८. जेतवनसुत्तवण्णना
४८. एसितगुणत्ता एसियमानगुणत्ता च इसी, असेक्खा सेक्खकल्याणपुथुज्जना च. इसीनं सङ्घो इसिसङ्घो. इसिसङ्घेन निसेवितं. तेनाह ‘‘भिक्खुसङ्घनिसेवित’’न्ति.
तं कारेन्तस्स गन्धकुटिपासादकूटागारादिवसेन सिनिद्धसन्दच्छायरुक्खलतावसेन भूमिभागसम्पत्तिया च अनञ्ञसाधारणं अतिरमणीयं तं जेतवनं चित्तं तोसेति, तथा अरियानं निवासभावेनपीति आह ‘‘एवं पठमगाथाय जेतवनस्स वण्णं कथेत्वा’’ति. तेनाह भगवा – ‘‘यत्थ अरहन्तो विहरन्ति, तं भूमिरामणेय्यक’’न्ति (ध. प. ९८; थेरगा. ९९१). अपचयगामिचेतना सत्तानं विसुद्धिं आवहति कम्मक्खयाय संवत्तनतोति आह ‘‘कम्मन्ति मग्गचेतना’’ति. चतुन्नं अरियसच्चानं विदितकरणट्ठेन किलेसानं विज्झनट्ठेन च विज्जा. मग्गपञ्ञा सम्मादिट्ठीति आह ‘‘विज्जाति मग्गपञ्ञा’’ति. समाधिपक्खिका धम्मा सम्मावायामसतिसमाधयो. यथा हि विज्जापि विज्जाभागिया, एवं समाधिपि समाधिपक्खिको. सीलं एतस्स अत्थीति सीलन्ति आह ‘‘सीले पतिट्ठितस्स जीवितं उत्तम’’न्ति. दिट्ठिसङ्कप्पाति सम्मादिट्ठिसङ्कप्पा. तत्थ सम्मासङ्कप्पस्स सम्मादिट्ठिया उपकारभावेन विज्जाभावो वुत्तो. तथा हि सो पञ्ञाक्खन्धसङ्गहितोति वुच्चति. यथा च सम्मासङ्कप्पादयो पञ्ञाक्खन्धसङ्गहिता, एवं वायामसतियो समाधिक्खन्धसङ्गहिताति आह ‘‘वायामसतिसमाधयो’’ति. धम्मोति हि इध समाधि अधिप्पेतो ‘‘एवंधम्मा ते भगवन्तो अहेसु’’न्तिआदीसु (दी. नि. २.१३; म. नि. ३.१९७; सं. नि. ५.३७८) विय. वाचाकम्मन्ताजीवाति सम्मावाचाकम्मन्ताजीवा. मग्गपरियापन्ना एव हेते सङ्गहिता. तेनाह ‘‘एतेन अट्ठङ्गिकमग्गेना’’ति.
उपायेन विधिना अरियमग्गो भावेतब्बो. तेनाह ‘‘समाधिपक्खियधम्म’’न्ति. सम्मासमाधिपक्खियं विपस्सनाधम्मञ्चेव मग्गधम्मञ्च. ‘‘अरियं वो, भिक्खवे, सम्मासमाधिं देसेस्सामि सउपनिसं सपरिक्खार’’न्ति (म. नि. ३.१३६) हि वचनतो सम्मादिट्ठिआदयो मग्गधम्मा सम्मासमाधिपरिक्खारा. विचिनेय्याति वीमंसेय्य, भावेय्याति अत्थो. तत्थाति हेतुम्हि भुम्मवचनं. अरियमग्गहेतुका हि सत्तानं विसुद्धि. तेनाह ‘‘तस्मिं अरियमग्गे विसुज्झती’’ति. पञ्चक्खन्धधम्मं विचिनेय्याति पच्चुप्पन्ने पञ्चक्खन्धे विपस्सेय्य. तेसु विपस्सियमानेसु विपस्सनाय उक्कंसगताय यदग्गेन दुक्खसच्चं परिञ्ञापटिवेधेन पटिविज्झीयति, तदग्गेन समुदयसच्चं पहानपटिवेधेन पटिविज्झीयति, निरोधसच्चं सच्छिकिरियापटिवेधेन, मग्गसच्चं भावनापटिवेधेन पटिविज्झीयतीति एवं तेसु चतूसु सच्चेसु विसुज्झतीति इमस्मिं पक्खे निमित्तत्थे एव भुम्मं, तेसु सच्चेसु पटिविज्झियमानेसूति अत्थो.
अवधारणवचनन्ति ववत्थापनवचनं, अवधारणन्ति अत्थो. ‘‘सारिपुत्तोवा’’ति च अवधारणं सावकेसु सारिपुत्तोव सेय्योति इममत्थं दीपेति तस्सेवुक्कंसभावतो. किलेसउपसमेनाति इमिना महाथेरस्स तादिसो किलेसवूपसमोति दस्सेति. तस्स सावकविसये पञ्ञाय पारमिप्पत्ति अहोसि. यदि एवं ‘‘योपि पारङ्गतो भिक्खु, एतावपरमो सिया’’ति इदं तेसं बुद्धानं ञाणविसये पञ्ञापारमिप्पत्तानं वसेनेव वुत्तन्ति दट्ठब्बं. अवधारणम्पि विमुत्तिया नानत्ता तीहि विमुत्तीहि पारङ्गते सन्धायेतं वुत्तं. तेनाह – ‘‘पारं गतोति निब्बानं गतो’’तिआदि. न थेरेन उत्तरितरो नाम अत्थि लब्भति, लब्भति चे, एवमेव लब्भेय्याति अधिप्पायो.
जेतवनसुत्तवण्णना निट्ठिता.