७. सुब्रह्मसुत्तवण्णना

९८. सुब्रह्माति तस्स देवपुत्तस्स नामं. तस्स सत्थु सन्तिकूपसङ्कमनस्स कारणं दस्सेन्तो ‘‘सो किरा’’तिआदिमाह. तदेव सोकं तस्स देवपुत्तस्स अट्ठुप्पत्ति. अच्छरासङ्घपरिवुतोति सहस्समत्तेन अच्छरासङ्घेन परिवुतो. नन्दनकीळिकन्ति नन्दनवनकीळिकं. हत्थं आगच्छतीति हत्थगय्हुपगो होति. गन्थेन्तीति एत्थ मालावेठनम्पि खिड्डापसुततायाति दट्ठब्बं. अञ्ञथा पुप्फानियेव ताय ताय चित्तस्स वसेन मालाभावेन हत्थं उपगच्छन्तीति. उपच्छेदककम्मवसेनाति तस्मिं देवलोके आयुसेसे सति एव तस्स पन उपघातकस्स लद्धोकासस्स पापकम्मस्स वसेन. ‘‘पहारो’’ति दिवसस्स ततियो भागो वुच्चति, तस्मा एकप्पहारेनेवाति एकवेलायमेवाति अत्थो.

पियवत्थुकसोकेनाति पियवत्थुनिमित्तकेन सोकेन. रुप्पमानोति पीळियमानो. सत्तमे दिवसेति मनुस्सगणनाय सत्तमे दिवसे. तत्थेवाति तस्मिंयेव निरये निब्बत्तितब्बं इमिना ताहि च सहेव पुब्बे तस्स पापकम्मस्स कतत्ता. रुप्पीति चित्तसन्तासं आपज्जि. निद्धमितुन्ति नीहरितुं अपनेतुं. सत्थु सन्तिकं गन्त्वाति ताहि पञ्चसताहि अच्छराहि सद्धिं भगवतो सन्तिकं गन्त्वा.

इदन्ति अत्तनो चित्तं दस्सेति आसन्नपच्चक्खभावतो. निच्चन्ति सदा. स्वायं निच्चत्थो अधिप्पायवसेन गहेतब्बोति तत्थ पहातब्बं गहेतब्बञ्च दस्सेन्तो ‘‘देवलोके’’तिआदिमाह. न गहेतब्बो हेतुपवत्तितो पुब्बे तस्स उत्रासस्स अभावतो. तेसूति दुक्खेसु. तानि हि हेतुपच्चयेहि कत्तब्बतो गाथायं ‘‘किच्छेसू’’ति वुत्तानि. किच्छेसूति वा किच्छनिमित्तं. यासञ्हि पयोगविपत्तीनं वसेनस्स तानि दुक्खानि उप्पज्जेय्युं, तंनिमित्तन्ति अत्थो. ता हि अस्स पयोगविपत्तियो गतिविपत्तियो सत्थु सन्तिकं उपगमनेन हायेय्युं. निब्बत्तानं दिट्ठानीति निब्बत्तानं वसेन दिट्ठानि दुक्खानि. तेसु च दुक्खेसु. सब्बत्थ निमित्तत्थे भुम्मं. डय्हमानो विय चित्तसन्तापेन.

चत्तारिपि सच्चानि बुज्झति पटिविज्झतीति बोधि, सतिआदिधम्मसामग्गी, तस्मा बोज्झा बोधितो. सा पन बोधि भावनाकारेनेव पवत्तति, अञ्ञत्रसद्दयोगेन च ‘‘बोज्झा’’ति निस्सक्कवचनन्ति तदत्थं दस्सेन्तो मुञ्चित्वापदं अपेक्खित्वा ‘‘बोज्झङ्गभावन’’न्ति आह. तपोगुणन्ति धुतधम्ममाह. सो हि तण्हालोलुप्पस्स तपनतो तपो, सयं गुणसभावत्ता गुणसन्निस्सयतो च गुणन्ति. तेनाह ‘‘धुतङ्गसङ्खातं तपोगुण’’न्ति. सब्बे सङ्खारगता निस्सज्जीयन्ति एत्थाति सब्बनिस्सग्गो, असङ्खतधातूति आह ‘‘सब्बनिस्सग्गाति निब्बानतो’’ति.

इन्द्रियसंवरोव पठमं वेदितब्बो पटिपत्तिक्कमवसेन तस्सेव पठमत्ता. तं पन पटिपत्तिक्कमं दस्सेतुं ‘‘इन्द्रियसंवरे ही’’तिआदिमाह. निप्परियायतो मग्गपरियापन्ना एव बोज्झङ्गाति आह ‘‘सहविपस्सनाय बोज्झङ्गे’’ति. तस्साति तथाभावेन तस्स योगिनो. यस्मा देवपुत्तस्स सत्था तं गाथं वत्वा उपरि च सच्चानि पकासेसि, तस्मा वुत्तं ‘‘भगवा चतुसच्चवसेन देसनं विनिवत्तेसी’’ति. देवपुत्तो सोतापत्तिफले पतिट्ठहीति कामं तस्सेव विसेसाधिगमो इधागतो, पञ्चसतमत्ताहि पन अच्छराहि सद्धिं सोतापत्तिफले पतिट्ठहीति वेदितब्बं. तेनाह महासतिपट्ठानसुत्तवण्णनायं (दी. नि. अट्ठ. २.३७३; म. नि. अट्ठ. १.१०६) ‘‘सो देसनापरियोसाने पञ्चहि अच्छरासतेहि सद्धिं सोतापत्तिफले पतिट्ठाय तं सम्पत्तिं थावरं कत्वा देवलोकमेव अगमासी’’ति.

सुब्रह्मसुत्तवण्णना निट्ठिता.