कथिनभेदं
कथिनअत्थतादिवण्णना
४०३. कथिने खन्धकेति कथिनक्खन्धके. पुब्बेति कथिनक्खन्धके.
४०४. पयोगस्साति एत्थ पयोगो नाम कोति आह ‘‘चीवरधोवनादिनो’’तिआदि. एत्थ आदिसद्देन विचारणछेदनबद्धनसिब्बनरजनकप्पबिन्दुआदियनानि छ पुब्बकरणानि सङ्गण्हाति. उदकाहरणादिको यो पयोगो करीयतीति योजना. अनन्तरो नाम अतीतानन्तरअनागतानन्तरवसेन दुविधो, इध अनागतानन्तरोयेव अधिप्पेतोति आह ‘‘अनागतवसेना’’ति. उदकाहरणादिपयोगे हि उप्पन्ने पच्छा धोवनादिपुब्बकरणस्स उप्पत्तितो तप्पयोगस्स अनागतवसेनेव पच्चयो. समनन्तरपच्चयेनाति एत्थ संसद्दो सुट्ठुअत्थोति आह ‘‘सुट्ठु अनन्तरपच्चयेना’’ति. ‘‘आसन्नतर’’न्ति इमिना सुट्ठुभावं दस्सेति. ‘‘पयोगस्सा’’ति पदं ‘‘आधारभाव’’न्ति पदे सामी, ‘‘पच्चया होन्ती’’ति पदे सम्पदानं. ‘‘निस्सय’’न्ति पदं ‘‘आधारभाव’’न्ति पदेन संवण्णेति. ‘‘उपेतेना’’ति इमिना उपसद्दस्स उपगमनत्थं दस्सेति, बलवत्थं पटिक्खिपति. पठमन्ति पयोगतो, पयोगस्स वा ताव. इमिना पुरेजातपच्चयेनाति एत्थ पुरेसद्दो पठमत्थोति दस्सेति. पच्छाति पयोगतो, पयोगस्स वा परं. अपुब्बं अचरिमन्ति एकपहारेन. इमिना सहजातसद्दस्स अत्थं दस्सेति.
एवं पुच्छित्वाति सम्बन्धो. यन्ति धम्मजातं. इदानि आहाति सम्बन्धो. यस्साति पयोगादिकस्स. तदेवाति धम्मजातमेव. तस्साति ‘‘पुब्बकरणं पयोगस्सा’’तिआदिवचनस्स अत्थो एवं वेदितब्बोति योजना. ‘‘पयोगस्स कतमे धम्मा’’तिआदि यं वचनं वुत्तं, तत्थ विस्सज्जनं मया वुच्चतेति योजना. इमिना पाळियं अज्झाहरित्वा योजेतब्बभावं दस्सेति. चतूहि पच्चयेहि पच्चयाकारं वित्थारेन्तो आह ‘‘पयोगस्स ही’’तिआदि. पयोगस्स पुब्बकरणं पच्चयो होतीति सम्बन्धो. उद्दिट्ठधम्मेसूति ‘‘अनन्तरपच्चयेन पच्चयो’’तिआदिना उद्दिट्ठेसु धम्मेसु पुरेजातपच्चयो पनेसाति सम्बन्धो. अथ वा उद्दिट्ठधम्मेसूति पुब्बकरणवसेन उद्दिट्ठेसु धोवनादिधम्मेसु एकधम्मम्पीति सम्बन्धो. न लभतीति उदकाहरणादिपयोगस्स पुब्बे न लभति. अयन्ति उदकाहरणादिपयोगो. पच्छाजातपच्चयं पन लभतीति उदकाहरणादिपयोगो पच्छाजातपच्चयं लभति. कस्मा लभतीति आह ‘‘पच्छा उप्पज्जनकस्स ही’’तिआदि. पच्छाति पयोगस्स, पयोगतो वा परं. हि यस्मा कयिरति, तस्मा लभतीति योजना. सहजातपच्चयं पन न लभतीति सम्बन्धो. मातिकापलिबोधानिसंससङ्खातेति अट्ठमातिकाद्वेपलिबोधपञ्चानिसंससङ्खाते. अञ्ञोति पन्नरसहि धम्मेहि अञ्ञो. पयोगादीसूतिआदिसद्देन पुब्बकरणपच्चुद्धारअधिट्ठानानि सङ्गण्हाति. एतेनुपायेनाति एतेन यथावुत्तउपायेन.
