१५७. सोणकुटिकण्णवत्थुकथा

२५७. एतेनाति ‘‘कुररघरे’’ति पाठेन. अस्साति महाकच्चानस्स. पपातनामकेति यस्मा महातटो एत्थ अत्थि, तस्मा पपातनामको होति. एतेनाति ‘‘पपातके पब्बते’’ति पाठेन. अस्साति महाकच्चानस्स. कोटिअग्घनकं पिळन्धनं कण्णे एतस्सत्थीति कुटिकण्णोति वचनत्थं दस्सेन्तो आह ‘‘कोटिअग्घनकं पना’’तिआदि. पिळन्धति अनेनाति पिळन्धनं, अलङ्कारो. दन्तजो चतुत्थक्खरो. ‘‘पसादजनक’’न्ति इमिना पसादं जनेतीति पासादिकोति वचनत्थं दस्सेति. पसादनीयन्ति पसादितब्बं, पसादितुं अरहन्ति अत्थो. अत्थवचनन्ति अत्थो वुच्चति अनेनाति अत्थवचनं. पाळियं इदानि पोत्थकेसु ‘‘पसादनीय’’न्ति पाठो नत्थि. ‘‘पासादिक’’न्तिपदस्स पुब्बे ‘‘दस्सनीय’’न्ति पाठोयेव अत्थि. उत्तमदमथसमथन्तिएत्थ दमथसद्दस्स ञाणत्थञ्च इन्द्रियसंवरत्थञ्च समथसद्दस्स समाधत्थञ्च चित्तूपसमत्थञ्च दस्सेन्तो आह ‘‘उत्तमं दमथञ्चा’’तिआदि. चसद्देन द्वन्दवाक्यं दस्सेति. विसूकायिकविप्फन्दितानन्ति विसूकाय पटिपक्खाय पवत्तानं दिट्ठिचित्तसङ्खातानं विविधचलनानं. ‘‘वीरियिन्द्रिय’’न्ति इमिना यतिन्द्रियन्ति एत्थ यतसद्दो वीरियवाचकोति दस्सेति. नागन्ति एत्थ नत्थि आगु पापमेतस्साति नागोति वचनत्थं दस्सेन्तो आह ‘‘आगुविरहित’’न्ति किं दिवसतो पट्ठायाति आह ‘‘मम पब्बज्जादिवसतो पट्ठाया’’ति. कण्हा मत्तिका उत्तरि एत्थाति कण्हुत्तराति अत्थं दस्सेन्तो आह ‘‘कण्हमत्तिकुत्तरा’’ति. ‘‘उपरी’’ति इमिना उत्तरसद्दस्स अत्थं दस्सेति. ‘‘गुन्नं खुरेही’’ति इमिना गुन्नं खुरकण्टकसदिसत्ता गोकण्टका नामाति दस्सेति. ते गोकण्टके रक्खितुन्ति सम्बन्धो. एवं खरा भूमि होतीति योजना. एतेहीति एरगूआदीहि चतूहि तिणेहि. तन्ति एरगूतिणं. तेनाति मोरगूतिणेन. जन्तुस्स वण्णोति सम्बन्धो. सेनासनं पञ्ञपेसीति एत्थ किं नाम सेनासनं पञ्ञपेसीति आह ‘‘भिसिं वा कटसारकं वा पञ्ञपेसी’’ति. पञ्ञपेत्वा च पन सोणस्स आरोचेसि. किं आरोचेसीति आह ‘‘आवुसो’’तिआदि. सत्था वसितुकामोति सम्बन्धो.

२५८. ‘‘तस्स सोणस्सा’’ति इमिना पटिभातु तन्ति एत्थ ‘‘त’’न्तिपदं साम्यत्थे उपयोगवचनन्ति दस्सेति. तन्ति तव. अट्ठकवग्गिकानीति अट्ठपमाणो, अट्ठसमूहो वा वग्गो एतेसन्ति अट्ठकवग्गिकानि. कामसुत्तादीनि (सु. नि. ७७२ आदयो) सोळस सुत्तानि. योति पुग्गलो, समन्नागतोति सम्बन्धो. अरियोपीति पिसद्दो न केवलं सुचिसमन्नागतोयेव पापे न रमति, अथ खो अरियोपीति दस्सेति. ‘‘पटिभातु त’’न्ति पाठतो याव ‘‘सुचीति वुत्त’’न्ति पाठा केसुचियेव अट्ठकथापोत्थकेसु अत्थि. अयं ख्वस्साति एत्थ अस्ससद्दो आख्यातोति आह ‘‘भवेय्या’’ति. परिदस्सेसीति पञ्च वरानि परिच्छिन्दित्वा दस्सेसि. यं वचनं मे उपज्झायो जानापेति, तस्स वचनस्स अयं कालो भवेय्याति योजना.

२५९. विनयधरपञ्चमेनाति एत्थ उपज्झायपञ्चमेनाति अत्थं पटिक्खिपन्तो आह ‘‘अनुस्सावनाचरियपञ्चमेना’’ति. उपाहनकोसकोति उपाहनाय पक्खिपनोकासो कोसको. एळकचम्मअजचम्मेसु अकप्पियं नाम नत्थि. मिगचम्मे पन किञ्चि वट्टति, न किञ्चि वट्टति. तं विभजित्वा दस्सेन्तो आह ‘‘मिगचम्मे’’तिआदि. एतेसंयेवाति एणिमिगादीनं छन्नमेव. अञ्ञेसं पनाति छहि मिगेहि अवसेसानं पन. तेसं चम्मं न वट्टतीति सम्बन्धो.

गाथायं मक्कटो च काळसीहो च सरभो च कदलिमिगो च केचि ये वाळमिगा अत्थि, ते चाति योजना. तेसन्ति मक्कटादीनं.

तत्थाति गाथाय, मक्कटादीसु वा. ‘‘सीहब्यग्घअच्छतरच्छा’’ति इमिना वाळमिगानं सरूपं दस्सेति. एत्तकायेव वाळमिगाति आह ‘‘न केवल’’न्तिआदि. एतेसंयेवाति सीहब्यग्घअच्छतरच्छानमेव. न चम्मं न वट्टतीति सम्बन्धो. येसन्ति छन्नं एणिमिगादीनं. तेति छ एणिमिगादिके. हि सच्चं सब्बेसं एतेसं वाळमिगानं चम्मं न वट्टतीति योजना. आहरित्वा वा न दिन्नन्ति आहरित्वा वा हत्थे वा पादमूले वा ठपेत्वा न दिन्नं. ‘‘गणनं न उपेती’’ति इमिना गणनं उपगच्छतीति गणनूपगन्ति अत्थं दस्सेति. अधिट्ठितञ्चाति अधिट्ठितं पन. यदाति यस्मिं काले. ततोति कालतो.

इति चम्मक्खन्धकवण्णनाय योजना समत्ता.