२. दुतियअनियतसिक्खापदवण्णना

४५३. दुतिये केसुचि पोत्थकेसु ‘‘न हेव खो पन पटिच्छन्नं आसनं होति आसन’’न्ति लिखितं. ‘‘आसनन्ति अधिकं, उद्धरितानुरूप’’न्ति लिखितं. द्वेपि रहा इध अधिप्पेता कायसंसग्गदुट्ठुल्लवाचारहोनिसज्जग्गहणतो. यदि एवं ‘‘मातुगामो नाम विञ्ञू पटिबला’’ति किमत्थं वुत्तन्ति? अयमेव हि मातुगामो द्विन्नम्पि कायसंसग्गदुट्ठुल्लवाचानं एकतो वत्थुभूतो, तस्मा वुत्तं. कायसंसग्गस्स वत्थुभूतो दस्सितो, न इतरस्साति कत्वा दुट्ठुल्लवाचमेव सन्धाय तस्सा वत्थुं दस्सेन्तो एवमाह.

एत्थाह – यथा पठमे अनधिप्पेतापि दुट्ठुल्लवाचा सम्भवविसेसदस्सनत्थं वुत्ता, इधापि कायसंसग्गो, कस्मा न तस्स वसेन चक्खुस्स रहो गहेतब्बोति? आम न गहेतब्बो, न च गहितो, गहितो एव पन निसज्जवसेन, न हि अङ्गस्स निसज्जा विसेसोति. अप्पटिच्छन्ने सति कथं चक्खुस्स रहोति चे? दूरत्ता. पठमे कस्मा इत्थिसतम्पि अनापत्तिं न करोति, इध कस्मा एकापि करोतीति चे? नो वुच्चति सिद्धत्ता. सिद्धं होति, यदिदं अञ्ञतरो भिक्खु वेसालियं महावने…पे… द्वारं विवरित्वा निपन्नो होति…पे… सम्बहुला इत्थियो यावदत्थं कत्वा पक्कमिंसूति (पारा. ७७). तस्मा न मेथुनस्स मातुगामो दुतियो होति. इत्थियो हि अञ्ञमञ्ञिस्सा वज्जं पटिच्छादेन्ति, तेनेव भिक्खुनीनं वज्जपटिच्छादने पाराजिकं पञ्ञत्तं. तथा ‘‘आयस्मा उदायी ता इत्थियो विहारं पेक्खापेत्वा तासं इत्थीनं वच्चमग्ग’’न्ति (पारा. २८३) एत्थ ‘‘या पन ता इत्थियो हिरिमना, ता निक्खमित्वा भिक्खू उज्झापेन्ती’’ति (पारा. २८३) वचनतो दुट्ठुल्लस्स मातुगामो दुतियो होतीति सिद्धन्ति अधिप्पायो. उभयत्थापि उम्मत्तकादिकम्मिकानं अनापत्तीति तेसं पाटेक्कं निदाने आगतं, आदिकम्मिकानं अनापत्तीति अत्थो. अनुगण्ठिपदे पन ‘‘अचेलकवग्गे रहोपटिच्छन्नासनसिक्खापदे ‘विञ्ञू पुरिसो दुतियो होती’ति (पाचि. २८८) इमस्स अनुरूपतो ‘इत्थीनं सतम्पि अनापत्तिं न करोती’ति वुत्त’’न्ति च, ‘‘दुतियानियते ‘इत्थीपि पुरिसोपी’ति इदं भिक्खुनीवग्गे ओसानसिक्खापदस्स, अचेलकवग्गे अप्पटिच्छन्नासनसिक्खापदस्स च अनापत्तिवारे ‘यो कोचि विञ्ञू पुरिसो दुतियो’ति वुत्तं. इमेसं अनुरूपतो वुत्तन्ति वेदितब्ब’’न्ति च वुत्तं.

दुतियअनियतसिक्खापदवण्णना निट्ठिता.

