९. मच्छरिसुत्तवण्णना
४९. मच्छरिनोति मच्छेरवन्तो मच्छेरसमङ्गिनोति आह ‘‘मच्छेरेन समन्नागता’’ति. मच्छेरं मच्छरियन्ति अत्थतो एकं. न वन्दतीति वन्दनमत्तम्पि न करोति, कुतो दानन्ति अधिप्पायो. उपट्ठानं कातुन्ति मधुरपटिसन्थारं करोतीति योजना. इदं ताव मुदुमच्छरियं न हदयं विय अत्तानं दस्सेन्तस्स मच्छरियन्ति कत्वा. किं तुय्हं पादा रुज्जन्ति ननु तुय्हंयेव आगतगमनेसु पादा रुज्जन्ति, किन्ते इमे छिन्दन्तीति अधिप्पायो. सामीचिम्पि न करोति कुतो दानन्ति अधिप्पायो. यथाकम्मं तंतंगतियो अरन्ति उपगच्छन्तीति अरिया, सत्ता. इमे पन कुच्छिता अरियाति कदरिया, थद्धमच्छरिनो. मच्छरियसदिसञ्हि कुच्छितं सब्बहीनं नत्थि सब्बगुणाभिभूतत्ता भोगसम्पत्तिआदिसब्बसम्पत्तीनं मूलभूतस्स दानस्स निसेधतो. इतिआदीहि वचनेहि. अत्तनो उपघातकोति मच्छरियानुयोगेन कुसलधम्मानं गतिसम्पत्तिया च विनासको.
पुञ्ञपापवसेन सम्परेतब्बतो उपगन्तब्बतो सम्परायो, परलोको. कामगुणरतीति कामगुणसन्निस्सयो अस्सादो. खिड्डाति कायिकखिड्डा वाचसिकखिड्डा चेतसिकखिड्डाति एवं तिविधा. एस विपाकोति चोळादीनं किच्छलाभोति एस एवरूपो विपाको. यमलोकन्ति परलोकं. उपपज्जरेति एत्थ इति-सद्दो पकारत्थो. तेन पाळियं वुत्तं निरयं तिरच्छानयोनिञ्च सङ्गण्हाति.
याचन्ति नाम अरिययाचनाय. वुत्तञ्हेतं ‘‘उद्दिस्स अरिया तिट्ठन्ति, एसा अरियान याचना’’ति (जा. १.७.५९). ये संविभजन्ति, ते वदञ्ञू नाम ञत्वा कत्तब्बकरणतो. विमानप्पभायाति निदस्सनमत्तं, उय्यानकप्परुक्खप्पभाहि देवतानं वत्थाभरणसरीरप्पभाहिपि सग्गे पकासेन्तियेव. पकासन्तीति वा पाकटा होन्ति, न अपायलोके विय अपाकटाति अत्थो. परसम्भतेसूति सयं सम्भतं अनापज्जित्वा परेहेव सम्भरितेसु सुखूपकरणेसु. तेनाह पाळियं ‘‘वसवत्तीव मोदरे’’ति, परनिम्मितभोगेसु वसवत्ती देवपुत्ता विय सुखसमङ्गिताय मोदन्तीति अत्थो. एवं वुत्तसम्परायोति एते सग्गाति एवं हेट्ठा वुत्तसम्परायो. उभिन्नन्ति एतेसं यथावुत्तानं उभिन्नं दुक्कटसुकटकम्मकारीनं. ततो चवित्वा ततो निरयसग्गादितो चवित्वा मनुस्सेसु निब्बत्तति. तेसु यो मच्छरी मनुस्सेसु निब्बत्तो, सो दलिद्दो हुत्वा पुब्बचरियवसेन मच्छरीयेव होन्तो दारादिभरणत्थं मच्छकच्छपादीनि हन्त्वा पुनपि निरये निब्बत्तो. इतरो सुद्धासयो समिद्धो हुत्वा पुब्बचरियावसेन पुनपि पुञ्ञानि कत्वा सग्गे निब्बत्तेय्य. तेनाह ‘‘पुन सम्परायेपि दुग्गतिसुगतियेव होती’’ति.
मच्छरिसुत्तवण्णना निट्ठिता.