५. लक्खणहारवण्णना

‘‘सब्बधम्ममूलपरियाय’’न्ति एत्थ मूलग्गहणेन मूलपरियायग्गहणेन वा यथा तण्हामानदिट्ठियो गय्हन्ति, एवं दोसमोहादीनम्पि सक्कायमूलधम्मानं सङ्गहो दट्ठब्बो सक्कायस्स मूलभावेन एकलक्खणत्ता. ‘‘अस्सुतवा’’ति इमिना यथा तस्स पुग्गलस्स परियत्तिपटिवेधसद्धम्मानं अभावो गय्हति, एवं पटिपत्तिसद्धम्मस्सपि अभावो गय्हति सद्धम्मभावेन एकलक्खणत्ता. अरियानं अदस्सनकामतादिलक्खणा. ‘‘अरियधम्मस्स अकोविदो’’ति इमिना अरियधम्माधिगमस्स विबन्धभूतं अञ्ञाणं. ‘‘अरियधम्मे अविनीतो’’ति इमिना अरियविनयाभावो. सो पनत्थतो अरियविनये अप्पटिपत्ति एव वाति तीहिपि पदेहि यथावुत्तविसया मिच्छादिट्ठि विचिकिच्छा च गहिताव होन्ति. तग्गहणेन च सब्बेपि अकुसला धम्मा सङ्गहिताव होन्ति संकिलेसलक्खणेन एकलक्खणत्ता. ‘‘सप्पुरिसानं अदस्सावी’’ति एत्थापि एसेव नयो.

‘‘पथविं पथवितो सञ्जानाती’’ति इदं दिट्ठिमञ्ञनादीनं सञ्ञाय कारणभावदस्सनं. तत्थ यथा सञ्ञा, एवं वितक्कफस्साविज्जाअयोनिसोमनसिकारादयोपि तासं कारणन्ति अत्थतो तेसम्पेत्थ सङ्गहो वुत्तो होति मञ्ञनानं कारणभावेन एकलक्खणत्ता. ‘‘मञ्ञती’’ति इमिना मञ्ञनाकिच्चेन तण्हामानदिट्ठियो गहिता तासं किलेससभावत्ता. तग्गहणेनेव विचिकिच्छादिनम्पि सङ्गहो दट्ठब्बो किलेसलक्खणेन एकलक्खणत्ता. तथा तण्हाय हेतुसभावत्ता तग्गहणेनेव अवसिट्ठाकुसलहेतूनं सङ्गहो दट्ठब्बो हेतुलक्खणेन एकलक्खणत्ता. तथा तण्हादिट्ठीनं आसवादिसभावत्ता तग्गहणेनेव अवसिट्ठासवोघयोगगन्थनीवरणादीनम्पि सङ्गहो दट्ठब्बो आसवादिसभावत्ता एकलक्खणत्ता. तथा ‘‘पथविं मञ्ञती’’तिआदिना पथवीआदीनं रूपसभावत्ता तब्बिसयानञ्च मञ्ञनानं रूपविसयत्ता तग्गहणेनेव सकलरूपक्खन्धविसयापि मञ्ञना दस्सिता होन्ति रूपविसयलक्खणेन आसं एकलक्खणत्ता. एवं चक्खायतनादिविसयापि मञ्ञना निद्धारेतब्बा. ‘‘अपरिञ्ञात’’न्ति परिञ्ञापटिक्खेपेन तप्पटिबद्धकिलेसानं पहानपटिक्खेपोति दट्ठब्बो मग्गकिच्चभावेन परिञ्ञापहानानं एकलक्खणत्ता. इमिना नयेन सेसेसुपि यथारहं एकलक्खणा निद्धारेतब्बाति. अयं लक्खणो हारो.