८. विभत्तिहारवण्णना

‘‘सब्बधम्ममूलपरियाय’’न्ति एत्थ सब्बधम्मा नाम तेभूमका धम्मा सक्कायस्स अधिप्पेतत्ता. तेसं मञ्ञना पदट्ठानं पपञ्चसङ्खानिमित्तत्ता लोकविचित्तस्स. तयिमे कुसला अकुसला अब्याकताति तिविधा. तेसु कुसलानं योनिसोमनसिकारादि पदट्ठानं, अकुसलानं अयोनिसोमनसिकारादि, अब्याकतानं कम्मभवआवज्जनभूतरूपादि पदट्ठानं. तत्थ कुसला कामावचरादिवसेन भूमितो तिविधा, तथा अब्याकता चित्तुप्पादसभावा, अचित्तुप्पादसभावा पन कामावचराव तथा अकुसला. परियत्तिपटिपत्तिपटिवेधसुतकिच्चाभावेन तिविधो अस्सुतवा. अन्धकल्याणविभागेन दुविधो पुथुज्जनो. सम्मासम्बुद्धपच्चेकबुद्धसावकभेदेन तिविधा अरिया. मंसचक्खुदिब्बचक्खुपञ्ञाचक्खूहि दस्सनाभावेन तिविधो अदस्सावी. मग्गफलनिब्बानभेदेन तिविधो, नवविधो वा अरियधम्मो. सवनधारणपरिचयमनसिकारपटिवेधवसेन पञ्चविधा अरियधम्मस्स कोविदता. तदभावतो अकोविदो. संवरपहानभेदेन दुविधो, दसविधो वा अरियधम्मविनयो, तदभावतो अरियधम्मे अविनीतो. एत्थ पदट्ठानविभागो हेट्ठा दस्सितोयेव. ‘‘सप्पुरिसानं अदस्सावी’’तिआदीसुपि एसेव नयो. ‘‘पथविं मञ्ञती’’तिआदीसु मञ्ञनावत्थुविभागो पाळियं आगतोव, तथा अज्झत्तिकबाहिरादिको च अन्तरविभागो.

मञ्ञना पन तण्हामानदिट्ठिवसेन सङ्खेपतो तिविधा, वित्थारतो पन तण्हामञ्ञना ताव कामतण्हादिवसेन अट्ठसतविधा, तथा ‘‘अस्मीति सति इत्थंस्मीति होती’’तिआदिना. एवं मानमञ्ञनापि. ‘‘अस्मीति सति इत्थंस्मीति होती’’तिआदिना पपञ्चत्तयं उद्दिट्ठं निद्दिट्ठञ्चाति. एतेन दिट्ठिमञ्ञनायपि अट्ठसतविधता वुत्ताति वेदितब्बा. अपिच सेय्यस्स ‘‘सेय्योहमस्मी’’तिआदिना मानमञ्ञनाय नवविधता तदन्तरभेदेन अनेकविधता च वेदितब्बा. अयञ्च अत्थो हीनत्तिकत्थवण्णनाय विभावेतब्बो. दिट्ठिमञ्ञनाय पन ब्रह्मजाले आगतनयेन द्वासट्ठिविधता तदन्तरभेदेन अनेकविधता च वेदितब्बा. ‘‘अपरिञ्ञात’’न्ति एत्थ ञातपरिञ्ञादिवसेन चेव रूपमुखादिअभिनिवेसभेदादिवसेन च परिञ्ञानं अनेकविधता वेदितब्बा. तथा अट्ठमकादिवसेन सेक्खविभागो पञ्ञाविमुत्तादिवसेन असेक्खविभागो च. अयमेत्थ धम्मविभागो. पदट्ठानविभागो च भूमिविभागो च वुत्तनयानुसारेन वेदितब्बाति. अयं विभत्तिहारो.