पकिण्णकवण्णना

अपिचेत्थ इदं पकिण्णकं, सेय्यथिदं – इदं अनियतकण्डं निप्पयोजनं अपुब्बाभावतोति चे? न, गरुकलहुकभेदभिन्नापत्तिरोपनारोपनक्कमलक्खणदीपनप्पयोजनतो. एत्थ हि ‘‘सा चे एवं वदेय्य ‘अय्यो मया दिट्ठो निसिन्नो मातुगामस्स मेथुनं धम्मं पटिसेवन्तो’ति, सो च तं पटिजानाति, आपत्तिया कारेतब्बो…पे… निसज्जाय कारेतब्बो’’तिआदिना (पारा. ४४६) आपत्तिया गरुकाय लहुकाय च रोपनक्कमलक्खणं, कारेतब्बोति इमिना अनारोपनक्कमलक्खणञ्च दस्सितं. लक्खणदीपनतो आदिम्हि, अन्ते वा उद्दिसितब्बन्ति चे? न, असम्भवतो. कथं? न ताव आदिम्हि सम्भवति, येसमिदं लक्खणं, तेसं सिक्खापदानं अदस्सितत्ता. न अन्ते, गरुकमिस्सकत्ता, तस्मा गरुकलहुकानं मज्झे एव उद्दिसितब्बन्ति अरहति उभयामिस्सकत्ता. या तत्थ लहुकापत्ति दस्सिता, सापि गरुकादिका. तेनेवाह ‘‘मेथुनधम्मसन्निस्सितकिलेससङ्खातेन रहस्सादेना’’तिआदि, तस्मा गरुकानं एव अनन्तरं उद्दिट्ठातिपि एके. एवं सन्ते पठममेवालं तावता लक्खणदीपनसिद्धितो, किं दुतियेनाति चे? न, ओकासनियमपच्चयमिच्छागाहनिवारणप्पयोजनतो. ‘‘पटिच्छन्ने आसने अलंकम्मनिये’’ति ओकासनियमतो हि तब्बिपरीते ओकासे इदं लक्खणं न विकप्पितन्ति मिच्छागाहो होति, तन्निवारणतो दुतियम्पि सात्थकमेवाति अधिप्पायो. कस्मा? ओकासभेदतो, रहोभेददीपनतो, रहोनिसज्जस्सादभेददीपनतो. ओकासनियमभावे च रहोनिसज्जस्सादभेदो जातो. द्विन्नं रहोनिसज्जसिक्खापदानं नानताजाननञ्च सिया, तथा कायसंसग्गभेददीपनतो. नालंकम्मनियेपि हि ओकासे अप्पटिच्छन्ने, पटिच्छन्नेपि वा निसिन्नाय वातपानकवाटछिद्दादीहि निक्खन्तकेसादिग्गहणेन कायसंसग्गो लब्भतीति एवमादयोपि नया वित्थारतो वेदितब्बा. ‘‘भिक्खुपातिमोक्खे आगतनयत्ता भिक्खुनीपातिमोक्खे इदं कण्डं परिहीनन्ति वेदितब्ब’’न्ति वदन्ति. अत्थुप्पत्तिया तत्थ अनुपन्नत्ताति एके. तं अनेकत्थभावदीपनतो अयुत्तं. सब्बबुद्धकाले हि भिक्खूनं पञ्चन्नं, भिक्खुनीनं चत्तारो च उद्देसा सन्ति. पातिमोक्खुद्देसपञ्ञत्तिया असाधारणत्ता तत्थ निद्दिट्ठसङ्घादिसेसपाचित्तियानन्ति एके. तासं भिक्खुनीनं उब्भजाणुमण्डलिकअट्ठवत्थुकवसेन कायसंसग्गविसेसो पाराजिकवत्थु, ‘‘हत्थग्गहणं वा सादियेय्य, कायं वा तदत्थाय उपसंहरेय्या’’ति (पाचि. ६७४-६७५) वचनतो सादियनम्पि, ‘‘सन्तिट्ठेय्य वा’’ति (पाचि. ६७५) वचनतो ठानम्पि, ‘‘सङ्केतं वा गच्छेय्या’’ति (पाचि. ६७५) वचनतो गमनम्पि, ‘‘छन्नं वा अनुपविसेय्या’’ति (पाचि. ६७५) वचनतो पटिच्छन्नट्ठानपवेसोपि, तथा ‘‘रत्तन्धकारे अप्पदीपे पटिच्छन्ने ओकासे एकेनेका सन्तिट्ठेय्य वा सल्लपेय्य वा’’ति (पाचि. ८३८) वचनतो दुट्ठुल्लवाचापि पाचित्तियवत्थुकन्ति कत्वा तासं अञ्ञथा अनियतकण्डस्स अवत्तब्बतापत्तितोपि न वुत्तन्ति तेसं अधिप्पायो.

पकिण्णकवण्णना निट्ठिता.

अनियतकण्डं निट्ठितं.