७. आवत्तहारवण्णना
‘‘अस्सुतवा पुथुज्जनो’’ति इमिना योनिसोमनसिकारपटिक्खेपमुखेन अयोनिसोमनसिकारपरिग्गहो दीपितो. ‘‘अरियानं अदस्सावी’’तिआदिना सप्पुरिसूपनिस्सयादिपटिक्खेपमुखेन असप्पुरिसूपनिस्सयादिपरिग्गहो दीपितो. तेसु पुरिमनयेन आसयविपत्ति कित्तिता, दुतियेन पयोगविपत्ति. पुरिमेन चस्स किलेसवट्टं, तञ्च यतो विपाकवट्टन्ति सकलं संसारचक्कमावत्तति. ‘‘पथविं मञ्ञती’’तिआदिना तत्थ तिस्सो मञ्ञना वुत्ता. तासु तण्हामञ्ञना ‘‘एतं ममा’’ति तण्हाग्गाहो, मानमञ्ञना ‘‘एसोहमस्मी’’ति मानग्गाहो, दिट्ठिमञ्ञना ‘‘एसो मे अत्ता’’ति दिट्ठिग्गाहो. तत्थ तण्हाग्गाहेन ‘‘तण्हं पटिच्चपरियेसना’’तिआदिका (दी. नि. २.१०३; दी. नि. ३.३५९; अ. नि. ३.२३; विभ. ९६३) नव तण्हामूलका धम्मा आवत्तन्ति. मानग्गाहेन ‘‘सेय्योहमस्मी’’तिआदिका नव मानविधा आवत्तन्ति. दिट्ठिग्गाहेन ‘‘रूपं अत्ततो समनुपस्सती’’तिआदिका (सं. नि. ४.३४५) वीसतिवत्थुका सक्कायदिट्ठि आवत्तति. तीसु च गाहेसु याय सञ्ञाय तण्हाग्गाहस्स विक्खम्भना, सा दुक्खसञ्ञा दुक्खानुपस्सना. याय सञ्ञाय मानग्गाहस्स विक्खम्भना, सा अनिच्चसञ्ञा अनिच्चानुपस्सना. याय पन सञ्ञाय दिट्ठिग्गाहस्स विक्खम्भना, सा अनत्तसञ्ञा अनत्तानुपस्सना. तत्थ पठमग्गाहविसभागतो अप्पणिहितविमोक्खमुखं आवत्तति, दुतियग्गाहविसभागतो अनिमित्तविमोक्खमुखं आवत्तति, ततियग्गाहविसभागतो सुञ्ञतविमोक्खमुखं आवत्तति.
सेक्खग्गहणेन अरियाय सम्मादिट्ठिया सङ्गहो, ततो च परतोघोसयोनिसोमनसिकारा दीपिता होन्ति. परतोघोसेन च सुतवा अरियसावकोति आवत्तति, योनिसोमनसिकारेन नव योनिसोमनसिकारमूलका धम्मा आवत्तन्ति, चतुब्बिधञ्च सम्पत्तिचक्कं. ‘‘मा मञ्ञी’’ति मञ्ञनानं विप्पकतप्पहानतागहणेन एकच्चासवपरिक्खयो दीपितो होति, तेन च सद्धाविमुत्तदिट्ठिप्पत्तकायसक्खिभावा आवत्तन्ति. ‘‘अरहं खीणासवो’’तिआदिना असेक्खा सीलक्खन्धादयो दस्सिता होन्ति, सीलक्खन्धादिपारिपूरिया च दस नाथकरणा धम्मा आवत्तन्ति. ‘‘न मञ्ञती’’ति मञ्ञनापटिक्खेपेन पञ्चसु उपादानक्खन्धेसु ‘‘नेतं मम, नेसोहमस्मि, न मेसो अत्ता’’ति सम्मापटिपत्ति दस्सिता, ताय च सातिसया निकन्तिपरियादानमानसमुग्घाटनदिट्ठिउग्घाटनानि पकासितानीति अप्पणिहितानिमित्त-सुञ्ञतविमोक्खा आवत्तन्ति.
‘‘तथागतो’’तिआदिना सब्बञ्ञुगुणा विभाविताति तदविनाभावतो दसबल-चतुवेसारज्जअसाधारणञाणआवेणिकबुद्धधम्मा आवत्तन्ति. ‘‘नन्दी दुक्खस्स मूल’’न्तिआदिना सद्धिं हेतुना वट्टविवट्टं कथितन्ति पवत्तिनिवत्तितदुभयहेतुविभावनेन चत्तारि अरियसच्चानि आवत्तन्ति. ‘‘तण्हानं खया’’तिआदिना तण्हप्पहानापदेसेन तदेकट्ठभावतो दियड्ढस्स किलेससहस्सस्स पहानं आवत्तति. ‘‘सब्बसो तण्हानं खया सम्मासम्बोधिं अभिसम्बुद्धो’’ति च वुत्तत्ता ‘‘नन्दी दुक्खस्स मूल’’न्ति, ‘‘इति विदित्वा’’तिआदिना वुत्तस्स मञ्ञनाभावहेतुभूतस्स पच्चयाकारवेदनस्स सावकेहि असाधारणञाणचारभावो दस्सितो, तेन चतुवीसतिकोटिसतसहस्ससमापत्तिसञ्चारि भगवतो महावजिरञाणं आवत्ततीति. अयं आवत्तो हारो.