पुब्बकरणनिदानादिविभागवण्णना
४०६-७. द्विक्खत्तुं पुच्छितत्ता ‘‘पुच्छाद्वय’’न्ति वुत्तं. हेतुपच्चयानं सरूपं दस्सेन्तो आह ‘‘छ चीवरानी’’ति. कस्मा वेदितब्बानीति आह ‘‘पुब्बपयोगादीनञ्ही’’तिआदि. हीति यस्मा. तानियेवाति छ चीवरानि एव. एवसद्दो पच्छापि योजेतब्बो, तानि एवाति अत्थो. हीति सच्चं, पुब्बकरणादीनि न अत्थीति योजना.
४०८. ‘‘इमाय सङ्घाटिया’’तिआदिना वचीभेदाकारं दस्सेति. कथिनत्थारकेन यस्मा पच्चुद्धारो च अधिट्ठानञ्च करीयति, तस्मा किरियाति वुच्चति. तेन वुत्तं ‘‘पच्चुद्धारो चेव अधिट्ठानञ्चा’’ति.
४११. वत्थुविपन्नादीनं सरूपं दस्सेन्तो आह ‘‘अकप्पियदुस्सं होती’’तिआदि. विनासं, विकारं वा पज्जतीति विपन्नं, वत्थुमेव विपन्नं वत्थुविपन्नं.
कथिनादिजानितब्बविभागवण्णना
४१२. तेसञ्ञेव धम्मानन्ति एत्थ धम्मानं सरूपं दस्सेन्तो आह ‘‘येसु रूपादिधम्मेसू’’ति. तत्थ रूपादिधम्मेसूति वण्णगन्धादीसु सुद्धट्ठकरूपकलापधम्मेसु. सतीति सन्तेसु. तेसन्ति रूपादीनं धम्मानं. ‘‘समोधान’’न्ति इमिना सङ्गहोति पदस्स अत्थं दस्सेति. ‘‘मिस्सीभावो’’ति इमिना समवायोति पदस्स अत्थं दस्सेति. अवयवधम्मानं सं एकभावस्स गहणं सङ्गहो. अवयवधम्मानं समं अयनं पवत्तनं समवायो. बहूसु धम्मेसूति बहूसु परमत्थपञ्ञत्तिधम्मेसु. नाममत्तन्ति नामपञ्ञत्तिमत्तं. पुब्बेति कथिनक्खन्धके.
‘‘कारणेही’’ति इमिना आकारसद्दो कारणत्थोति दस्सेति. यन्ति वचनं.
४१६. उप्पज्जन्तीति कथिनुद्धारा उप्पज्जन्ति. किन्ति किं अत्थजातं. सब्बेपि कथिनुद्धाराति सम्बन्धो. हीति सच्चं, यस्मा वा. एत्थाति कथिनुद्धारेसु. पुरिमा द्वेति अन्तरुब्भारसहुब्भारवसेन पुरिमा द्वे. एतेसञ्चाति पुरिमानं द्विन्नञ्च. इतरेति अवसेसा कथिनुद्धारा. तेसुपीति इतरेसु कथिनुद्धारेसु. सब्बत्थाति सब्बस्मिं कथिनविनिच्छये.
इति समन्तपासादिकाय विनयसंवण्णनाय
पञ्ञत्तिवग्गवण्णनाय
योजना समत्ता.