘इदञ्च करम्बकेन न समानेतब्ब’’न्तिआदि, तस्मा ‘‘तं अभिहरित्वा कञ्जियं गण्हथा’ति वदन्तं पटिक्खिपति, पवारणा न होती’’ति च ‘‘मिस्सकयागुं गण्हथा’ति अवुत्तत्ता ‘सम्मिस्सितं विसुं कत्वा देती’ति वुत्तत्ता’’ति च वुत्तं, यस्मा यागुमिस्सकन्ति एत्थ पदद्वये पवारणारहस्स नामग्गहणं नत्थि, तस्मा तत्र चे यागु बहुतरा वा होति समसमा वा, न पवारेति. कस्मा? तत्थ अभिहारकपटिक्खेपकानं यागुसञ्ञत्ता. यागु चे मन्दा, भत्तं बहुतरं, पवारेति. कस्मा? तेसं उभिन्नम्पि तत्थ भिन्नसञ्ञत्ताति तक्को आचरियस्स. भत्तमिस्सके पवारणारहस्स नामस्स सब्भावतो सब्बदा पवारेति एव. मिस्सके पन वुत्तनयेन कारणं वत्तब्बं. विसुं कत्वा देतीति यथा भत्तसिट्ठं न पतति, तथा गाळ्हं हत्थेन पीळेत्वा परिस्सावेत्वा देति.

अकप्पियकतन्ति एत्थ ‘‘कप्पियं अकारापितेहि कदलिप्फलादीहि सद्धिं अतिरित्तं कप्पियं कारापेत्वापि तं कदलिप्फलादिं ठपेत्वा अवसेसं भुञ्जितुं वट्टति. अमिस्सकरसत्ता पुन तानि कप्पियं कारापेत्वा अञ्ञस्मिं भाजने ठपेत्वा अतिरित्तं कारेत्वा भुञ्जितुं वट्टति. कस्मा? पुब्बे तेसु विनयकम्मस्स अनारुळ्हत्ता’’ति वदन्ति. ‘‘भुत्ताविना च पवारितेन आसना वुट्ठितेन कत’’न्ति वचनतो भुत्ताविना अप्पवारितेन आसना वुट्ठितेन कत्तब्बन्ति सिद्धं, तस्मा ‘‘पातोव अद्धानं गच्छन्तेसु द्वीसु एको पवारितो अवुट्ठितो तत्थ निसीदति, सो इतरेन पिण्डाय चरित्वा लद्धं भिक्खं अत्तना अभुत्वापि ‘अलमेतं सब्ब’न्ति कातुं लभति एवा’’ति वुत्तं, तं सुक्कपक्खे ‘‘भुत्ताविना कतं होती’’ति इमिनाव सिद्धं, तस्मिं पक्खे अत्तनो सत्तङ्गानि न पूरेन्ति, कण्हपक्खे पटिभागेन सत्त वुत्तानीति वेदितब्बं. भुत्ताविना अप्पवारितेन आसना वुट्ठितेन, अवुट्ठितेन वा कतं होति, वट्टति. ‘‘पवारितेन आसना अवुट्ठितेनेवा’’ति इमं पन अत्थविकप्पं दीपेतुं ‘‘सत्तङ्गानि वुत्तानी’’तिपि वत्तुं वट्टति. सो पुन कातुं न लभति पठमं कतस्स पुन तेनेव कत्तब्बप्पसङ्गतो. यञ्च अकतं, तं कत्तब्बन्ति हि वुत्तं. अथ सोव पठमो पुन कत्तुकामो होति, अञ्ञस्मिं भाजने पुब्बे अकतं कातुं लभति. दुतियो पठमभाजनेपि कातुं लभति. ‘‘येन अकतं, तेन कातब्ब’’न्ति हि वुत्तं. इममेवत्थं सन्धाय ‘‘येन यं पठमं कप्पियं कतं, तमेव सो पुन कातुं न लभति, अञ्ञेन कातब्ब’’न्ति लिखितं. तत्थ तन्ति तं पठमं कतन्ति अत्थो. पेसेत्वा कारेतब्बन्ति एत्थ अनुपसम्पन्नो चे गतो, तत्रट्ठेन एकेन भिक्खुना पटिग्गाहेत्वा अपरेन कारेतब्बन्ति तत्थ एकोव एवमेव कातुं न लभतीति. ‘‘यं किञ्चि गिलानं उद्दिस्सा’तिआदिवचनतो विहारादीसु गिलानस्स पापुणनकोट्ठासम्पि गिलानातिरित्तं नाम, तस्मा वट्टती’’ति वदन्ति. आहारत्थायाति विकाले एवाति एके.

२४१. कायकम्मं अज्झोहरणतो. वचीकम्मं वाचाय ‘‘अतिरित्तं करोथ भन्ते’’ति अकारापनेनाति वेदितब्बं.

पठमपवारणसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.