१४. देवदहवग्गो
१. देवदहसुत्तवण्णना
१३४. मनं रमयन्ताति आपाथगता मनस्स रमणवसेन पियायितब्बतावसेन पवत्तन्ता.
२. खणसुत्तवण्णना
१३५. छफस्सायतनिकाति छहि फस्सायतनेहि अनिट्ठसंवेदनिया. छद्वारफस्सपटिविञ्ञत्तीति छहिपि द्वारेहि आरम्मणस्स पटिसंवेदना होतियेव सब्बसो दुक्खानुभवनत्थं. तावतिंसपुरन्ति सुदस्सनमहानगरं. अभावो नाम नत्थि सब्बथा सुखानुभवनतो. निरयेति इमिना दुग्गति भवसामञ्ञेन इतरापायापि गहिता एव. मग्गब्रह्मचरियवासं वसितुं न सक्काति इमिना पन सब्बेसम्पि अच्छिन्दिकट्ठानानं गहणं दट्ठब्बं. इमेवाति इमस्मिं मनुस्सलोके एव. अपायोपि पञ्ञायति अपायदुक्खसदिसस्स दुक्खस्स कदाचि पटिसंवेदनतो. सग्गोपि पञ्ञायति देवभोगसदिससम्पत्तिया कदाचि पटिलभितब्बतो.
अयं कम्मभूमीति अयं मनुस्सलोको पुरिसथामकरणाय कम्मभूमि नाम तासं योग्यट्ठानभावतो. तत्थ पधानकम्मं दस्सेन्तो ‘‘इध मग्गभावना’’ति आह. ठानानीति कारणानि. संवेजनियानीति संवेगजननानि बहूनि जातिआदीनि. तथा हि जाति, जरा, ब्याधि, मरणं, अपायभवं, तत्थपि निरयूपपत्तिहेतुकं, तिरच्छानुपपत्तिहेतुकं, असूरकायूपपत्तिहेतुकं, अतीते वट्टमूलकं, अनागते वट्टमूलकं, पच्चुप्पन्ने आहारपरियेट्ठिमूलकन्ति बहूनि संवेगवत्थूनि पच्चवेक्खित्वा संवेगजातो सञ्जातसंवेगो योनिसो पधानमनुयुञ्जस्सु. संवेगाति संवेगमापज्जस्सु.
खणसुत्तवण्णना निट्ठिता.
३. पठमरूपारामसुत्तवण्णना
१३६. सम्मुदिता सम्मोदप्पत्ता, पमोदिता सञ्जातपमोदा. दुक्खाति दुक्खवन्तो सञ्जातदुक्खा. तेनाह ‘‘दुक्खिता’’ति. सुखं एतस्स अत्थीति सुखो, सुखी. तेनाह ‘‘सुखितो’’ति. यत्तका रूपादयो धम्मा लोके अत्थीति वुच्चति. पस्सन्तानन्ति सच्चपटिवेधेन सम्मदेव पस्सन्तानं. ‘‘पच्चनीकं होती’’ति वत्वा तं पच्चनीकभावं दस्सेतुं ‘‘लोको ही’’तिआदि वुत्तं. असुभाति ‘‘आहू’’तिपदं आनेत्वा सम्बन्धो. सब्बमेतन्ति ‘‘सुखं दिट्ठमरियेभि…पे… तदरिया सुखतो विदू’’ति च वुत्तं. सब्बमेतं निब्बानमेव सन्धाय वुत्तं. निब्बानमेव हि एकन्ततो सुखं नाम.
पञ्चनवुतिपासण्डिनो तेसञ्च पासण्डिभावो पपञ्चसूदनिट्ठकथायं पकासितो एव. किलेसनीवरणेन निवुतानन्ति किलेसखन्धा किलेसनीवरणं, तेन निवारितानं. निब्बानदस्सनं नाम अरियमग्गो, तेन तस्स पटिविज्झनञ्च काळमेघअवच्छादितं विय चन्दमण्डलं.
परिच्छिन्दित्वाति असुभभावपरिच्छिन्दनेन सम्माविञ्ञाणदस्सनेन च परिच्छिन्दित्वा. मग्गधम्मस्साति अरियमग्गधम्मस्स.
अनुपन्नेहीति अनु अनु अविहाय पटिपन्नेहि. को नु अञ्ञो जानितुं अरहति, अञ्ञो न जानातीति दस्सेति.
पठमरूपारामसुत्तवण्णना निट्ठिता.
४-१२. दुतियरूपारामसुत्तादिवण्णना
१३७-१४५. सुद्धिकं कत्वा गाथाबन्धनेन विना केवलं चुण्णियपदवसेनेव. तथा तथाति अज्झत्तिकानि बाहिरानि च आयतनानि अनिच्चलक्खणेन दुक्खानत्तलक्खणेहि च योजेत्वा दस्सनवसेन.
दुतियरूपारामसुत्तादिवण्णना निट्ठिता.
देवदहवग्गवण्णना निट्ठिता.