२. ओमसवाद सिक्खापदं
१२. दुतिये मसधातु विज्झनत्थे पवत्तति ‘‘ओमट्ठं उम्मट्ठ’’न्तिआदीसु (सं. नि. अट्ठ. १.१.२१) वियाति दस्सेन्तो आह ‘‘ओमसन्तीति ओविज्झन्ती’’ति.
१३. ‘‘इदं वत्थु’’न्ति पदं ‘‘आहरी’’ति पदे कम्मं. नन्दितब्बोति नन्दो वण्णबलादि, सो एतस्सत्थीति नन्दी. विसालानि महन्तानि विसाणानि एतस्सत्थीति विसालो, नन्दी च सो विसालो चेति नन्दिविसालोति वचनत्थं दस्सेति ‘‘नन्दिविसालो नामा’’तिआदिना. सोति नन्दिविसालो, ‘‘आहा’’ति पदे कत्ता. तत्थेवाति युञ्जितट्ठानेयेव. अहेतुकपटिसन्धिकालेपीति पि-सद्दो अनुग्गहत्थवाचको, पगेव द्विहेतुक तिहेतुक पटिसन्धिकालेति अत्थो. ‘‘तेन चा’’ति चकारस्स अवुत्तसम्पिण्डनत्थत्ता ‘‘अत्तनो कम्मेन चा’’ति अत्थं सम्पिण्डेतीति आह ‘‘अत्तनो कम्मेन चा’’ति. अत्तनोति नन्दिविसालस्स.
१५. एत्थाति एतिस्सं पदभाजनियं, ‘‘आहा’’ति पदे आधारो. ‘‘यस्मा’’ति पदं विभजितुकामो’’ति पदे हेतु. अट्ठुप्पत्तियंयेव ‘‘हीनेनापी’’ति वत्वा पदभाजनियं अवुत्तत्ता इदं वुत्तन्ति दट्ठब्बं. वेणुकारजातीति विलीवकारजाति. नेसादजातीति एत्थ केवट्टजातिपि सङ्गहिता.
पु वुच्चति करीसं, तं कुसति अपनेतीति पुक्कुसो. पुप्फं वुच्चति करीसं, कुसुमं वा, तं छड्डेतीति पुप्फछड्डको.
कुटति छिन्दतीति कोट्ठो, सोयेव कोट्ठको. यकारभकारे एकतो योजेत्वा ‘‘यभा’’ति यो अक्कोसो अत्थि, एसो हीनो नाम अक्कोसोति योजना.
१६. सब्बपदेसूति नामादीसु सब्बपदेसु. एत्थाति इमस्मिं सिक्खापदे. अलिकन्ति असच्चं, मिच्छावाचन्ति सम्बन्धो. योपि वदतीति योजना.
२६. परिहरित्वाति परिमुखं कथनं अपनेत्वा. दवं परिहासं कामेतीति दवकामो, तस्स भावो दवकम्यं, तंयेव दवकम्यता. अनुपसम्पन्नन्ति एत्थ अकारस्स सदिसत्थमग्गहेत्वा अञ्ञत्थोव गहेतब्बोति आह ‘‘ठपेत्वा भिक्खु’’न्तिआदि. यदि हि सदिसत्थो भवेय्य, सामणेरोव अनुपसम्पन्नो नाम सिया सण्ठानेन च पुरिसभावेन च सदिसत्ता, तस्मा अञ्ञत्थोव गहेतब्बोति दट्ठब्बं. सब्बसत्ताति एत्थ सब्बसद्दो अनवसेसत्थो मनुस्से उपादाय वचनत्थजाननाजाननपकतिकानं सब्बसत्तानम्पि गहितत्ता.
३५. अत्थपुरेक्खारो नामाति वेदितब्बोति सम्बन्धो. सिक्खापदमपेक्खिय नपुंसकलिङ्गवसेन ‘‘किरिय’’न्तिआदि वुत्तं. आपत्तिमपेक्खिय इत्थिलिङ्गवसेन ‘‘किरिया’’तिआदि वुत्तं. वज्जकम्मसद्दा सिक्खापदमपेक्खन्तापि आपत्ति, मपेक्खन्तापि नियतनपुंसकलिङ्गत्ता नपुंसकायेव, तस्मा ते द्वे आपत्तिट्ठाने न वुत्ताति दट्ठब्बन्ति. दुतियं.