९. परिवत्तहारवण्णना

‘‘सब्बधम्ममूलपरियाय’’न्ति एत्थ ‘‘सब्बधम्मा’’ति पञ्चुपादानक्खन्धा गहिता, तेसं मूलकारणन्ति च तण्हामानदिट्ठियो. तथा अस्सुतवा पुथुज्जनो…पे… सप्पुरिसधम्मे अविनीतोति. यावकीवञ्च पञ्चसु उपादानक्खन्धेसु सुभतो सुखतो निच्चतो अत्ततो समनुपस्सनवसेन ‘‘एतं मम, एसोहमस्मि, एसो मे अत्ता’’ति तण्हामानदिट्ठिगाहा न समुच्छिज्जन्ति, ताव नेसं पबन्धूपरमो सुपिनन्तेपि न केनचि लद्धपुब्बो. यदा पन नेसं असुभतो दुक्खतो अनिच्चतो अनत्ततो समनुपस्सनवसेन ‘‘नेतं मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता’’ति पवत्तमाना अप्पणिहितानिमित्तसुञ्ञतानुपस्सना उस्सक्कित्वा अरियमग्गाधिगमाय संवत्तन्ति, अथ नेसं पबन्धूपरमो होति अच्चन्तअप्पञ्ञत्तिकभावूपगमनतो. तेन वुत्तं ‘‘सब्बधम्माति पञ्चुपादानक्खन्धा गहिता, तेसं मूलकारणन्ति च तण्हामानदिट्ठियो’’ति. तथा अस्सुतवा पुथुज्जनो…पे… सप्पुरिसधम्मे अविनीतो तीहिपि मञ्ञनाहि पथविं मञ्ञति याव निब्बानं अभिनन्दति, तीहिपि परिञ्ञाहि तस्स तं वत्थु अपरिञ्ञातन्ति कत्वा. यस्स पन तं वत्थु तीहि परिञ्ञाहि परिञ्ञातं, न सो इतरो विय तं मञ्ञति. तेनाह भगवा ‘‘सुतवा च खो, भिक्खवे, अरियसावको…पे… सप्पुरिसधम्मे सुविनीतो रूपं ‘नेतं मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता’ति समनुपस्सति, वेदनं…पे… असति न परितस्सती’’ति (म. नि. १.२४१). सेक्खो पथविं मा मञ्ञि, याव निब्बानं माभिनन्दि, अरहा सम्मासम्बुद्धो च पथविं न मञ्ञति, याव निब्बानं नाभिनन्दति, मञ्ञनामञ्ञितेसु वत्थूसु मत्तसो सब्बसो च परिञ्ञाभिसमयसंसिद्धिया पहानाभिसमयनिब्बत्तितो. यस्स पन तेसु वत्थूसु सब्बसो मत्तसो वा परिञ्ञा एव नत्थि, कुतो पहानं, सो यथापरिकप्पं निरङ्कुसाहि मञ्ञनाहि ‘‘एतं ममा’’तिआदिना मञ्ञतेव. तेनाह भगवा ‘‘इध, भिक्खवे, अस्सुतवा पुथुज्जनो…पे… सप्पुरिसधम्मे अविनीतो रूपं ‘एतं मम, एसोहमस्मि, एसो मे अत्ता’ति समनुपस्सति, वेदनं…पे…, सञ्ञ…पे…’’न्तिआदि (म. नि. १.२४१). अयं परिवत्तो हारो.