७४. अविप्पवाससीमानुजाननकथा
१४३. अन्धकविन्दं नामाति तस्स गामस्स नामं. तन्ति अन्धकविन्दं. थेरोति महाकस्सपत्थेरो. ततोति अन्धकविन्दतो. इमिना ‘‘अन्धकविन्दा’’ति एत्थ निस्सक्कत्थे निस्सक्कवचनन्ति दस्सेति. उपोसथन्ति तदत्थे उपयोगवचनं. उपोसथत्थायाति हि अत्थो. अन्धकविन्दा राजगहं आगमनस्स कारणं दस्सेन्तो आह ‘‘राजगहं ही’’तिआदि. तत्थ हीति यस्मा. अन्धकविन्दा विहारं अन्तो कत्वा ‘‘अट्ठारस महाविहारा’’ति वुत्तं. नेसन्ति अट्ठारसन्नं महाविहारानं. सङ्घस्स सामग्गिदानत्थन्ति एत्थ सङ्घस्स सामग्गिदानं अत्तनो उपोसथकिच्चं सिद्धं. तस्मा पाळियं ‘‘उपोसथं आगच्छन्तो’’ति वुत्तं. ‘‘सिप्पिनियं नामा’’ति इमिना नदिं तरन्तोति एत्थ नदिया नामं दस्सेति. मनं वूळ्होति एत्थ मनन्ति निपातो ईसकत्थोति दस्सेन्तो आह ‘‘ईसक’’न्ति. ‘‘अप्पमत्त’’न्ति इमिना ‘‘ईसक’’न्तिपदस्स अत्थं दस्सेति. ‘‘वूळ्हभावो’’ति इमिना भावपच्चयेन विना भावत्थो ञातब्बोति दस्सेति. चण्डेनाति खरेन. तत्थाति नदियं. अमनसिकरोन्तोति ‘‘चण्डसोत’’न्ति आभोगं अकरोन्तो. न पन वूळ्होति न पन महावूळ्हो. उदकब्भाहतानीति उदकेन अभिआहतानि. अस्साति थेरस्स. अल्लानीति तिन्तानि.
१४४. पुरिमकम्मवाचाति ‘‘सम्मता सा सीमा सङ्घेन तिचीवरेन अविप्पवासा’’ति पुरे वुत्ता कम्मवाचा. अयमेवाति ‘‘ठपेत्वा गामञ्च गामूपचारञ्चा’’तिपदं पक्खिपित्वा अनुपञ्ञत्ता अयमेव कम्मवाचा. अयन्ति पच्छिमकम्मवाचा. हि यस्मा भिक्खुनिसङ्घो अन्तोगामे वसति, तस्मा पुरिमायेव वट्टतीति योजना. यदि एवन्ति यदि भिक्खुनिसङ्घस्स अयं पच्छिमकम्मवाचा वट्टनं सिया भवेय्य, एवं सतीति योजना. सोति भिक्खुनिसङ्घो. एताय कम्मवाचायाति पच्छिमकम्मवाचाय. न लभेय्याति अन्तोगामे वसनत्ता तिचीवरपरिहारं न लभेय्य. किं न लभतियेवाति आह ‘‘अत्थि चस्स परिहारो’’ति. अस्साति भिक्खुनिसङ्घस्स. द्वेपि सीमायोति समानसंवासकसीमा च अविप्पवाससीमा चाति द्वेपि सीमायो. तत्थाति भिक्खुभिक्खुनीसु. तस्साति भिक्खूनं सीमाय. एसेव नयोति भिक्खुनीनं सीमं अज्झोत्थरित्वापि अन्तोपविसित्वापि भिक्खूनं सीमाय सम्मने एसेव नयो. एतेति भिक्खुभिक्खुनियो. सामञ्ञत्ता हि पुल्लिङ्गेन वुत्तं. एत्थ चाति ‘‘ठपेत्वा गामञ्च गामूपचारञ्चा’’तिपदे च. सङ्गहो वेदितब्बो, कस्मा? गामेन निगमनगरानं एकलक्खणत्ता.
परिक्खेपोकासोति परिक्खेपारहोकासो. तेसूति गामगामूपचारेसु. परिहारन्ति चीवरविप्पवासआपत्तिअपनयनं. ‘‘इती’’तिआदि निगमनं. एत्थाति समानसंवासकअविप्पवाससीमासु. अत्तनो धम्मतायाति अत्तनो सभावेन. यत्थाति यस्मिं ठाने. हीति सच्चं, यस्मा वा. तस्साति अविप्पवाससीमाय. विसुन्ति समानसंवासकसीमतो पाटेक्कं. तत्थाति द्वीसु सीमासु. अविप्पवासायाति अविप्पवाससीमाय. तन्ति गामं. साति अविप्पवाससीमा. सम्मताय सीमायाति अविप्पवाससीमाय सम्मताय सतियाति सम्बन्धो. सम्मततो पच्छाति वा योजना. निविसतीति निवासत्थाय विसति पविसति. सोपीति गामोपि. सीमसङ्ख्यंयेवाति अविप्पाससीमवोहारमेव. अधिट्ठिततेचीवरिका भिक्खू परिहारं लभन्तीति अधिप्पायो. यथा पच्छा निविट्ठो गामो सीमसङ्ख्यंयेव गच्छति, एवन्ति योजना. ‘‘पविसिस्सामा’’ति गेहानि कतानि, ‘‘पविसिस्सामा’’ति आलयोपि अत्थीति योजना. आलयोपीति अपेक्खोपि. अपविट्ठाति गेहानि अपविट्ठा. गेहमेव छड्डेत्वाति गेहं छड्डेत्वा एव. इमिना गेहे छड्डिते सब्बं छड्डितमेवाति दस्सेति. पविट्ठं वा अगतं वा एकम्पि कुलं अत्थि सचेति योजना. एत्थ च ‘‘एकम्पि कुलं पविट्ठं वा’’ति इदं नवगामं सन्धाय वुत्तं. ‘‘एकम्पि कुलं अगतं वा’’ति इदं पोराणकगामं सन्धायाति दट्ठब्बं.
तत्राति ‘‘वत्तं जानितब्ब’’न्तिवचने. अविप्पवाससीमायन्ति महासीमाय. सा एव हि यस्मा अविप्पवासकम्मवाचाय बहुलपयोजना होति, तस्मा अविप्पवाससीमाति वुच्चति. इतरायाति अविप्पवाससीमाय. तत्थाति तासु द्वीसु सीमासु. निरासङ्कट्ठानेसु ठत्वाति चेतियङ्गणादीनं खण्डसीमाय अनोकासत्ता वुत्तं. खण्डसीमञ्हि सम्मनन्ता चेतियङ्गणादिट्ठानं पहाय अञ्ञस्मिं विवित्तोकासे विहारपच्चन्तं खण्डित्वा सम्मनन्ति. समूहनितुन्ति अविप्पवाससीमं समूहनितुं. पटिबन्धितुं न सक्खिस्सन्तेवाति अविप्पवासंयेव जानित्वा खण्डसीमाय अञ्ञातत्ता पटिबन्धितुं न सक्खिस्सन्तेव. सीमसम्भेदन्ति खण्डसीमअविप्पवाससीमानं सम्भेदं. सासनन्तरधानेन वाति सत्थु आणाय अन्तरधानेन वा. साधुकं पनाति निक्कङ्खं पन.