५-६. पुण्णसुत्तादिवण्णना
८८-८९. तन्ति चक्खुरूपद्वयं. तेनाह ‘‘चक्खुञ्चेव रूपञ्चा’’ति. नन्दिसमुदयाति नन्दिया समुदयतण्हाय सेसकारणेहि नन्दिया समुदिति समोधानं नन्दिसमुदयो, तस्मा नन्दिसमुदया. तेनाह ‘‘तण्हाय समोधानेना’’ति. पञ्चक्खन्धसङ्खातस्स दुक्खस्स समोधानेन समुदिति पवत्तियेवाति सह समुदयेन दुक्खस्स दस्सितत्ता ‘‘वट्टं मत्थकं पापेत्वा’’ति वुत्तं. निरोधूपायेन सद्धिं निरोधस्स दस्सितत्ता ‘‘विवट्टं मत्थकं पापेत्वा’’ति. पुच्छानुसन्धिआदीसु अञ्ञतरो न होतीति आह – ‘‘पाटियेक्को अनुसन्धी’’ति.
चण्डाति कोधना. दुट्ठाति दोसवन्तोति अत्थो. किब्बिसाति पापा. कक्खळाति दारुणा. घटिकमुग्गरेनाति एकस्मिं पक्खे घटिकं दस्सेत्वा कतेन रस्सदण्डेन. सत्तानं ससनतो सत्थं, ततो एव जीवितस्स हरणतो हारकञ्चाति सत्थहारकं. इन्द्रियसंवरो ‘‘दमो’’ति वुत्तो मनच्छट्ठानं इन्द्रियानं दमनतो. पञ्ञा ‘‘दमो’’ति वुत्ता किलेसविसेवितानं दमनतो वूपसमनतो. उपोसथकम्मं ‘‘दमो’’ति वुत्तं कायद्वारादीहि उप्पज्जनकअसमस्स दमनतो. खन्ति ‘‘दमो’’ति वेदितब्बा अक्खन्तिया दमनतो वूपसमनतो. तेनाह ‘‘उपसमोति तस्सेव वेवचन’’न्ति.
एत्थाति सुनापरन्तजनपदे. एते द्वेति अयं पुण्णत्थेरो तस्स कनिट्ठोति एते द्वे भातरो. आहच्च अट्ठासि उळारं बुद्धारम्मणं पीतिं उप्पादेत्वा. सत्त सीहनादे नदित्वाति मम्मच्छेदकानम्पि अक्कोसपरिभासानं खमने सन्तोसाभावदीपनं, पाणिप्पहारस्स, लेड्डुप्पहारस्स, दण्डप्पहारस्स, सत्थप्पहारस्स, जीवितवोरोपनस्स, खमने सन्तोसाभावदीपनञ्चाति एवं सत्त सीहनादे नदित्वा. चतूसु ठानेसु वसितत्ता पाळियं वसनट्ठानं अनुद्देसिकं कत्वा ‘‘सुनापरन्तस्मिं जनपदे विहरति’’इच्चेव वुत्तं.
चतूसु ठानेसूति अब्बुहत्थपब्बते, समुद्दगिरिविहारे, मातुलगिरिम्हि, मकुळकारामविहारेति इमेसु चतूसु ठानेसु. तन्ति चङ्कमं आरुय्ह कोचि भिक्खु चङ्कमितुं समत्थो नत्थि महता समुद्दपरिस्सयेन भावनामनसिकारस्स अनभिसम्भुणनतो. उप्पातिकन्ति उप्पातकरं महासङ्खोभं उट्ठपेत्वा. सम्मुखेति अनिलपदेसे. पटिवेदेसुन्ति पवेदेसुं.
आरद्धकालतो पट्ठायाति मण्डलमाळस्स कातुं पथवीमितकालतो पभुति. सच्चबन्धेन पञ्चसतानि परिपूरेतुं ‘‘एकूनपञ्चसतान’’न्ति वुत्तं. गन्धकुटिन्ति जेतवनमहाविहारे महागन्धकुटिं.
सच्चबन्धनामोति सच्चबन्धे पब्बते चिरनिवासिताय ‘‘सच्चबन्धो’’त्वेव लद्धनामो. अरहत्तं पापुणीति पञ्चाभिञ्ञापरिवारं अरहत्तं अधिगच्छि. तेनाह ‘‘मग्गेनेवस्स अभिञ्ञा आगता’’ति.
तस्मिं सन्निपतिता महाजना केचि सोतापन्ना, केचि सकदागामिनो, केचि अनागामिनो, केचि अरहन्तो अहेसुं. तत्थापि केचि तेविज्जा, केचि छळभिञ्ञा, केचि पटिसम्भिदप्पत्ता अहेसुं. तं सन्धाय वुत्तं ‘‘महाजनस्स बन्धनमोक्खो जातो’’ति. ये पन तत्थ सरणगमनपञ्चसीलदससीलसमादानेन लद्धानुग्गहा, तेसं देवतानञ्च वसेन ‘‘महन्तं बुद्धकोलाहलं अहोसी’’ति वुत्तं.
अरुणं पन महागन्धकुटियंयेव उट्ठपेसि देवतानुग्गहत्थञ्चेव कुलानुदयाय च. अपायमग्गे ओतारितो ‘‘कोचि लोकस्स सजिता अत्थि, तस्स वसेन पवत्तिसंहारा होन्ति, तेनेवायं पजा सनाथा होति, तं युञ्जति च तस्मिं तस्मिं कम्मे’’ति मिच्छागाहेहि. परिचरितब्बं याचि ‘‘एत्थ मया चिरं वसितब्ब’’न्ति.
छट्ठन्ति बाहियसुत्तं. तं उत्तानमेव हेट्ठा वुत्तनयत्ता.
पुण्णसुत्तादिवण्णना निट्ठिता.